"كورده‌كان هیچ دۆستێكیان نییه‌ جگه‌ له‌ شاخه‌كان"

بۆچوون / بیروڕا :: 23/01/2018

سه‌رچاوه‌: ئه‌لشه‌رق ئه‌لئه‌وسه‌ت
وه‌رگێڕان: لوقمان محه‌مه‌د ره‌شید

ده‌ركه‌وتنى داعش و سه‌رهه‌ڵدانى، به‌ڵایه‌كى گه‌وره‌ بوو كه‌ ناوچه‌كه‌ى گرفتار كرد. به‌ڵام شه‌كه‌ت و كه‌نه‌فتكردنى ئه‌م رێكخراوه‌ تۆقێنه‌ره‌، راستییه‌كى تاڵى بیرهێنایه‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ڵا و نه‌هامه‌تییه‌كانى ناوچه‌كه‌، به‌ داعش سه‌ریانهه‌ڵنه‌داوه‌ هه‌تا به‌ له‌ناوبردنى داعش ئه‌وانیش له‌ناوبچن. هیچ زێده‌ڕه‌وییش نییه‌ ئه‌گه‌ر بگوترێت كه‌ داعش به‌ ره‌فتاره‌ دڕه‌نده‌ییه‌ خوێناوییه‌كانى، په‌رده‌یه‌كى له‌ دووكه‌ڵ دروستكرد كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ بوار بۆ چه‌ندین هێز ره‌خسا تا هۆكاره‌ راسته‌قینه‌كانى مكوڕبوونیان له‌سه‌ر چوونه‌ناو گۆڕه‌پانه‌كه‌ى سوریا پێ بشارنه‌وه‌ و به‌ ئاشكرا ده‌ستى تێوه‌ربده‌ن. 

نه‌مانى داعش پرسیارێكى روونى له‌و هێزانه‌ كرد كه‌، به‌ داوا یان بێ داوا، خاكى سوریا-یان بۆ خۆیان حه‌ڵاڵ كردووه‌: چى ده‌كه‌یت له‌ سوریا؟ و تاكه‌ى له‌وێ ده‌مێنیته‌وه‌؟ و ئه‌جێنداى راسته‌قینه‌ و داواكاریى قووڵت چین؟ ئه‌وه‌یش شاراوه‌ و نهێنى نییه‌ كه‌ ئێران بۆ شه‌ڕى دژى داعش نه‌چووه‌ته‌ سوریاوه‌. روسیایش هه‌ر ته‌نیا بۆ دوورخستنه‌وه‌ى مه‌ترسیى داعش نه‌چووه‌. ده‌كرێت هه‌مان شت بۆ ئه‌مریكییه‌كان و بۆ ئه‌م هه‌موو كاروانى میدیایه‌ى خۆرئاوایش بگوترێت كه‌ چوونه‌ته‌ى ناو خاكى سوریاوه‌.

بۆ سورى و عه‌ره‌بى-یش پێكه‌وه‌، جێى داخه‌ كه‌ سوریا بكرێته‌ گۆڕه‌پانى پاكتاوكردنى حساباته‌كان به‌ هه‌موو جۆرێكى جه‌نگى ئاشكرا و شاراوه‌وه‌. یاخود چه‌ند به‌شێكى خاكى سوریا و گه‌لى سوریا بكرێن به‌ چه‌ند كارتێك و له‌لایه‌ن هێزى ئیقلیمى و نێوده‌وڵه‌وتییه‌وه‌ بجوڵێنرێن.

كاره‌ساته‌كه‌ى سوریا، قرچۆكى و فشه‌ڵیى ئه‌م وڵاته‌ى ئاشكرا كرد كه‌ له‌ پێش به‌رپابوونى رووداوه‌كاندا، خۆى وه‌ك قه‌ڵایه‌كى پته‌وى داخراو به‌ رووى یاریكه‌رانى ده‌ره‌كیدا ده‌رده‌خست. هه‌روه‌ها فشه‌ڵى و قرچۆكیى ده‌وڵه‌ته‌كانى ده‌وروبه‌رى سوریا-یشى خسته‌ڕوو له‌ هه‌وڵه‌كانیان بۆ ده‌رخستنى ترسیان، به‌ قایمكردنى جێ پێى خۆیان له‌سه‌ر خاكى سوریا و ئه‌نجامدانى جه‌نگه‌ له‌برییه‌كان له‌وێوه‌. 

له‌ مانگه‌كانى رابردوودا ئه‌وه‌ روون بووه‌وه‌ كه‌ په‌ره‌سه‌ندن و گۆڕانكارییه‌كانى سوریا خه‌ونه‌كانى پێشووى سه‌رۆك ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان-یان به‌ با دا، له‌ناویاندا خه‌ونى بینینى سوریایه‌كى بێ سه‌رۆك به‌شار ئه‌سه‌د.
 
ڤلادیمێر پوتین له‌وه‌دا سه‌ركه‌وتوو بوو كه‌ رووداوى خستنه‌خواره‌وه‌ى فڕۆكه‌ روسییه‌كه‌ به‌ مووشه‌كى توركیا، بگۆڕێت بۆ ده‌رفه‌تى ده‌سته‌مۆ و رامكردنى سیاسه‌ته‌كانى توركیا له‌ سوریا، مه‌سه‌له‌كه‌یش به‌وه‌ كۆتاییهات كه‌ توركیا بووه‌ هاوبه‌شى روسیا و ئێران له‌ ئاراسته‌كردن و پاراستنى رێڕه‌وى (سوچى) كه‌ هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ ئامانجى به‌لاڕێدا بردنى رێڕه‌وى جنێف و ده‌وروخولدانیه‌تى. له‌و خه‌ونه‌ زۆرانه‌ى كه‌ پێشتر ئه‌ردۆغان هه‌یبوو، تاقه‌ یه‌ك خه‌ونى ماوه‌ته‌وه‌ ئه‌ویش له‌ناوبردنى ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌یه‌ كه‌ كورده‌كانى سوریا، له‌ سنوورى وڵاته‌كه‌یدا به‌دییانهێناوه‌. له‌ مانگه‌كانى رابردوویشدا دیپلۆماتكاران هیچ دوودڵ نه‌بوون له‌وه‌ى بڵێن ئه‌ردۆغان ده‌توانێت له‌گه‌ڵ سوریایه‌كى ئێرانى-روسى هه‌ڵبكات و بگونجێت كه‌ ئه‌سه‌د سه‌رۆكایه‌تى بكات، به‌ڵام ناتوانێت له‌گه‌ڵ هه‌رێمێكى كوردى-دا بگونجێت كه‌ له‌ دیوى سوریاى سه‌ر سنووره‌كانى وڵاته‌كه‌یدا دامه‌زرابێت.
 
له‌ڕاستیدا گۆڕانكارییه‌كانى ئه‌م سێ ساڵانه‌ى دوایى، كوردى خسته‌ تێكه‌ڵه‌یه‌كى خه‌ون و خه‌یاڵه‌وه‌. له‌و باوه‌ڕه‌دابوون كه‌ ئه‌و رۆڵه‌ دیاره‌ى له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى داعش له‌ عێراق و سوریادا گێڕایان و هه‌زاران كوژراو و برینداریان تێدا به‌خشى، ره‌وایه‌تى و شه‌رعییه‌تێكى واى داونه‌تێ كه‌ له‌ شه‌ڕه‌كانى رابردوویان، بۆ به‌ده‌ستهێنانى مافه‌كانیان و رێزگرتن له‌ داخوازییه‌كانیان، نه‌یاندراوه‌تێ. ره‌نگه‌ زیاتریش رۆشتبن به‌وه‌ى له‌و باوه‌ڕه‌دا بووبن كه‌ رۆڵیان له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى داعش-دا جۆرێك پارێزبه‌ندیى له‌ دژى ئه‌و هه‌ڵمه‌تى ته‌مێكردن و سزادانه‌ داونه‌تێ كه‌ سوپاى ده‌وڵه‌تانى ناوچه‌كه‌ له‌سه‌رى راهاتوون، ئه‌گه‌ر ناڕازیى بووبن به‌وه‌ى وه‌ك هاووڵاتیى پله‌ دوو دانرابن له‌ناو ئه‌م یان ئه‌و ده‌وڵه‌تدا. هه‌روه‌ها له‌وه‌یشدا به‌هه‌ڵه‌داچووبن ئه‌وه‌ى كه‌ چه‌كى بۆ شه‌ڕى داعش داونه‌تێ، پابه‌ندیش ده‌بێت به‌ دابینكردنى چه‌ترێك بۆیان تا له‌ رقى ئه‌و سوپایانه‌ بیانپارێزێت. ئه‌و سوپایانه‌ى كه‌ پێیان وایه‌ مه‌ترسیى داعش مه‌ترسییه‌كى راگوزه‌ره‌ و دێت و ده‌ڕوات، به‌ڵام مه‌ترسیى كورد جێگیر و هه‌میشه‌ییه‌. 

په‌لاماره‌كه‌ى سوپاى توركیا و هاوپه‌یمانه‌ ناوخۆییه‌كانى بۆ سه‌ر عه‌فرین، وته‌یه‌كى بیرهێنامه‌وه‌ كه‌ پێشتر چه‌ندینجار له‌ كورده‌كانى عێراق و سوریا-یشم بیستووه‌، ده‌ڵێت "كورد هیچ دۆستێكى نییه‌ بێجگه‌ له‌ شاخه‌كان". نائومیدبوونى كورده‌كانى سوریا-یش له‌ روسیا، نائومێدیى كورده‌كانى عێراق-ى له‌ ئه‌مریكا، بیرخستمه‌وه‌.  

له‌ 19ى حوزه‌یرانى رابردوودا (ئه‌لشه‌رق ئه‌لئه‌وسه‌ت) دیدارێكى رۆبێرت فۆرد، دوا باڵیۆزى ئه‌مریكاى له‌ سوریا بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ كه‌ ئیبراهیم حه‌مدى-ى هاوڕێمان له‌گه‌ڵیدا ئه‌نجامى داوه‌، دواتریش بیروڕاكانى فۆرد له‌ لاپه‌ڕه‌كانى بیروڕا-ى رۆژنامه‌كه‌مانه‌وه‌ زۆر بڵاوبوونه‌وه‌. 
 
فۆرد ده‌ڵێت "له‌وباوه‌ڕه‌دام ئه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ كورده‌كاندا ده‌یكه‌ین، نه‌ك هه‌ر گه‌مژه‌ییه‌كى سیاسییه‌ به‌ڵكو نائه‌خلاقییشه‌. ئه‌مریكییه‌كان له‌ ساڵانێكى زۆرى ماوه‌ى ده‌سه‌ڵاتى سه‌دام حسێن-دا كورد-یان به‌كارهێنا. ئایا له‌و باوه‌ڕه‌دایت كه‌ ئه‌مریكییه‌كان مامه‌ڵه‌یه‌كى جیاواز له‌گه‌ڵ (یه‌كێتى دیموكراتى) و (یه‌كینه‌كانى پاراستنى گه‌ل) ده‌كه‌ن؟ جیاواز له‌وه‌ى كه‌ هێنرى كێسنجه‌ر وه‌زیرى پێشووترین له‌گه‌ڵ كورده‌كانى عێراقدا كردى (كه‌ ده‌ستبه‌رداریان بوو)؟. كاربه‌ده‌ستانى ئه‌مریكا خۆیان ئه‌مه‌یان پێوتووم. كورده‌كانى سوریا گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن كه‌ متمانه‌یان به‌ ئه‌مریكییه‌كان هه‌یه‌". جه‌ختى له‌وه‌یش كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ واشنتۆن نایه‌ت سوپاى ئه‌مریكا بۆ به‌رگریكردن له‌ هه‌رێمێكى كوردى له‌ سوریا به‌كاربهێنێت.   

كورده‌كان هه‌میشه‌ به‌ نائومێدییه‌وه‌ له‌ گره‌وه‌كانیان دێنه‌ده‌ره‌وه‌. شتگه‌لێكى زۆر ده‌گۆڕێن كه‌چى پێگه‌ى ئه‌وان له‌ بازنه‌ى دۆڕاوه‌كاندا ناگۆڕێت. لێره‌دا چه‌ندین راستیى توند و كاریگه‌ریى جوگرافیى هه‌ن، وه‌ك رووخانى رژێم یان رۆیشتنى ده‌سه‌ڵاتدارێك و هاتنى ده‌سه‌ڵاتدارێكى تر، به‌ڵام له‌ بارى قورسیان سووك ناكات.  دواى سه‌ركه‌وتنى شۆڕشى ئێران كورده‌كان به‌ نه‌مانى شا خۆشحاڵ بوون. یاسر عه‌ره‌فات-ى سه‌رۆكى كۆچكردووى فه‌له‌ستین هانیدان تا په‌یوه‌ندیى به‌ سه‌ركردایه‌تى شۆڕشه‌كه‌وه‌ بكه‌ن و كاتى دیدارێكى بۆ رێكخستن. خومه‌ینى پێشوازیى له‌ شاندێكى باڵاى كوردى كرد كه‌ بۆ پیرۆزبایى سه‌ردانیان كردبوو. دواى پیرۆزبایى و هه‌ندێك قسه‌كردن، وه‌فده‌ كوردییه‌كه‌ ئاماژه‌ى به‌ بارودۆخى خراپ و قورسى كورده‌كانى ئێران كردبوو. خومه‌ینى وه‌ڵامى دابوونه‌وه‌ كه‌ دواى ئه‌و گۆڕانكارییه‌ى روویداوه‌ چیدى كێشه‌یه‌كى له‌وجۆره‌ نامێنێت چونكه‌ "شۆڕشى ئیسلامى بۆ هه‌موانه‌ نه‌ك بۆ نه‌ته‌وه‌ یان نه‌ژادێك". هیچ پێویست به‌ به‌ڵگه‌هێنانه‌وه‌ ناكات له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ بارودۆخى كوردى ئێران گۆڕانكاریى به‌سه‌ردا نه‌هات. 

له‌وه‌یش زیاتر، هه‌ندێك له‌ رژێمه‌كان زۆرجار پشتگیریى كورده‌كانى ده‌ره‌وه‌ى سنوورى خۆیان ده‌كرد و له‌ولایشه‌وه‌ سیاسه‌تى هه‌ناسه‌بڕینى كورده‌كانى ناو سنووره‌كه‌یى خۆیى په‌یڕه‌و ده‌كرد. پشتگیریى رژێمى سوریا له‌ عه‌بدوڵـڵا ئۆجه‌لان له‌ دژى ده‌سه‌ڵاتدارانى توركیا نه‌بووه‌ هۆى ئه‌وه‌ى كه‌ دیمه‌شق سیاسه‌ته‌كانى خۆى به‌رامبه‌ر كورده‌كانى خۆى بگۆڕێت. پێش چه‌ند ساڵێك، ئه‌ردۆغان له‌ ناو كوردستانى عێراقه‌وه‌ لێدوانێكى جیاوازى دا، كاتێك وتى "سه‌رده‌مى پشتگوێخستن و نادیده‌گرتنى مافه‌كانى كورد رۆیشت و ناگه‌ڕێته‌وه‌". ئه‌مڕۆیش هێزه‌كانى توركیا له‌ پێشڕه‌ویدان بۆ دامه‌زراندنى پشتێنه‌یه‌كى ئارام له‌ناو خاكى سوریا بۆ دوورخستنه‌وه‌ى كورده‌كان له‌ سنووره‌كانى خۆى. ئه‌نقه‌ره‌ ئه‌وه‌ له‌بیر خۆى ده‌باته‌وه‌ كه‌ ئه‌م جۆره‌ سه‌ركه‌وتنه‌ به‌سه‌ر كورده‌كاندا، هیچى لێناكه‌وێته‌وه‌ بێجگه‌ له‌ پێكدادانى تازه‌ كاتێك دۆخ و هه‌لومه‌رجه‌كه‌ گۆڕانكاریى به‌سه‌ردا دێت. 

ئه‌وێ رۆژێ جه‌لال تاڵه‌بانى سه‌رۆكى پێشووى عێراق، هه‌وڵیدا قه‌ناعه‌ت به‌ تاریق عه‌زیز-ى وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى سه‌دام بكات كه‌ كورد مافێكى دێرینى له‌ كه‌ركوك-دا هه‌یه‌ و ده‌بێت ره‌چاوى بكرێت، كه‌چى وه‌ڵامه‌كه‌ى عه‌زیز زۆر توند بوو "هیچ مافێكتان به‌سه‌ر كه‌ركوك-ه‌وه‌ نییه‌، مه‌گه‌ر له‌ دووره‌وه‌ بۆى بگرین، وه‌ك چۆن عه‌ره‌بى ئه‌نده‌لوس هه‌زار ساڵ گریان". 

به‌هۆى پرۆسه‌ى عه‌فرین-ه‌وه‌ (كه‌ به‌شێكه‌ له‌ ناوچه‌ى چیاى كورده‌كان) ناوچه‌كه‌ وه‌رزێكى تازه‌ له‌ وه‌رزه‌كانى جه‌نگى سوریا به‌خۆوه‌ده‌بینێت. نه‌ جه‌نگه‌كان هۆكارى ململانێكان هه‌ڵده‌وه‌شێننه‌وه‌ و نه‌ دادڕینى نه‌خشه‌كانیش ده‌بنه‌ چاره‌سه‌ر. داعش لاواز و شه‌كه‌ت بوو و ناوچه‌كه‌یش كه‌وته‌ به‌رده‌م ململانێگه‌لى مه‌ترسیدارتر و قووڵتره‌وه‌. 

دواى چه‌ند مانگێك له‌ ته‌مێكردنى كورده‌كانى عێراق، ئه‌وه‌تا توركیایش كورده‌كانى سوریا ته‌مێ ده‌كات. "كورده‌كان هیچ دۆستێكیان نییه‌ بێجگه‌ له‌ شاخه‌كان". 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە