توركیای نوێ‌

بۆچوون / بیروڕا :: 28/04/2016

دواڕۆژ

نووسینی: مستەفا زەین
سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

رۆژێك لە رۆژان رەجەب تەیب ئەردۆغان ناسنامەی عوسمانێتیی خۆیی نەشاردووەتەوە بەڵكو هەمیشە هەوڵیداوە و هەوڵیش دەدات پتەوی بكات و تامێكی نەتەوەیی تۆرانیی بداتێ‌ نەك تەنیا هەر لە توركیادا بەڵكو لەهەموو جیهانی ئیسلامیدا و بەتایبەت لەو وڵاتە عەرەبیانەدا كە (ئیخوان موسلمین)ەكان بوونیان هەیە، چونكە بەلای ئەوەوە هێشتا محەمەد مورسی سەرۆكی میسرە و عەبدولفەتاح سیسی كودەتاچیە، هەروەها پشتگیریی لە پارتی (نەهزە) لە تونس دەكات و پشتیوانیی لە هەر ئۆپۆزیسیۆنێكی ئیخوانی دەكات لە هەر كوێیەك بێت. 

هەوڵی دانانی دەستوورێكی نوێیش دەدات كە دەسەڵاتی رەهای بۆ فەراهەم بكات لە دەركردنی بڕیارەكاندا بێ‌ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ پارلەمان، ئەو لەو كاتەوەی كە سەرەك وەزیران بووە كاری بۆ گۆڕینی دەستوور كردووە بە ئێستایشەوە كە سەركۆمارە. كۆمەڵێك ئەفسەری باڵای بەوە تۆمەتباركرد كە پیلانی كۆدەتای لە دژ دەگێڕن، ئەوەی كە بە مەسەلەی (ئەرگەنەكۆن) ناودەبرێت، هەموویانی راپێچی زیندان كرد و شوێنەكانیانی بە كەسانی نزیك و لایەنگری خۆی پڕكردنەوە. پشتی بە هێزێكی ئەمنی ناوخۆیی بەست كە لەكاتی ئەودا پەرەیپێدرا. كەوتە سەركوتكردنی ئازادیی رادەربڕین بە داخستنی رۆژنامەكان و زیندانیكردنی نەیارەكانی و دامەزراندنی ئەوكەسانەی كە لەخۆیەوە نزیكن و سەربەون. بیانووەكەیشی ئەوەبوو كە ئەوانە سەر بە ركەبەرە كۆنەكەی و  دوژمنەكەی ئێستای (فەتحوڵـڵا گیولەن)ن خاوەنی قوتابخانە ئاینییەكان و نفوزی بەهێز لە ناو دامەزراوە مەدەنی و سەربازیەكانی توركیادا. واتا یەك لە دوای یەك خۆی لە دژەكانی رزگار دەكات و دەیەوێت دڵنیابێت لەوەی كە كەس ناتوانێت ركەبەریی بكات و لەڕوویدا بوەستێتەوە لە هەنگاوە گەورەكەیدا، ئەو هەنگاوەی لە زاری ئیسماعیل قەهرەمان سەرۆكی پارلەمانەوە راگەیەنرا كە ئەمیش هەر سەر بە پارتی داد و گەشەپێدانە و بانگەشەی دانانی (دەستورێكی دینی) دەكات وەك یەكێك لەوانەی راسپێردراوە بۆ داڕشتنی. قەهرەمان دەڵێت:" بەو سیفەتەی كە وڵاتێكی موسڵمانین، بۆچی لە دین سڵ بكەینەوە و لێی بگەڕێینەوە؟ ئێمە وڵاتێكی موسڵمانین و نابێت عەلمانیەت لە دەستووری تازەماندا هەبێت". 


ئەم كودەتایەی كە سەرۆكی پارلەمان رایگەیاند، رووی ئەو توركیایە  دەگۆڕێت كە بەلای هاوپەیمانەكانییەوە نموونەی عەلمانیی دیموكراسیە لە جیهانی ئیسلامدا، هەروەها كارلێكی قووڵی ناوخۆیی و دەرەكیی دەبێت. لە ناوخۆدا ئەردۆغان دەستێكی درێژی دەبێت لە دەركردنی یاساكان و بڕیاردانی پەیوەست بە جەنگ و ئاشتی و بە میدیا و رۆژنامەوانی و بە فێركردن وخوێندن و ئەو پارتانەی كە زۆربەیان هەڵدەوەشێنێتەوە، هەروەها پەیوەندیی بە كوردەوە كە پێش ئەوەی نەژادێكی تایبەت بن، موسڵمانن، هەروەها ناكۆكی و درزی نێوان عەلمانیەكان و ئیمانداران فراوانتر و قووڵتر دەكاتەوە. لە دەرەوەیش دەبێتە هۆی ئەوەی كە یەكێتی ئەوروپا لە هەنگاوەكانی سەبارەت بە قبووڵكردنی ئەندامێتی ئەنكەرە لە ریزەكانیدا پاشگەز ببێتەوە. هەروەك كاریگەریی دەبێت لەسەر پەیوەندیەكانی توركیا لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیی دەورووبەریدا و پارتە ئیسلامیەكانیان تێدا دەبووژێنەوە. 


سەیر ئەوەیە ئەم پارتی (داد و گەشەپێدان)ە بۆخۆی لە سایەی عەلمانیەتدا گەشەی كرد و پەرەیسەند، ئەگەرچی سوپا دەستیگرتبوو بەسەر كایە سیاسیەكەدا. زۆربەی بزووتنەوە ئیسلامیەكانی توركیا هەر لە سەردەمەكانی تۆركۆت ئۆزال و تانسۆ چێلەرەوە هەتا نەجمەدین ئەربەكان، لە سایەی دەستورێكی عەلمانیدا دامەزران و بڵاوبوونەوە و تا ئێستایش رۆڵێكی بەهێزی لە كایەی سیاسیدا هەیە و تەنانەت  لە هەموو سەردەمەكانی تریش بەهێز و كاریگەرترە. ئەی كە وایە ئەردۆغان بۆچی دەیەوێت بیگۆڕێت؟.
 هیچ وەڵامێكی ئەم پرسیارە لای ئۆپۆزیسیۆن و نەیارەكانی ئەردۆغان نییە، تەنیا و تەنیا ئەوە نەبێت كە ئەم كابرایە دەیەوێت بگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سوڵتانەكان، ئەویش لەڕێی تاكڕەویی لە دەسەڵات و سەركوتكردنی هەر سەرپێچیكارێك لەو فەرمانانەی كە چاوەڕێ‌ دەكرێت دەریان بكات. هەوڵەكانی ئەم لە نوێكردنەوەی توركیادا دەیگێڕێتەوە بۆ دواوە.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure