چ عێراقێك بۆكورد؟

بۆچوون / بیروڕا :: 07/09/2017

نووسینی: حازم ساغیە
سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

وەك ئەوەی هاوڕێ‌-حازم ئەلئەمین لە پاشكۆی (رەوتەكان-تیارات) رۆژی یەكشەممەی رابردوو ئاماژەی پێداوە، جیاوازییەكی گەورە هەیە لەنێوان دوو جۆر رەخنە كە ئاراستەی كوردی عێراق دەكرێت: رەخنەیەك كە پارێز و سڵكردنەوەیە(تەحەفوزە) لە ریفراندۆم و ئینجایش لە دەوڵەت، بەهۆی بارودۆخ و توانا و مەزەندەكان و دەرهاویشتە ستراتیژیەكان، یاخود خودی سیستمەكەوە. رەخنەیەكی تریش كە هەر لە بنەماوە دامەزراندنی دەوڵەت بۆ كوردی عێراق رەتدەكاتەوە. ئەمڕۆ لە دوێنێ‌ زیاتر رەتیدەكاتەوە. هەمیشە و بە رەهایی رەتیدەكاتەوە. 
رەخنەی یەكەمیان سیاسیە و ئەوەی دووەمیان جەوهەری-یە.
رەخنەگرانی دووەم دەڵێن هەر سەربەخۆییەكی كورد بە لێكترازانی عێراق و دامەزراندنی ئیسرائیلێكی تر، لە باشترین حاڵەتیدا، هاوپەیمانی ئیسرائیلە بچووكەكەیە! ئەم بیانووە بەردەوامانە، ئاگای لەو لێكترانانە رانەگەیەنراوە نییە كە ئێستا عێراقی تێدا دەژیی، هەروەها هەموو ناوچەكەیشی تێدایە، ئەمە جگە لە فراوانبوونەوەی رووبەری خۆبەدەستەوەدان بەهۆی شكستی سیستمی هەردوو چەمكی دەوڵەت و كۆمەڵایەتی لە مەشریقی عەرەبیدا.

لەمەیش گرنگتر، خاوەنی ئەو بیانوانە، لەوەدەچن كە بە هیچ جۆرێك گوێ‌ بە رای كوردی عێراق نەدەن دەربارەی دۆخی خۆیان. بێگومان ئەوان گوێنادەن بە دواندن و دیالۆگ لەگەڵكردنیان و گوێگرتن لە رای ئەوان، تا وابكەن رایان بگۆڕن یان هەمواری بكەنەوە یاخود لەگەڵیاندا بگەنە چارەسەرێك. ئەوەی ئەوان دەیكەن وەك ئەوە وایە كەسێكی باڵادەست ژووری نووستنی خزمەتكارەكەی دیاری بكات: یان لێرەدا بنوو یان مەمێنە. 

ئەم پشتگوێ‌ و پەراوێزخستنە دەگاتە ئەوپەڕی خراپی كاتێك عێراق ناتوانێت مەرجەعێكی باش پێشكەش بكات كە پشتی پێببەسترێت. یان ناتوانێت پەیمان و بەڵێنێكی پێچەوانەی ئەوەی رابردووی بۆ داهاتوو هەبێت. ئیتر چ عێراقێك مایەی دڵخۆشیی كورد بێت: عێراقی عەبدولكەریم قاسم كە جەنگی دەسەڵاتی مەركەزیی بەسەر باكوردا دەست پێكرد؟ عێراقی بەعس-ی 1963 كە پەنای بردەبەر هێزەكانی سوریا بۆ مل پێكەچكردنی باكور؟ عێراقی عەبدولسەلام عارف كە رێككەوتنی 1964ی كرد و دواییش هەڵیوەشاند؟ عێراقی ئەحمەد حەسەن بەكر كە رێككەوتنی 1970ی بەست و دواییش هەڵیوەشاندەوە؟ عێراقی سەدام حسێن بە ئەنفال و هەڵەبجەوە؟ عێراقی دوای 2003 كە ناكۆكیی توند هەیە لەسەر مانای (فیدراڵی)ی هاوشانی سەپاندنی (هەژموونی شیعەی عەرەب) وەك هاوشێوەیەكی هەڵگەڕاوەی (هەژموونی سوننەی عێراق)ی پێشوو؟

ئەم رژێمانە هەموویان و بە درێژایی شەست ساڵ، زۆر بەیەكەوە ناكۆك بوون. ناكۆك بوون لە رووی سیاسی و ئایدیۆلۆژی و نوێنەرایەتیی كۆمەڵایەتی و تایفییاندا. بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا تاقە مەسەلەیەكی هاوبەشیان پاراستووە، ئەویش: ملكەچكردنی كوردەكانی باكورە. هەر (بەرێككەوتیش) هەموو ئەم دووبارەبوانە (یاسایی) بوون. 

كوردەكان نەهامەتی زۆریان بەدەست نیشتمانێتیی عێراقییەوە لەسەردەمی قاسم-دا چەشت، چونكە بە ژووری پاشكۆ-ی ماڵی عێراقیی دەزانین.  بەڵام زۆر زیاتریان چەشت بەدەست عروبەی عێراقیی بەعسەوە پێش ئەوەی سەردەمەكەی بگۆڕێت بۆ سەردەمی شیعەی سیاسی لە جیاكارییە دووفاقیەكەیدا، نەتەوەیی و تایەفی-یش، دەربارەیان. لەوكاتەوەی سەڵتەنەی عوسمانی رووخاوە، كە كەمایەتیە ناموسڵمانەكانی دوورخستەوە و پەیوەندییەكی راگوزەری لەنێوان نەتەوە موسڵمانەكاندا هێنایە ئاراوە، لەو كاتەوە پەیوەندییەكی هاوسەنگ و عادیلانە لە نێوان موسڵمانەكانی عێراقدا نەهاتووەتە بوون، ئەمە چ جای كەمایەتیە ناموسڵمانەكان. پێش هەر حسابێك و دوایشی، كوردەكان بە ویستی خۆیان نەچوونەتە عێراقەوە. تەنانەت فڕۆكەكانی بریتانیا بۆردوومانی دەكردن بۆ ئەوەی ببنە عێراقی. 

بەڵام ئایا دەكرێت بڵێین بۆ نموونە، ئاییندە گرەنتی شێوە و دامەزراوە و كەناڵگەلی هاوبەش دەكات؟ ئەزموون تەواو پێچەوانە دەڵێت: چونكە جگە لە دەوڵەت و سوپا، نەخوازە نیشتەجێبوون، پردێك نییە بۆ پێكەوەبەستنەوەی: حزبی شیوعی عێراقی، بۆ نموونە،كە جارێكیان نوێنەرایەتیەكی مەعقولی كوردی كردووە، خەریكە دەبێت بە هەڵم. ئیتر بۆ تەقینەوەی ناسنامەكان لە عێراق و لە هەموو ناوچەكەدا. مێژووی نوێمان بە زیاد لە پەیوەندیەك، بە لاساییكردنەوەی (ئیتیحادولتەرەقی) دەچێت: ئەوكاتە هاوپەیمانێتی لە نێوان ریفۆرمستە توركەكان و ریفۆرمستە كەمایەتیەكاندا بەسترا، بەڵام هەر هێندەی شۆڕشی 1908 بەرپا بوو، ئیتر دوو رێگەكە لەیەكتر جیابوونەوە: خەمی تورك پاراستنی ئیمپرتۆریەتە شلۆقەكە بوو و خەمی ئەوانی تریش بەدەستهێنانی مافەكانیان. یەكەمەكان نەتەوەكەیان بەیاسا ستەمی دەسەپاند و دووەمەكانیش نەتەوەكەیان بە یاسا داوای ئازادی و یەكسانیی دەكرد.  

ئەم لاساییكردنەوەیە ماوەیەكی زۆر لەكاردابوو و ئێستایشی پێوەبێت هەر كاردەكات. ئەمەیش لەو هۆكارانەیە كە هەموو پێكهاتەی نیشتیمانیی كۆمەڵگەكانی ئێمەیان لاوازكردووە، هەروەك شۆڕشەكانمان و هەوڵەكانی چاكسازیشمانی لاوازكردووە، كارێكی وای كردووە هەموو سیاسەتێك بخزێتە ناو لایەنە خراپەكانی كۆمەڵایەتی نیشتمانی لە هەموو وڵاتێكماندا. 

ئەی بۆچی، ئەم هەموو پووچی و ئەم هەموو خوێنەمان لە پشتەوەیە، كەچی یەخەی كوردمان گرتووە و مكوڕین لەسەریان: لەم زیندانەدا وەك خزمەتگوزاری بەندییەكان لەگەڵماندا بمێننەوە؟ یان لەگەڵمان بمێننەوە یاخود ئێوە خائینن!






created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure