پەڕینەوەی با

بۆچوون / بیروڕا :: 01/03/2018

نووسینی: سەمیر عەتەڵـڵا
سەرچاوە: ئەلشەرق ئەلئەوسەت
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
هونەر، وەك با سنووری دەوڵەتەكان و مرۆڤەكان دەبڕێت. حزبەكان و بیروباوەڕەكان و بنكەكانی سنوور و مەخفەرەكانی پۆلیس و سانسۆری چاپەمەنییەكان و حەزی رەخنەگرەكان، تێدەپەڕێنێت. هەر لەبەر ئەمەیشە كە رژێمەكان لە تیمێكی زرێپۆش، زیاتری لێ‌ دەترسن. 


ناوەخنی سەردەمی جاهیلی لە میانەی شیعرەكانی عەنتەرە-دا باسكراوە نەك لە میانەی شایەت و ئاگالێبوانی شەڕەكانیەوە. ئیمروئولقەیس-یش قەڵا و پایەی جێنەهێشتووە بەڵكو بەیتە شیعری جێهێشتووە و تێیاندا وەسفی شوێنانێك دەكات كە بوون بەژێر لم-ەوە و لە گەرمادا تواونەتەوە. 

شكسپیر لە سەردەمێكەوە دەڕوات بۆ سەردەمێكی تر، گوێ‌ بە تازەگەریی و نوێگەریی نادات و تەنانەت نوێگەرەكان ئیرەیی پێدەبەن و خوازیاری ئەوەن شێكی لێوە دەستخەن و لێوەی فێر بن. لەوپەڕی جەنگی سارد-یشدا شكسپیر هەر بە درەوشاوەكەی سەر شانۆكانی مۆسكۆ و تۆلستۆی-یش هەر بە میر-ی رۆمان-ی خۆرئاوا مانەوە. 

هەمەنگوای لە كن هیچ پشكنەرێك ناوەستیت و بەسەر راخەری با-وە بە خۆرهەڵات و خۆرئاوادا دێت و دەچێت. گابریێل گارسیا ماركیز، كە نزیكترین كەسی فیدڵ كاسترۆ بوو، كەچی زۆرترین فرۆشی بەرهەمەكانی لە ویلایەتە یەكگرتووەكاندا بوو. ئەمریكییەكان بەچاوێكی سووك و بە رق-ەوە تەماشای (كۆمارەكانی مۆز)ی ئەمریكای لاتین-یان دەكرد بەڵام ستایشی شاعیرەكانیان كردوون و تامەزرۆی ئەدەبەكەی بوون.

شكسپیر بە زمانی خۆی نووسیویەتی، فیكتۆر هۆگۆ-یش بە زمانی خۆی و هەروەها دۆستۆیڤسكی بە زمانی خۆی و پابلۆ نیرۆدا بە زمانی خۆی و سێرڤانتس بە زمانی خۆی و تاگور بە زمانی خۆی و نازم حیكمەت-یش بە زمانی خۆی نووسیویانە، بەڵام هەموو جیهان بە یەك زمان هەموویانی خوێندووەتەوە. لەوپەڕی ناكۆكیی سوریا و عێراق و رێگرتن لە گەشتی گەلانی هەردوو وڵاتەكە و تەنانەت رێگریی لە فڕین بە ئاسمانی هەردوو وڵاتدا، ئالەوكاتەدا بەدر شاكر سەییاب هەر بە هاونشینانی پێشەنگی گازینۆكانی دیمەشق مایەوە. كاتێكیش بلیمەتە عەرەبەكان، میسر-یان لاخست و ناوهێنانیان قەدەغەكرد، شتێكی هەر مایەوە كە ماڵەكان و قوتابخانەكان و دانیشتن و كۆڕ و كۆبوونەوەكانیانی پڕدەكردەوە.

گەلان بە هەموو شێوەیەك دژایەتیی یەكتر دەكەن، بەڵام بە هونەر و وەرزش و پێشانگەی هونەریی ئاشتدەبنەوە و بە هەموو شتێكی ناسیاسی پێكدێنەوە. رۆژێك بوو، سوریا لە رووی سیاسیەوە دابڕاوترینی جیهانی عەرەبی بوو، بەڵام نزار قەبانی لە هەموو ماڵێك و قوتابخانەیەكدا بوو، هەر لە مۆریتانیا-وە هەتا عێراق. كتێبەكانی لە هەندێك وڵاتدا قەدەغە بوون، بەڵام خەڵكی لەسەر دەفتەری قوتابخانەكان دەیاننووسیەوە، لەو باوەڕەیشدا نیم لە مێژوودا هیچ قەسیدەیەكم هێندەی قەسیدەی (بەلقیس) خوێندبێتەوە و دابەشم كردبێت و لەبەرم كردبێت، ئەو قەسیدەیەی كە بۆ لاواندنەوەی هاوسەرەكەی نووسیی كە لە تەقینەوەیەكی باڵیۆزخانەی عێراق لە بەیروت لەگەڵ ژمارەیەك خەڵكی دیكەدا كوژرا.

ئاسانترین شتێك كە لەودیو تەلبەندی زیندانەكانی میسر-ەوە دزەی پێبكرایەتە دەرەوە، قەسیدەكانی سەید ئیمام و ئەحمەد نەجم (ئەلفاجومی) بوو كە بەندییەكان و بەندیوانەكانیش، پێكەوە، لەبەریان دەكرد، تا دواتر حكومەت بۆی دەركەوت كە ئەگەر هەردووكیان ئازاد بكات و بچنە دەرەوەی زیندان باشترە چونكە ئەوكاتە شیعرەكانیان كەمتر بڵاودەبنەوە. 

ژیاری و شارستانیەتییەكان بەبێ‌ وەرگرتنی مۆڵەت لە هیچ كەسێك، بڵاودەبنەوە. كار و كاریگەریی كتێبی مۆڵەتپێدراویش زۆر كەمترە لە كاریگەریی كتێبە یاساغ و قەدەغەكراوەكان. رژێمەكانیش عادەتەن پشت بە رەقیب نابەستن، هێندەی ئەوەی چاویان لەوەیە كە ئێمە گەل-ێكین ناخوێنینەوە. 


created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure