كوردى سوریا و پیشه‌سازیى نیشتمان

بۆچوون / بیروڕا :: 14/08/2017

نووسینى: نزار ئاگرى
سه‌رچاوه‌: ئه‌لحه‌یات
وه‌رگێڕان: لوقمان محه‌مه‌د ره‌شید
كورده‌كانى سوریا ئاماده‌ى ئه‌نجامدانى هه‌ڵبژاردنى (ئه‌نجومه‌نه‌كانى گه‌ل له‌ هه‌رێمه‌كانى باكورى سوریا)ن و به‌گوێره‌ى ئه‌وه‌ى له‌ وتاره‌كه‌ى (ئه‌لحه‌یات)ى شێرزاد ئێزیدى-دا هاتووه‌، (ئه‌نجومه‌نى دامه‌زراندن بۆ فیدراڵیزمه‌كردنى باكورى سوریا) بڕیارى ئه‌نجامدانى ئه‌م هه‌ڵبژاردنانه‌ى داوه‌ كه‌ تێیدا كۆمۆنه‌كان و كانتۆنه‌كان و گه‌ڕه‌كه‌كان و كۆڵانه‌كان و ...هتد هه‌ڵده‌بژێردرێن تا ده‌گاته‌ كۆنگره‌ى دیموكراتى گه‌لان.

هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر رووبه‌رێكن كه‌ به‌ درێژایى هێڵى سنووریى نێوان سوریا و توركیا درێژبووه‌ته‌وه‌. ئه‌وه‌یش شاراوه‌ نییه‌ كه‌ پارتى یه‌كێتى دیموكراتى كوردى ئه‌و ناوچانه‌ى به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و بێ ركابه‌ر و ململانێكارێك ده‌سه‌ڵاتى تێیاندا هه‌یه‌.  

خه‌یاڵ و بیركردنه‌وه‌ى سه‌رانى ئه‌م حزبه‌، پێشتر له‌ ناوى (رۆژاڤا)وه‌ وه‌رگیرا وه‌ك ناوێك بۆ ئه‌و ناوچانه‌ى ده‌كه‌ونه‌ باكور و خۆرهه‌ڵاتى سوریاوه‌ و زۆرینه‌ى دانیشتوانه‌كه‌ى كوردن. 
رۆژئاڤا وشه‌یه‌كى كوردییه‌ و ماناى خۆرئاوا ده‌گه‌یه‌نێت، مه‌به‌ستیش خۆرئاواى كوردستان یان كوردستانى خۆرئاوایه‌. ئه‌مه‌یش ئاماژه‌یه‌كه‌ به‌ بوونى به‌شێكى كوردستان له‌ سوریادا، به‌و مانایه‌ى كه‌ كوردستانى باشور له‌ عێراق و خۆرهه‌ڵات له‌ ئێران و باكوریش له‌ توركیایه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ خۆیده‌دات به‌ گوتارى سیاسى و ره‌فتارى كرده‌كیى ئه‌و حزبه‌ى كه‌ كۆتاییهێنا به‌ وشه‌ى كانتۆنه‌كان و ناوینان هه‌رێمه‌ زۆرینه‌ كوردیه‌كان له‌ چوارچێوه‌ى سنووره‌ سیاسیه‌كه‌ى ده‌وڵه‌تى سوریادا. كانتۆنه‌كان، یان ئه‌و رووبه‌رانه‌ى كه‌ له‌ رووى ئیداریه‌وه‌ خه‌ڵكانێكى تێدا نیشته‌جێن، ئه‌و ناوچانه‌ن كه‌ له‌ناو هه‌مان جوگرافیاى سیاسى وڵاتێكدان و لێى جیانین. ئه‌وان ئیداره‌یه‌كیان به‌ناوى خودبه‌ڕێوه‌به‌ریى له‌م كانتۆنانه‌دا دامه‌زراند و كاروبارى خه‌ڵك و رێڕه‌و و ئاراسته‌یان له‌ چوارچێوه‌ى هه‌مان ده‌زگا و سیستمى یاسایى و ئابوریى وڵاته‌كه‌دا بوو نه‌ك دژ و هه‌ڕه‌شه‌ بێت بۆ سه‌ر سیاسه‌تى په‌یڕه‌وكراوى ده‌وڵه‌تى ناوه‌ند.  

ئاوا خۆمان له‌به‌رده‌م دوو پێكهاته‌ (دامه‌زراوه‌)ى له‌رووى ئه‌ركه‌وه‌ دژ به‌یه‌كتر، ده‌بینینه‌وه‌. كانتۆنه‌كان كه‌ له‌گه‌ڵ هێشتنه‌وه‌ و مانه‌وه‌ى  سنووره‌كانى ئێستا و كاركردنن تێیاندا و هه‌رێم كه‌ پێیده‌وترێت رۆژئاڤا كه‌ ئه‌م سنوورانه‌ى ئێستا ره‌تده‌كاته‌وه‌ و كار بۆ لابردنیان و كێشان-ه‌وه‌ى سنوورى دیكه‌ ده‌كات كه‌ له‌گه‌ڵ دابه‌شبوونه‌ جوگرافیه‌كه‌یدا بێته‌وه‌. ئه‌وه‌ى یه‌كه‌میان یه‌كێتى و هێشتنه‌وه‌یه‌ و ئه‌وه‌ى دووه‌میان جیابووه‌ و دوورخستنه‌وه‌یه‌. یه‌كه‌میان یه‌كگرتوانه‌یه‌ و دووه‌میان دابه‌شكارینه‌یه‌. 
 
له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا مه‌سه‌له‌كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ هه‌وڵدان بۆ دامه‌زراندنى نیشتمانه‌وه‌، ئیتر سه‌ربه‌خۆ بێت یان ئۆتۆنۆمى یاخود فیدراڵى. چالاكى و كارى له‌شێوه‌ى ئه‌نجامدانى هه‌ڵبژاردنه‌كان و دامه‌زراندنى ئه‌نجومه‌نه‌كان و پێكهێنانى شاره‌وانیه‌كان و كێشان-ى سنوورى هه‌رێم (یان هه‌رێمه‌كان كه‌ ئێزیدى ناویانى هێناوه‌) و ئه‌وانى دیكه‌یش، كۆمه‌ڵه‌ كار و چالاكییه‌كن كه‌ ناكرێن ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ى نیشتماندا نه‌بێت، ئیدى نیشتمانێكى جیابووه‌وه‌ بێت یان نیشتمانێك بێت له‌ناو نیشتماندا. 

نیشتمانه‌كان له‌ ئاسمانه‌وه‌ نابارێن به‌ڵكو خه‌ڵكه‌كه‌ دروستى ده‌كه‌ن و سیماكانى داده‌ڕێژن و سنووره‌كانى ده‌كێشن و بنه‌ماكانى داده‌نێن له‌ شوێن و كاتى دیاریكراودا. نیشتمانى وا هه‌یه‌ ته‌مه‌نى درێژه‌ و هینى وایش هه‌یه‌ به‌خێرایى هه‌ره‌س دێنێت، هه‌ندێكیان ده‌توێنه‌وه‌ و هه‌ندێكى دیكه‌یشیان تازه‌ دێنه‌ بوون، هه‌ندێكیان له‌ یه‌ك پێكهاته‌ پێكدێن و هه‌ندێكیشیان له‌ پێكهاته‌گه‌لى زۆرى وه‌ك (ئایین و نه‌ته‌وه‌ و گه‌ل و زمانى جیاجیا پێكدێن، وه‌ك هندستان یان سویسرا و...هتد). 

كورد له‌ پارچه‌كانى دیكه‌دا، نیشتمانى له‌ شێوه‌ى ده‌سته‌ى میرنشینى نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆدا هه‌بووه‌. له‌ ئێران میرنشینى ئه‌رده‌ڵانى دامه‌زراندووه‌، له‌ عێراق میرنشینى شاره‌زوور و له‌ توركیایش میرنشینى بۆتان. هه‌روه‌ك هه‌وڵیش بۆ دامه‌زراندنى قه‌واره‌ و كۆماره‌كان و ته‌نانه‌ت شانشینه‌كانیش هه‌بوون (كۆمارى مه‌هاباد له‌ ئێران و شانشینى كوردستان به‌ سه‌رۆكایه‌تى مه‌حمود حه‌فید). كوردى سوریا شتێكى له‌م جۆره‌یان نه‌بووه‌، ئه‌مان له‌وه‌ده‌چێت له‌به‌ر ئه‌مه‌ بێت كه‌ وایداده‌نێن سه‌ره‌نجام ئه‌و ده‌رفه‌ته‌یان بۆ ره‌خساوه‌ و پێویسته‌ په‌له‌بكه‌ن له‌ پێكهێنانى ئه‌و نیشتمانه‌یاندا كه‌ ئامانج و ئاواتیانه‌. هه‌لومه‌رجه‌ تایبه‌ت و نائاساییه‌كه‌ ئه‌م هه‌له‌ ده‌ره‌خسێنێت و كه‌ره‌سته‌ خامه‌كانیش هه‌ن و دابینكراون. ره‌نگه‌ ده‌رفه‌ته‌كه‌  هێنده‌ درێژه‌ نه‌كێشێت و به‌رده‌وام نه‌بێت بۆیه‌ وه‌ك كه‌سێك هه‌ڵسووكه‌وت ده‌كه‌ن كه‌ خۆى ئاماده‌ بكات بۆ ئه‌وه‌ى له‌ ماوه‌ى پێنج رۆژدا فێرى زمانێكى دیكه‌ ببێت یاخود به‌ پێى كتێبێكى تایبه‌ت به‌ خۆراك خواردنێك دروست بكات. 

له‌به‌ر ئه‌وه‌یش كه‌ شاره‌زایى یان ئه‌زمونى رابردوویان نییه‌، بۆیه‌ پشت ده‌به‌ستن به‌وه‌ى كه‌ كه‌ره‌سته‌كان به‌ شێوه‌ى هه‌ڕه‌مه‌كى (هه‌ر له‌خۆوه‌) پێكه‌وه‌ گردوكۆ بكه‌نه‌وه‌ و تێكه‌ڵوپێكه‌ڵى بكه‌ن و بیجووڵێنن به‌پێى رێنماییه‌كانى ناو كتێبه‌كانى چێشتلێنان كه‌ له‌ كتێبخانه‌كاندا هه‌ن. تۆزێك له‌ كۆمۆنه‌ى پاریس و شتێك له‌ كانتۆنه‌كانى سویسرا و پرژه‌یه‌ك له‌ بیبه‌رى توونى  دیمه‌شق و هه‌ندێك مێخه‌ك له‌ كۆڵانه‌كانى لوبنان و به‌ سه‌ریشیه‌وه‌ چه‌ند په‌پكه‌ هه‌ویرێكى ئاماده‌كراوى سۆڤیه‌تییش بۆ كۆنگره‌ى گه‌لان.    

به‌ڵام پیشه‌سازیى نیشتمانیش وه‌ك هه‌ر پیشه‌سازیه‌كى تر، ده‌بێت له‌سه‌ر بوونى متمانه‌ و لێكگه‌یشتن و سازانى نێوان لایه‌نه‌ په‌یوه‌ستداره‌كانى بێت، چ ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ناوخۆدان، واتا ئه‌وانه‌ى كه‌ راسته‌وخۆ په‌یوه‌ستن به‌ به‌رهه‌مه‌ به‌ئاواتگه‌یشتووه‌كه‌وه‌، یاخود لایه‌نه‌ ده‌ره‌كیه‌كان كه‌ ده‌كرێت كاڵا تازه‌كه‌ كاریگه‌ریى له‌سه‌ر دروست بكات و هیچ دوودڵ نه‌بێت له‌ دروستكردنى له‌مپه‌ره‌كان له‌ پێناو دانه‌مه‌زراندنیدا.  

لێكتێگه‌یشتنێكى شاراوه‌ و رانه‌گه‌یه‌نراو و ناڕه‌سمى و نه‌نوسراو له‌نێوان حزبه‌ كوردیه‌كه‌ و حكومه‌تى سوریادا هه‌یه‌. جگه‌ له‌وه‌ ئیتر حزبه‌كه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانى دیكه‌دا له‌ ناوخۆ و له‌ ده‌ره‌وه‌یش له‌ دوژمنایه‌تیدایه‌. له‌ ئاستى ناوخۆدا، (ئه‌نجومه‌نى گه‌لانى هه‌رێم) كه‌سى تێدا نییه‌ جگه‌ له‌م حزبه‌. واتا ئه‌و خۆى (گه‌لانى هه‌رێم)ه‌و بۆى دامه‌زراوه‌، واتا بۆ خۆى ئه‌نجومه‌نى ده‌سه‌ڵاتى دامه‌زراندووه‌. له‌ ئاستى ده‌ره‌وه‌یش، دوژمنانێك گه‌مارۆى داوه‌ كه‌ چاوه‌ڕێى هه‌لێكى له‌بارن تا په‌لامارى بده‌ن و په‌راوێزى بخه‌ن، له‌سه‌رووى هه‌موو ئه‌م دوژمانه‌یشیه‌وه‌ حكومه‌تى توركیا و هاوپه‌یمانه‌كانیه‌تى له‌ ئۆپۆزیسیۆنى سوریا. 

ته‌نانه‌ت ئه‌و لێكتێگه‌یشتنه‌ شاراوه‌یه‌ى نێوانى له‌گه‌ڵ حكومه‌تى سوریادا، ده‌كرێت له‌ هه‌ر چركه‌یه‌كدا بێت راگیرێت و كۆتایى بێت، هیچ به‌ربه‌ستێك نییه‌ رێگه‌ له‌م حكومه‌ته‌ بگرێت له‌ گێڕانه‌وه‌ى دێوه‌كه‌ بۆ مه‌سینه‌ حه‌وجۆشه‌كه‌ى. دێوه‌كه‌ بێچوو بوو، بچووك بوو، فشه‌ڵ بوو، حكومه‌تى سوریا خستیه‌ زیندانه‌وه‌ كاتێك كه‌ به‌شار ئه‌سه‌د و ته‌یب ئه‌ردۆغان له‌ كه‌ناراوه‌كانى لازقیه‌ مه‌له‌یان ده‌كرد و پێكه‌وه‌ له‌ چێشتخانه‌كانى حه‌ڵه‌ب و ئه‌ستانبوڵدا كه‌باب و ته‌بووله‌یان ده‌خوارد. ئه‌وكاتانه‌ ساڵح موسلم راونراوێك بوو و هه‌ڵاتوویه‌ك بوو له‌ چیاكانى قه‌ندیل-دا خۆى ده‌شارده‌وه‌. 

به‌رپابوونى شۆڕشى سوریا زۆر شتى گۆڕى. ئه‌ردۆغان وازیهێنا له‌ حه‌ز و ئاره‌زووى خۆى له‌ مه‌له‌كردن و به‌توندى له‌ ئه‌سه‌د هه‌ڵگه‌ڕایه‌وه‌، ئه‌سه‌د-یش دێوه‌كه‌ى بانگكرده‌وه‌، دێوه‌كه‌ بڕواى نه‌ده‌كرد و چاوه‌كانى هه‌ڵگڵۆفت، به‌زۆر خۆى بۆڕاگیرا تا به‌شێوازه‌كه‌ى شام هاوار نه‌كات و بڵێت: «شبیك لبیك أنا بین إیدیك».

له‌ ماوه‌یه‌كى كورتدا حزبه‌ كوردیه‌كه‌ ریزه‌كانى خۆیى كۆكرده‌وه‌ و به‌ خێرایى ئه‌وه‌ى له‌توانایدا بوو له‌و هێزه‌ى ماوه‌ى ساڵانێك بوو له‌سه‌ر ده‌ستى برا گه‌وره‌كه‌ى، پارتى كرێكارانى كوردستان، كۆیكردنه‌وه‌، ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ سه‌ربازگه‌كانى مه‌شق و راهێناندا بوون له‌ سوریا و بیقاع، دابه‌زینه‌ گۆڕه‌پانى مه‌یدان و هه‌موانى تووشى سه‌رسوڕمان و سه‌رسامیى كرد. 

ئه‌و هێزه‌ى ئه‌م حزبه‌ هه‌یه‌تى له‌ پێویستیى خۆى زیاتره‌. چونكه‌ ئه‌و رێكخراوێكى بچووكى حزبیه‌ و نوێنه‌رایه‌تیى كه‌مایه‌تیه‌كى بچووكى نه‌ته‌وه‌یى ده‌كات له‌ ناوچه‌یه‌كى بچووكى جوگرافیى ناو نیشتمانێكى بچووكدا. به‌ڵام سه‌ركه‌وتوو بوو له‌ ده‌رخستنى تواناى شه‌ڕكردن و ئازایه‌تیى شه‌ڕڤانه‌كانیدا له‌هه‌ر ناوچه‌یه‌كدا كه‌ رووى تێكردبێت به‌لاى هه‌موانه‌وه‌ لایه‌نێك بووه‌ كه‌ ده‌كرێت پشتى پێببه‌سترێت له‌ تێكشكاندنى دوژمنه‌كاندا. به‌مجۆره‌ له‌یه‌ككاتدا هاوپه‌یمانێكى حكومه‌تى سوریا و هه‌روه‌ها ئه‌مریكا و روسیا و ئێران و ئه‌وروپایش بووه‌.

هه‌ر لایه‌نێك له‌و لایه‌نانه‌ ئه‌م حزبه‌ى ده‌یه‌وێت بۆ حساباتێكى تایبه‌ت به‌خۆى، ئه‌ویش لایخۆیه‌وه‌ حساباتى خۆیى هه‌یه‌ كه‌ هه‌وڵدانه‌ بۆ دامه‌زراندنى نیشتمانێكى بچووك و تایبه‌ت به‌خۆى كه‌ هه‌رخۆى ده‌سه‌ڵاتدارى یه‌كه‌مى بێت، ئه‌مه‌یش یه‌كێك له‌و حساباتانه‌یه‌. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure