رووبەڕووبوونەوەی داهاتووی نێوان ترەمپ و ئێران

بۆچوون / بیروڕا :: 18/08/2017

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید


سەرۆك دۆناڵد ترەمپ هێشتا مكوڕە لەسەر هەڵوەشاندنەوەی رێككەوتنە ئەتۆمیەكەی لەگەڵ ئێراندا كە ساڵی 2015 واژۆ كراوە. مانگی رابردوو ئیدارەكەی رازی بوو لەسەر راپۆرتی پشكنێرە نێودەوڵەتیەكان كە دەڵێت ئێران ناوەرۆكی رێككەوتنەكە جێبەجێ‌ دەكات، بەڵام لایەنی ئەمریكیی راسپارد كە بۆ جاری داهاتوو بڵێت ئێران سەرپێچیی لە ناوەرۆكەكەی دەكات بۆ ئەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە رێككەوتنەكە بكشێتەوە. 

هەر سێ‌ مانگ جارێك راپۆرتێك دەربارەی پابەندبوونی ئێران بە رێككەوتنەكەوە دەردەكرێت و راپۆرتی داهاتوویش دەگاتە سەرەتای وەرزی پاییز. لە ئیدارەكەی ترەمپ-دا چەند گەورە بەرپرسێك هەن كە لایەنگری رێككەوتنەكەن، وەك جێمس ماتیس وەزیری بەرگری و ریكس تێلەرسۆن وەزیری دەرەوە و جۆن كیلی گەورەی فەرمانبەرانی كۆشكی سپی. لەبەرامبەر ئەواندا باڵێكی توندڕەو لە ئیدارەكەدا و لە شێوەی ترەمپ هەیە، هەروەها لە سیاسەتە دەرەكیەكانیشدا لە شێوەی موحافیزكارە تازەكان، ئەمانە دەیانەوێت رێككەوتننامەكە هەڵوەشێتەوە. 

ترەمپ دەڵێت ئێران دوای واژۆكردنی رێككەوتنەكە 140 ملیار دۆلاری لە پارە بلۆككراوەكانی دەستكەوتووەتەوە. بەڵام راستیەكەی 40 ملیارە. كێشەكە لەوەدایە كە ئەگەر ترەمپ لە رێككەوتننامە ئەتۆمیەكەیش بكشێتەوە هێشتا دەوڵەتە ئەوروپیەكان و لەگەڵیشیاندا روسیا و چین دەمێننەوە، بەمەیش كۆمپانیاكانیان چانسی باشتریان دەبێت بۆ واژۆكردنی گرێبەستی زۆر لەگەڵ ئێراندا، ئەمە لەكاتێكدا كە كۆمپانیا ئەمریكیەكان لەبەر دوو هۆكار دووردەخرێنەوە، یەكەم: دەرچوونی لە رێككەوتنەكە و دووەمیش بەهۆی سزاكانەوە كە كۆنگرێس بەسەر ئێراندا دەیسەپێنێت و سەرۆكیش پشتگیریی دەكات.  

دوژمنایەتیی ئیدارەكەی ترەمپ  بۆ رێككەوتنە ئەتۆمیەكە و بۆ رژێمی ئێران، كێشەكانی سەرۆك حەسەن رۆحانی زیاتر دەكات كە لە 19 ی ئایاری رابردوودا بۆ خولی دووەمی سەرۆكایەتی ئێران هەڵبژێردرایەوە. ئەو لە میانەی هەڵمەتی هەڵبژاردنەكەدا بەڵێنی (سەرەتایەكی نوێ‌ بە دەستی خۆمان بونیادی دەنێین)ی بە دەنگدەران دا. هەروەها بەڵێنی ئازادیی رۆژنامەوانی و ئازادیی بیركردنەوە و ئازادیی بازرگانیی پێدان و پاشان دانی بەوەدانا كە هەندێك جار بەڵێنەكانی خۆی ناپارێزێت یاخود رێگریی دەكات لە جێبەجێكردنیاندا. 

 بێگومان لێرەدا رابەر ئایەتوڵـڵا عەلی خامنەیی هەیە كە لەسەرووی رۆحانی-یەوەیە. هەروەها ئەنجومەنی ئەمیندارانی موحافیز و (سوپای پاسداران) هەن. لەگەڵ ئەوەیشدا، رۆحانی 41،2 ملیۆن دەنگی بەدەستهێنا بەرامبەر 15،7 ملیۆن دەنگ بۆ ئیبراهیم رەئیسی-ی ركابەرە موحافیزكارەكەی، بەمەیش رێژەی لایەنگرانی زیاد بوو بۆ 57 لەسەدا لەكاتێكدا ساڵی 2013 51 لە سەدا بوو. لەگەڵ ئەمەیشدا تائێستا نەیتوانیوە كاری تازە بۆ هاووڵاتیان دابین بكات یاخود ئاستی ئابوریی بەرز بكاتەوە.  

لە رووی ویژدانەوە بۆ رۆحانی دەڵێم هەموو سەرۆكەكانی ئێران لە شۆڕشەكەی ساڵی 1979ی خومەینی-ەوە لە خولی دووەمیدا دەستكراوە نەبووە، چونكە رابەر و دامەزراوەی موحافیزكار لەو گرنگترن و هەر بڕیارێك بدات ئەوان دەتوانن هەڵیوەشێننەوە. 

هەندێك لە دەوڵەتە عەرەبیەكان پشتگیریی هەڵوێستی سەرۆكی ئەمریكا لەبەرامبەر ئێران دەكەن، وایدەبینم كە ئەو دەوڵەتانە لەسەر هەقن لە ناكۆكییان لەگەڵ ئێراندا كە دەست لە كاروباری ناوخۆیان وەردەدات، پاڵپشتیی لە تیمێك لە دژی تیمێكی تر دەكات، وەك ئەوەی لە یەمەن روودەدات. هەوڵدەدات نفوزی خۆی لە هەموو خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا بسەپێنێت لەكاتێكدا زۆرینەی رەهای عەرەبی موسڵمانان سوننەن.

ویلایەتە یەكگرتووەكان هێرشی ئاسمانیی كردە سەر سوریا، بەڵام ئێران و روسیا ناڕازی و دژی بوون، هەر یەكەیان لەبەر هۆكاری تایبەت بە خۆی و هەرچەندەیش هەوڵ بدات ناتوانێت دۆخەكە بگۆڕێت. روسیا بنكەی دەریایی و ئاسمانیی لە سوریا هەیە و ئەمەیش تاقە دەروازەیەتی بۆ سەر دەریای سپی ناوەڕاست. ئێرانیش وایدەبینێت كە رۆڵی خۆی لە سوریا و شانبەشانی رژێم دژی ئەو گروپانەی لە دژی دەجەنگن، واتای ئەوەیە كە بوونی هەبێت لەسەر كەناراوەكانی دەریای سپی ناوەڕاست، ئەمەیش بۆخۆی خەونی دێرینی فارسە.  

ئومێدەوارم ئێران و دەوڵەتە عەرەبیەكان بگەنە لێكگەیشتنێك بۆ رێگرتن لە رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆیان، یان ئەوەی كە لەڕێی لایەنەكانی ترەوە دەكرێن و روودەدەن، بەڵام لێرەدا رێبەر هەیە كە لە تەمەنی حەفتا و هەشت ساڵیدایە و نەخۆشیشە، رۆژێكیش باس لە جێگرەوەیەكی كراوە. ئینجا (سوپای پاسداران) و موحافیزكاران هەن. سەرۆك رۆحانی، بۆ جاری یەكەم لە ماوەی چەندین گرێدا، وەزارەتی بەرگریی لە (سوپای پاسداران) كێشایەوە و رادەستی پیاوێكی كرد كە بە هۆی پێشێلكاریەكانیەوە لە بواری مافەكانی مرۆڤدا، لەژێر سزای ئەوروپادایە.

ئەمڕۆ دەنووسم و هەموو رۆژێكیش شتێكی زیاتر دەزانین لەسەر رووبەڕووبوونەوەكە، بە تایبەت دوای سێ‌ مانگ و راپۆرتی داهاتوو دەربارەی ئاستی پابەندبوونی ئێران بە ناوەرۆكی رێككەوتنە ئەتۆمیەكەوە. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە