سكاڵاكانی ئەمریكا دژی سعودیە و ئیمارات و قەتەر

بۆچوون / بیروڕا :: 05/08/2017

نووسینی: عەبدولباری عەتوان
سەرچاوە: ڕەئی ئەلیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
رەنگە ئەو بڕی 460 ملیار دۆلارەی كە دۆناڵد ترەمپ بە رێككەوتنی چەك و وەبەرهێنان لە عەرەبستانی سعودیە دەستیكەوتووە، زۆر كەم بێت لەچاو قەبارەی ئەو قەرەبووەی كە دەشێت بیدات بۆ قوربانیان و زیانلێكەوتوانی هێرشەكانی یازدەی سیپتەمبەر. 
رۆژی سێ‌ شەممە 1 ی ئاب دەسەڵاتدارانی سعودیە داوایان لە دادوەرێكی ئەمریكی لە ویلایەتی نیویۆرك كردووە، ئەو 25 سكاڵا یاساییە رەتبكاتەوە كە لەلایەن كەسوكاری قوربانیانی هێرشەكانی سەر سەنتەری بازرگانیی جیهانی پێشكەشكراون و ژمارەیان دەگاتە 3000 كەس، ئەمە جگە لە 20 هەزار بریندار. لەو سكاڵایانەدا سعودیە تۆمەتباركراوە بەوەی یارمەتیدەر بووە لە نەخشەداڕێژان و ئەنجامدانی ئەو هێرشانەدا و داوا لە حكومەتی ئەو وڵاتە كراوە قەرەبوویان بداتەوە. 
بەڵگەی سعودیە بۆ ئەو داوای رەتكردنەوەیەی كە پێشكەشی كردووە ئەوەیە، سكاڵاكاران ناتوانن ئەوە بسەلمێنن كە نە حكومەت و نە هیچ رێكخراوێكی خێرخوازیی سەر بە حكومەت بەرپرسیاربێت بەرمبەر ئەو هێرشانە، هەروەها شانشینەكەیش مافی پارێزبەندیی سەروەریی هەیە. 
ئەم سكاڵایانە كە بەخێرایی زاووزێ‌ دەكەن، جێبەجێكردنی یاسایەكە كۆنگرێسی ئەمریكا پەسەندی كردووە بۆ بەدادگاییگەیاندنی ئەو دەوڵەتانەی یارمەتیی تیرۆر دەدەن (یاسای جاستا) و هەروەها رێگەدان بۆ زیانبەركەوتوان تا دادگاییان بكەن لەبەردەم دادگاكانی ئەمریكادا. سێ‌ دەوڵەت لە ریزی پێشەوەیاندان كە بریتین لە شانشینی عەرەبستانی سعودیە و دەوڵەتی میرنشینە عەرەبیە یەكگرتووەكان (دوو هاووڵاتیی بەشداریی جێبەجێكردنی هێرشەكانیان كردووە، یەكێكیان مەروان یوسف ئەلشەحی) بوو، هەروەها دەوڵەتی قەتەر-یش كە بەوە تۆمەتبارە شاشەی كەناڵی (ئەلجەزیرە) ی كردووەتەوە بۆ شریتەكانی شێخ ئوسامە بن لادن سەركردەی رێكخراوی قاعیدە و هەروەها داڵدەدانی خالید شێخ محەمەد (بەگوێرەی دۆسیەی داواكار) ئەندازیاری ئەم هێرشانە و جێكردنەوە و دۆزینەوەی كار بۆی لە سەر خاكی قەتەر و هەروەها ئاسانكاریی بۆ هەڵاتنی بەرەو دەوحە پێش ئەوەی یەكەیەكی نووسینگەی لێكۆڵینەوەی فیدراڵیی ئەمریكا بیگەنێ‌ و دەستگیریی بكەن. 
كۆمپانیاكانی پارێزەران كە ئەم سكاڵایانە بەرزدەكەنەوە، هیچ پارەیەكی پێشوەختە لە بریكارەكانیان وەرناگرن، واتا لە كەسوكاری قوربانیان و زیانلێكەوتوانی، وەك كۆمپانیاكانی دڵنیایی و هێڵەكانی فڕۆكەوانی و خاوەنەكانی سەنتەری بازرگانیی جیهانی و ئەوانەی بەكرێیان گرتووە، بەڵكو ئەوان لەسەر بنەمای یاسایی NO WIN NO FEE)) كاردەكەن، واتا كۆمپانیاكان كرێی خۆیان بەڕێژەیی لەو قەرەبوانە دەبڕن كە دەدرێت.  
كۆمپانیا گەورەكانی پارێزەران، مەسەلەگەلێكی لەمجۆرە لەخۆناگرن ئەگەر پێشتر نەزانن كە ئاستی سەركەوتنیان تێیاندا زۆر بەرز نەبێت، وەك دەیشزانین دەوڵەتە تۆمەتبارەكان خاوەنی سندوقی سیادیین كە بەلایكەمەوە زیاتر لە دوو تریلیۆن دۆلاریان تێدایە و رێژەیەكی زۆری ئەم پارەیەیش لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لە وەبەرهێنادان. 
ئەو بەڵگانەی كە پارێزەرەكان وەك پاساوی بەرزكردنەوەی ئەم سكاڵایانە پشتیان پێبەستووە دژی شانشینی عەرەبستانی سعودیە بە تایبەت، ئەوەیە كە دوو كەس لەوانەی لە هێرشەكانەوە گلاون پەیوەندییان بە باڵیۆزخانەی سعودیە لە واشنتۆن-ەوە هەبووە و پارەیان وەرگرتووە و بەرێز عومەر ئەلبیومی-ی ئەفسەری هەواڵگریی سعودیە لەگەڵ دوان لە رفێنەرانی فڕۆكەكان لە سان دیگۆ كۆبووەتەوە و راسپێراوە بۆ یارمەتیدانی جۆراوجۆریان، لەوانە دۆزینەوەی شوققە و كردنەوەی حساباتی باقی بۆیان.  
ئەو قەرەبووەی كە تەنیا لە عەرەبستانی سعودیە داوادەكرێت دەگاتە 4000 ملیار دۆلار ئەگەر زیاتریش نەبێت، ئەم بڕە زۆرەیش زەحمەتە دابینبكرێت لەم كاتی دابەزینی نرخی نەوت و داخورانی یەدەگە داراییەكان لە سای كورتهێنانە زۆرەكانی بودجەدا، بۆیە رەنگە حكومەتی سعودیە ناچارببێت هەموو پشكەكانی كۆمپانیای ئارامكۆ بفرۆشێت لەگەڵ چەندین كۆمپانیای دیكەی حكومی، بۆ دابینكردنی تەنیا نیوەی قەرەبووەكان، ئەمە ئەگەر مەزەندەی پسپۆران راستبن. 
سێ‌ دەوڵەتەكەی كەنداو لەمڕۆژانەدا خۆیان لەبەردەم شەڕێكی قورس و تاقەتپروكێنی دادگاییدا دەبیینەوە كە نرخێكی زۆری مادی و مەعنەویی هەیە، ئەمەیش لە چوارچێوەی پلانێكی زۆر باش ئامادەكراوی ئەمریكیدا بۆ مایەپووچكردن، دوای دادۆشینی دوا دۆلاری هەگبەكە. 
ئەمە ئەو پاداشتەیە كە ویلایەتە یەكگرتووەكان دەیداتەوە بەو دەوڵەتە هاوپەیمانانەی كە لە هەموو جەنگەكانیدا هاوبەشیی ئەمریكایان كردووە و پشتگیریی داراییان كردووە و خاكی خۆیان لەبەردەم بنكەكانیدا كردووەتەوە. ئەمە بەنابەدڵی دەڵێین، چونكە ئەمە ماڵی میلـلەتە و ئەوانەیش بەشێكی رەسەنی ئەم میلـلەتەن، ئیتر با لەگەڵ هەندێك لە سیاسیەتەكانیشیدا جیاواز بین. 


created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure