كتێبە مەزنەكان

بۆچوون / بیروڕا :: 21/12/2017

نووسینی: سەمیر عەتەڵـڵا
سەرچاوە: ئەلشەرق ئەلئەوسەت
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
كچە خوێندكارێكی راگەیاندن كە دەیەوێت لە وەرگێڕان-یشدا پسپۆریی وەربگرێت، نووسیویەتی "دەزانم كۆڕاییەك هەیە لەسەر بەكارهێنانی وشەی -كلاسیكی- بێ‌ ئەوەی بكرێت بە عەرەبی، بەڵام هیچ وشەیەكی عەرەبی نییە كە هەمان مانای ئەوی هەبێت؟". رەنگە. بەڵام زاراوەی (كتێبە كلاسیكیەكان) یش وای لێدێت، چونكە وشەكە چەندین توخم و ریشە و مەرج دەگرێتەوە.


بۆ نموونە (جەنگ و ئاشتی)یەكەی تۆلستۆی و (ئیلیادە)ی هۆمیرۆس و (هاملێت)ی شكسپیر: خاڵی هاوبەشیان رۆح و پوختەی ئەخلاقییە. كارێكی كلاسیكیی نییە كە بێ‌ بۆن و بەرامەی بڵندی و پایەداریی بێت. خاڵی دووەم جوانییە لەڕادەبەدەرەكانن، ئیتر شیعر بن یان پەخشان. سێیەمیش فرەیی یان زۆریی ژمارەكانیەتی، 500 كەس لە (جەنگ و ئاشتی) دا و دەیانیش لە (ئلیادە)دا هەن. هەروەها لای شكسپیر-یش.

بەڵام ئایا دەكرێت موتەنەبی كلاسیكی نەبێت لەبەر ئەوەی كەسێتیەكانی كەم و سنووردارن؟ ئەی چی بكەین لەو ئیستاتیكای شیعری و داناییەی كە لە ژماردن نایەن؟ بۆچی قەناعەتمان بەوەهێنا كە عومەر بن ئەبی رەبیعە كلاسیكی نییە؟ ئایا لەبەرئەوەی جوانی بەتەنیا بەس نییە؟ ئایا لەبەر ئەوەی كە هیچ پەیامێكی بە هیچ ئاراستەیەكدا تێدا نییە؟ لەبەر ئەمەیش زۆر بە سانایی شەوقی كلاسیكییە بەهۆی جۆراوجۆریی بەخشندەیی و درەوشاوەییەوە. درەوشاوەییش ئەرك و پێویستیەكی ترە، چونكە ئەوەی ئاسایی بێت كلاسیكی نییە. شەوقی لەناو هاوچەرخەكانیدا چەند هاوشانی هەیە؟ هەندێكجار تاقە خەسڵەتی یەكێكیان ئەوەیە كە هاوچەرخی میری شیعر بووە. چونكە شیعر لەو رۆژگارەدا لە سەردەمی ئەمارەت و میرنشینیدا بووە. 

ئێمە رێز لە كتێبەكانی لێبووردەیی دەگرین كەچی ئەوانە دەكوژین كە بانگەشەیان بۆ دەكەن، وەك ئەوەی جۆرج شحادە-ی فرەنسی میسری لوبنانی دەڵێت، كە نەگەیشتە كلاسیكیەت چونكە هەموو كاتی خۆی بۆ شانۆ و شیعری جوان تەرخان نەكرد و وای بەباشترزانی كە نیوەكەی تری كاتەكەی بدات بە پێشبڕكێی ئەسپسواری لە پاریس. لوتكەی بەهرە و پوچییەتیش لە یەك بلیمەتدا. 

(كۆمار)ی ئەفلاتون تا ئەمڕۆیش هەر كلاسیكە. (پێشەكییەكەی ئیبن خەلدون) دایكی شاكار و سەرچاوە كلاسیكیەكانە لە جیهاندا نەك تەنیا لای عەرەب. بەردەوام لە كلاسیكییەكانەوە نموونەی باڵا و پەندی دانسقە دەردەچن و ئێمەیش بیری خۆمانیان دێنینەوە و باسیان دەكەین بۆ ئەوەی بیروڕا و هەڵوێستەكانمانی پێ‌ بەهێز بكەین. جارێك نووسیم شكسپیر وەك خوێ‌ و بەهارات وایە كاتێك دەیكەیتە هەر دەقێكەوە. گوتاربێژی لاوازیش چەپڵەی بۆ لێدەدرێت كاتێك قسەیەكی وەك: دانایی یان نوكتە یاخود سەروا، دەخاتە باسەكەیەوە. 

وەڵامی پرسیارەكەمان نەدایەوە. وەڵامێكی یەكلاكەرەوەم لا نییە. بەڵام لەو باوەڕەدام نزیكترین و باشترین وەرگێڕان كە نیمچە گونجاوی بێت (كتێبە مەزنەكان) بێت. ئەمە تاقە گوزارشتێكە بۆ دەربڕین لە بەهرەی بلیمەتیی نووسەرەكەی و جوانیی شێواز و دەوڵەمەندیی خەیاڵ و بڵندیی مرۆڤایەتیی و دووربینی و تواناشكانەوەی بەسەر دانانی بنەماكانی داهێناندا كە دوای خۆیشی هەر بەزیندوویی دەیهێڵنەوە. (كتێبە مەزنەكان) ئەوانەن كە رەنگیان كاڵ نابنەوە و زمانیان نایبەستێ‌، ئەوانەن كە ئەمڕۆیش وەك پێش دوو هەزار ساڵ لەمەوبەر كار لە دەروون دەكەن و كاریگەرییەكانی بەسەرەوە جێدێڵن. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure