ترەمپ و ساسەتێكی شپرزەی دەرەكی

بۆچوون / بیروڕا :: 03/08/2017

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید


سەرۆك دۆناڵد ترەمپ، كالیستا گینگرچ-ی وەك باڵیۆزی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە ڤاتیكان دامەزراند. ئاخۆ خەسڵەتەكانی ئەم خاتوونە چین بۆ ئەوەی شایانی پۆستێكی لەمجۆرە بێت؟ ئەو ژنی سێیەمی نیوت گینگرچ-ی سەرۆكی پێشووی كۆنگرێسە كە یەكێكە لە لایەنگرەكانی سەرۆكایەتی ترەمپ. كاتێك هاوسەری دووەمی گینگرچ لە نەخۆشخانە كەوتبوو، پەیوەندیی لەگەڵ ئەمدا دروستكرد كە بیست و سێ‌ ساڵ لە خۆی بچووكترە. 

پەیوەندیی نێوان كالیستا و نیوت، شەش ساڵ لە نەوەدەكانی سەدەی بیستدا بەردەوام بوو. چاپكراوێكی كاسۆلیكیی ئەمریكییش سەرسوڕمانیی خۆی لە دامەزراندنەكەی راگەیاندووە، چونكە سەرۆك ترەمپ هەموو رۆژێك موحازەرەیەك لەسەر بەهاكانی خێزان پێشكەش دەكات كەچی دێت ژنێك بە باڵیۆز لە ڤاتیكان دادەمەزرێنێت كە پەیوەندیەكی ئاشكرای لەگەڵ پیاوێكی ژنداردا هەبووە. 

خەسڵەتەكانی تری چین؟ لە لیژنەی كشتوكاڵی ئەنجومەنی نوێنەران كاری كردووە و كتێبی منداڵانی هەیە كە پاڵەوانەكەی فیل-ە، كتێبی پیرۆز دەخوێنێتەوە و میوزیك دەژەنێت، دەیشڵێت هەندێك لەوانەیشی خوێندووەتەوە كە پاپا فرەنسیس دەربارەی گۆڕانی كەشوهەوا نووسیونی. 

خوێندوومەتەوە كە ترەمپ وەك نیوت-ی هاوسەری ئەو وایە، ئەمیش دوای هاوسەرگیریی لەگەڵ كالیستا بووەتە كاسۆلیك. هەردووكیان سەركۆنەی نەیارەكانیان دەكەن و تۆمەتیان بۆ هەڵدەبەستن و سیاسەتی ناچاركردن پەیڕەو دەكەن بەو هیوایەی نەیارەكانیان بترسێنن و پاشەكشەیان پێبكەن. 

چی دەبێت ئەگەر ترەمپ كار بە ئامۆژگاریەكانی ماكیاڤیلـلی بكات كە دەڵێت سەلامەتیی زیاتر یان گەورەتر لەوەدایە خەڵكی لێت بترسن نەك خۆشیان بوێیت. بەڵام ترەمپ ئەوە نازانێت كە ماكیاڤیلـلی وتویشیەتی واباشترە بۆ میر كە ئەگەر نەیتوانی خۆشەویستیی هاووڵاتیانی بەدەستبێنێت، ترسەكەی بەجۆرێك لێ‌ بكات كە رقلێبوونەوە لە خۆی دووربخاتەوە.

من و خوێنەری عەرەبییش، پێش هەرشتێك سیاسەتی دەرەوەی ترەمپ و ئیدارەكەیمان بەلاوە گرنگە. تا ئێستا چی دەربارەی ئەم سیاسەتە دەزانین؟.
ئەو رقی هەموو مەكسیكی هەستان كاتێك لە میانەی گەیشتنی سەرۆكەكەیدا، بە سەردانێكی فەرمی بۆ واشنتۆن، داوای كرد پارەی دیوارەكەی لەگەڵدا بدات. ئەو سەرەك وەزیرانی ئوسترالیای تووڕە كرد و دەربارەی دەزگا سیخوڕەكانی ئەمریكا وتی وەك ئەوە وان كە لە ئەڵمانیای نازی-دا هەبوو. ئەو داوای لە كۆریای باشور كرد پارە و تێچووی بەرگرییە مووشەكەكیەكان بدات، لەكاتێكدا سەربازە ئەمریكیەكانی ناو وڵاتەكە دەپارێزێت.  

رەنگە خوێنەریش ئەوەی لەبیر مابێت كە ترەمپ لە میانەی هەڵمەتی سەرۆكایەتیەكەدا و دوای هەڵمەتەكەیش، هێرشی كردە سەر پەیمانی باكوری ئەتڵەسی و وای باسكرد كە كات و سەردەمەكەی تێپەڕیوە. دواتر پەشیمان بووە بەبێ‌ ئەوەی پشتگیریی ئەو بەندەی بەڵێننامەی هاوپەیمانیەتەكە بكات كە دەڵێت دەستدرێژیكردنە سەر ئەندامێكی هاوپەیمانەكە دەستدرێژییە بۆ سەر هەموو ئەندامەكانی. 

چی تر بڵێم؟ ترەمپ هەموو هەوڵێكی دا بۆ هەڵوەشاندنەوەی یاسای چاودێریی تەندروستی كە باراك ئۆبامای پێش خۆی دایناوە. كۆنگرێس پلانێكی خراپی بۆ چاودێریی تەندروستی هەبوو هەر لە بەرژەوەندیی دەوڵەمەندەكاندا بوو، ترەمپ خۆیشی هیچ بەرنامە و پلانێكی نەبوو. ئەنجامەكەیش ئەوە بوو كە هەوڵەكانی سەرۆك و هاوكارەكانی لە كۆنگرێس شكستیانهێنا و پلانە چاودێرییە تەندروستیەكەی ئەم، پشتگیریی پێویستی بەدەستنەهێنا تا پەسەند بكرێت.

جار لە دوای جار ترەمپ هێرشی دەكردە سەر ئۆباما چونكە ئەو هێڵە سوورانەی جێبەجێ‌ نەدەكرد كە بۆ دەستوەردانە سوریا داینابوون. كەچی كاتێك بووە سەرۆك پشتگیریی رێكخراوە ئۆپۆزیسیۆنەكانی رژێمی راگرت و دواییش نكۆڵیی لێكرد، ئینجایش واشنتۆن پۆست-ی بەوە تۆمەتبار كرد كە هەواڵی راگرتنی پشتگیرییە نهێنیەكانی بە درۆوە بڵاوكردووەتەوە، ئەو پشتگیریانەی دەیداتە دوژمنانی رژێمەكەی بەشار ئەسەد. رۆژنامەكە دەڵێت بەلای روسیاوە پشتگیرییەكانی ئەمریكا بۆ ئۆپۆزیسیۆن زیان بە بەرژەوەندیەكانی دەگەیەنێت، ئیتر ترەمپ-یش رایگرتوون. زانیاریی تەواویش هەیە كە دەڵێت سەرۆك بەرنامەكانی ئەمریكای لە سوریا راگرتووە و ناتوانێت نكۆڵیی لێ‌ بكات بۆیە هێرش دەكاتە سەر رۆژنامەیەكی گەورە و بە (ئەمازۆن واشنتۆن پۆست) ناوی دەبات، ئەمە لەكاتێكدا كە جێفری بیزۆس-ی خاوەنی (ئەمازۆن) بە پارەی تایبەتی خۆی كڕیوویەتی نەك بە پارەی ئەمازۆن.
  
ئەو هەروەها هێرشیكردە سەر (نیویۆرك تایمز)یش و وتی بە هۆی هەواڵێكی  ئەوەوە، هەوڵێكی كوشتنی سەركردەی دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بە ئەبوبەكر بەغدادی، شكستیهێناوە. ئایا ئەمە راستە؟ ژەنراڵ تونی تۆماس سەرۆكی فەرماندەیی پرۆسە تایبەتەكانی ئەمریكا، شتێكی تری وت نەك ئەوەی ئەو. راستیەكەیش ئەوەیە كە خودی رۆژنامەكە، پێش چەند هەفتەیەك لەو هەوڵە، ئاماژەی بە هەوڵەكانی كوشتنی بەغدادی-ی كردووە، هەروەها میدیای ئەمریكا هەواڵی لەو جۆرەی بڵاوكردووەتەوە.  

ترەمپ تا ئێستایش هەوڵدەدات رێگریی بكات لە چوونی موسڵمانان بۆ ویلایەتەیەكگرتووەكان. ئەو قەدەغەیەی ئەو رایگەیاندووە و ویلایەتەكان رەتیانكردووەتەوە ئێستا جارێكی تر گەڕاوەتەوە دوای ئەوەی دادگای باڵا (بە شێوەیەكی كاتی) قبووڵی كرد چونكە بەمنزیكانە بڕیارێكی لەبارەوە دەردەچێت. ترەمپ لە میانەی هەڵمەتەكانی سەرۆكایەتی ئەمریكادا رایگەیاند كە هەڵوێستی ئەو (رێگریی تەواوەتی و هەمیشەییە لە چوونی موسڵمانەكان بۆ ناو ویلایەتە یەكگرتووەكان). تا ئێستایش هەوڵی بۆ دەدات ئەگەرچی یاسا لە دژیەتی. ئاخۆ سبەی چی روودەدات؟ هەڵوێستێكی دیكەی سەرۆك كە نە بنەمای یاسایی هەیە و نە دەستورییشە. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure