سۆفیگەری و وەهابیەت.. قینەبەرایەتیەكی گەورەتر لە سینا

بۆچوون / بیروڕا :: 30/11/2017

سەرچاوە: ئەلتەریق پرێس
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
تەقاندنەوەی مزگەوتی بئر ئەلعەبد لە عرێش-ی سینای باكوری میسر ناكۆكی و قینەبەرایەتیی نێوان قوتابخانە جیاوازەكانی مەزهەبی سوننەی بیرهێنایەوە، چونكە تەقینەوەكە لەلایەن گروپی داعشی تیرۆریستەوە ئەنجامدرا كە عەقیدە و بیر و بۆچوون و شەریعەتی خۆی لە وەهابیەتەوە وەردەگرێت، وەهابیەتیش درێژكراوە و میراتگری شەرعیی مەزهەبی حەنبەلی-یە. بەڵام سۆفیگەری لقێكە لە لقەكانی ئەشعەری. سۆفیەكان ئیماندارانێكن وازیان لە توندوتیژی و تیرۆر و توندڕەوی هێناوە و خۆشەویستانی ئالبەیت-ن سڵاویان لێ‌ بێت، ئەمەیش وایلێكردوون بەردەوام لە رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆی بزووتنەوە توندڕەوەكاندا بن. بەدرێژایی مێژوو وا لە سۆفی روانراوە ئەو كەسە ئیماندارەیە كە هەوڵی نزیكبوونەوە لە پەروەردگار  دەدات. سۆفیگەریی بەشێوەیەكی بەرفراوان لە سودان و میسر و سینا بڵاوبووەتەوە و زۆرینەی گەلی میسر سۆفین ئەمەیش بەهۆی لێكنزیكیی ئاشكرای نێوان مەزهەبی شافعی و بیروڕاكانی سۆفیگەرییەوە.  


ناكۆكیی گرنگی عەقیدەیی و جەوهەریی لە نێوان سۆفیگەری و وهابیەتدا هەیە. سۆفیەكان جەخت دەكەنەوە لە پێویستیی فێربوونی مەعریفەی ئیسلامیی لەسەر دەستی مامۆستایان و بیرلێكردنەوەی، نەك تەنیا هەر لە كتێب و گواستنەوەی (حەرفی)ی وەك وەهابیەت دەیەوێت. ئەمەیش وایكردووە بەردەوام لە بەریەككەوتنی راستەخۆدا بن. ئەوان زانایانی مەزهەبی وەهابی یان تیۆریستەكانیان بوون پێش ئەوەی بە نەوەكانی قوتابخانەی حەنبەلی دەست پێ‌ بكات، لە نموونەی ئیبن تەیمیە و ئیبن قەیم جەوزیە و ئیبن كەسیر و پاشانیش محەمەد بن وەهاب-ی دامەزرێنەری وەهابیەت و ئیبن عوتەیمین و عەبدولعەزیز بن باز موفتی پێشووی سعودیە و عەبدولعەزیز ئال شەیخ موفتی ئێستای.

پێش زیاتر لە سێ‌ سەدە لەمەوبەر، واتا لەكاتی دامەزراندنی دەوڵەتی یەكەمی سعودیە لە ساڵی 1744 بە سەركردایەتی محەمەد بن سعود و محەمەد بن عەبدولوەهاب، ناكۆكیی نێوان وەهابیەت و سۆفیگەریی گەیشتە ئەوپەڕی و لە دوورگەی عەرەبیدا تەشەنەی سەند، لە میانەی ئەو فراوانبوونەوەیەدا قەسابخانەی ترسناك دەرهەق بەو كەسانە ئەنجامدران كە لە سەر تەریقەتەكانی سۆفیێتی بوون و لەو ناوچانەدا دەژیان، بە كافر ناویان دەبردن و ژنەكانیان سەبی دەكردن و ماڵەكانیان وەك دەستكەوت دەبردن، ئەمە بەپێی نووسەرانی ئەو قۆناغە وەك عەبدولڕەحمان بن حەسەن بورهانەدین ئەلجەبەرتی. دوای نزیكەی 74 ساڵیش دەوڵەتی عوسمانی، كە فیكری ئەشعەریی سۆفیی كردبووە مەزهەبی دەوڵەتەكە، هەڵمەتێكی لە دوورگەی عەرەبی، بە سەركردایەتی محەمەد عەلی پاشا و ئیبراهیم پاشای كوڕی، لە دژی وەهابییەت ئەنجامدا و كوشتارێكی زۆی لێكردن و درعیە-ی پایتەختەكەیانی تەخت كرد. ئیتر لێرەوە ململانێی نێوان نەوەكانی هەردوو قوتابخانەكە دەستی پێكرد. سۆفیەكان رۆڵیان هەیە لە نەخشی مێژوو و بیری ئیسلامیدا، بەشداربوون لە بڵاوكردنەوەی ئیسلام لە ناوچە دوورەكان، بەتایبەت لە ئەفریقا و هند و خۆرهەڵاتی دووردا. 


ئەم كارانە بوونە هۆی ئەوەی كە شوێنكەوتوانی تەریقەتی سۆفیگەریی بكەونە ریزی پێشەوەی ئامانجی وەهابییەكانەوە. لەم رۆژگارەدا و لە ماوەی ئەم دە ساڵەی رابردوودا گردبوونەوەی سۆفیەكان بە شێوەیەكی چڕ كەوتوونەتە بەر هێرشە تیرۆریستیەكان، بەتایبەت لە پاكستان و ئیدۆنیزیا و عێراق و ئەفغانستان، ئەمەیش بەهۆی بڵاوبوونەوەی بیری وەهابی و ئەو گروپانەی كە عەقیدە و بیروباوەڕ و تیۆر و تەشریع لە وەهابیەتەوە وەردەگرن، لە پێش هەموویانەوە داعش و قاعیدە و ئەنساری بەیتولموقەدەس. گروپە تیرۆریستیەكان لە نۆزدەی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوودا یەكێك لە شێخە گەورەكانی تەریقەتی سۆفیگەرییان رفاند كە سلێمان ئەبو حەڕاز-ی تەمەن نەوەد و هەشت ساڵ بوو و دواتر كوشتیان. دوا رووداویش تەقاندنەوەی مزگەوتی بئرلسەبع بوو لە سینا. 


ئەوەی لە دوای هێرشەكە جێی سەرنجە، لێدوانەكەی عەبدولفەتاح سیسی سەرۆكی میسر بوو كە وتی میسر بەتاقی تەنیا و لە جیاتی جیهان بەرەنگاریی تیرۆر دەبێتەوە، وەك ئەوەی حەوت ساڵ بێت سوریا و عێراق بەرەنگاری بوونەوەری فەزایی بووبێتنەوە نەك هەمان ئەم تیرۆرەی كە وەهابیەكان دەیكەن و گڵكۆ و مەرقەدە ئایینیەكان، بە سوننە و شیعە و عەلەوی و كڵێسای مەسیحیەكانەوە، لە هەردوو وڵاتەكەدا خاپوور دەكەن. تیرۆر هەردوو وڵاتەكەی وێران كردووە و لەكاتێكدا هەندێك لە دەوڵەتە عەرەبیەكان خۆیان دوورەپەرێز گرت لە بەدەنگەوەچوونی گەلی سوریادا كەچی خۆیان دوورنەگرت لە ناردنی تیرۆریستان بۆ هەردوو وڵاتەكە.


رووداوەكانی میسر جارێكی تر جەخت لەوە دەكەنەوە كە گروپە تیرۆریستیەكان موسڵمانان دەكەنە ئامانج بە هەموو تایەفە و تیمەكانیەوە و كەس نابوێرن، لەسەر ئەو رێبازە ئیش دەكەن كە دەڵێت ئەوەی لەگەڵمان نەبێت دوژمنمانە، ئەمەیش وادەكات ئیسلام هەمیشە لەبەردەم مەترسیی تیرۆریستەكاندا بێت. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure