كەس لە سەبیكردنی ژنە ئێزیدیەكان بێبەریی نییە

بۆچوون / بیروڕا :: 12/07/2017

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

سەردانێك بۆ لای خەڵكی چیای شەنگال یان بەسەركردنەوەیەكی ئەو ژن و پیاوانەی كە دەربازیان بووە، وا لە مرۆڤ دەكات هەست بەوە بكات كە شتێككراوە چاك ناكرێتەوە. خراپە و وێرانكاریی گەیشتووەتە گەوهەر و ناوەرۆكی شتەكان دوای ئەوەی كە پەیكەرەكانیان لەناوبران.

ژنە ئێزیدیە ئازادكراوەكان، دیلەكۆیلەكراوە شێوێنراوەكانی سەردەم، زۆربەیان هاوسەری ئەو پیاوانەن كە داعش كوشتنی كاتێك ناوچەكانیانی غەزا كرد لەو چیا بێبەختەدا.

"دەستیانكرد بە كوشتنی پیاوەكانمان و سەبیكردنی ئێمە، پیاوانی ئەو عەشیرەتە عەرەبانەی كە دراوسێمان بوون. هێزەكانی پێشمەرگە لە ناوچەكانی ئێمە كشانەوە، ئەو ناوچانەی كە دەبوایە بگەڕێنەوە ژێر پارێزگاریی ناوچە كوردستانیەكان، حكومەتە شیعەكەیش هەستی نەكرد بە ئەركی خۆی و هێزی نەنارد بۆ شكاندنی ئەو گەمارۆیەی كە داعش خسبوویە سەرمان". ئەمە پوختەی قسەكانی ژنە ئازادبوویەكی ئێزیدییە. دۆخی كەمایەتیەك كە زۆرینە و كەمینە گەورەكان وازیان لێهێنان و لە دوا مەینەیی عێراقدا دەستبەرداریان بوون. ئەم قەدەرە بووە بەشی كەسانێكی زۆری لاوازەكانی ناوچەكەمان. ئایا ساتی دەستبەرداربوونی عێراق ( بە سوننە و كورد و شیعەوە) لە ئێزیدیەكانی چیای شەنگال هاوشێوەی ساتی تەوافوقی لوبنان (بە سوننە و شیعە و مارۆنییەوە) نییە لە بە ئامانجگرتنی پەنابەرە سورییەكان لە كامپەكانی عرسال-دا. لە دەڤەرەكەی ئێمەدا لاوازەكان كەسیان نییە بیانپارێزێت. نزیكترین كەسەكان لێیانەوە (كوردەكان لەڕووی كلتوری و عەشیرەتە سوننیەكانیش لە رووی جوگرافیەوە لە ئێزیدیەكان) بە چارەنووسی خۆیانەوە جێیاندێڵن. هیچ كلتورێك نییە جگە لە كلتوری غەزەوات و هیچ نەریتێك نییە جگە لە سەبیكردن. ئەمەیش هێندە دوور نییە لەوەی كە بەسەر پەنابەرە سوریاییەكاندا هات لە عرسال، كاتێك لوبنانیەكان هاوكار بوون لەگەڵ سوپاكەیاندا كە بە دەستگیركراوی و لە بەندیخانەكانیاندا مردن. 

بەڵام خراپەكاریەكان لە وڵاتی ئێزیدیەكان ئەمجارە زیاتر بوو. پیاوەكان لەبەرچاوی منداڵەكانیاندا كوژران، دیل و كۆیلەكردنی ژنەكان لەگەڵ كچەكانیاندا كارێكی نەخشە بۆكێشراو بوو و ئەركێكی دیاریكراوی هەبوو. حەوت هەزار ژن سەبیكران و هەزاران پیاو كوژران. ئەمڕۆیش و لە دوای شكست و كەوتنی داعش لە گوندە ئێزیدیەكانی شەنگال و دوورخستنەوەیان بۆ سەدان كیلۆمەتر لێیانەوە، هێشتا گێڕانەوەی زیندووەكان و ژنە ئازادكراوەكان كارێكی نەكراوە.

خەڵكەكە متمانەیان بە ماڵەكانی خۆیشیان نەماوە، هەروەها بە خزمەكانیشیان بە تایبەت دراوسێكانیان. منداڵانیش وڵاتەكەیانیان لێ‌ بووەتەوە هەڵواسینخانەی باوكەكانیان. ژنەكانیش هەست دەكەن كە ماڵەكانیان نایانپارێزن لە ئەمیرەكانی دەستدرێژی و سەبیكردن.  

هەروەها ئەو گەڕاوە و ئازادكراوە دیل و كۆیلەكراوانەیش كە ژمارەیان نزیكەی سێ‌ هەزارێكە، بە حیكاتگەلێكەوە گەڕاونەتەوە كە سنگی وڵات ناتوانێت بیانگێڕێتەوە. عورف و نەریتەكانیش نایەڵن بكرێت بە تاریكاییەكی راگەیەنراو. دەبێت ژنەكان حیكایەتەكان لە سنگی خۆیاندا بهێڵنەوە هەتا دەگەنە تاراوگە دوورەكان، ئەو تاراوگانەی كە وڵاتە گەورەكان بۆ خۆیان و خێزانەكانیان پێشنیار كردوون. 

ئەوەی روویدا ناكرێت بگەڕێتەوە و نایشكرێت بەرگەی دەرهاویشتەكانی بگیرێت. ئەو خراپەكاریەی كە رێكخراوی داعش كردوویەتی ناكرێت تیمار بكرێت، بۆیە وەك هێمایەك و تاڵاوێكی جەوهەریی هەر دەمێنێتەوە و داهاتووی ئەم وڵاتە بەخۆیەوە سەرقاڵ دەكات. كەس لێی دەرباز نابێت و كەس لێی بێبەری نییە. ئێزیدیەكان هەموویان شەنگال جێدێڵن سەرەڕای رووخانی داعش-یش لە ناوچەكەیان، مەسیحیەكانی دەشتی نەینەوایش ناگەڕێنەوە سەرەڕای ئازادكردنی گوند و شارەكانیان. جەنگی داهاتوو جەنگی نێوان زۆرینەكان دەبێت و ئەوانیش لاوازەكانی دیكەی غەیرە ئێزیدیەكان و مەسیحیەكان دەدۆزنەوە، چونكە لەناو هەموو زۆرینەیەكدا، كەمینەیەك هەیە كە دەكرێت بخرێتەلاوە. ئەوانە لاوازەكانی كۆمەڵەكەن و ئەمانە دەدرێنە داعش-ی داهاتوو. 

چیرۆكی ئێزیدیەكان لە چیای شەنگال حیكایەتی ناوچەكە لەگەڵ كەمایەتیەكانی و لاوازەكانیدا دەگێڕێتەوە و بەشێوەیەكی سەیر ئەوە باس دەكات كە چۆن ناوچەكەیان دەریان دەكات و هەروەها نایانحەوێنێتەوە، ئەمە سێ‌ زۆرترین پێكهاتنی پیلاناویە لەسەر ئێزیدیەكان. 

بەرپرسیارێتی بێگومان جیاواز دەبێت، بەڵام لاوازیی هەست بەرامبەر ئەویدی و تەركیز خستنەسەر و گەورەكردنی بەرامبەر خود، ئاماژەی سروشتێكی سەرەتایی و خەوشێكی گەورەی كلتورییە. ئیتر با پێنج سەد هەزار ئێزیدی ببنە قوربانی و قەزاوەگێڕی شەڕە ناوخۆییەكەمان مادام مردن و مەرگی ئەوان نابێتە لەمپەری بەردەم ویست و چاوچنۆكییە مەزهەبی و نەتەوەییەكان. هەروەها با سەبی-یش سەرلەنوێ‌ ببوژێتەوە مادام ژنەكانمان مەرجەكانیی بەسەردا جێبەجێ‌ ناكرێن. 

ئێزیدیەكانی شەنگال زیاتر لەمەیش دەڵێن. بەڵام گرنگترینی ئەوەی دەیڵێن ئەوەیە كە ئەوان ناگەڕێنەوە بۆ گوندەكانیان و كۆمەڵە و رێكخراوە نێودەوڵەتیەكانیش دەستیانكردووە بە گواستنەوەیان بۆ دەوڵەتانی كۆچبۆكراو. هەندێكیش چاوەڕێی گەڕانەوەی دایك یان خوشكەكانیانن لە رەققەوە بۆ ئەوەی پەلی بگرێت و لەگەڵ خۆیدا بیبات و بڕوات و هەر لەگەڵ خۆیشیدا ئەو حیكایەتانە ببات كە كلتور و نەریتی ئێمە لەخۆیانی ناگرن. 

خاتوونە ئێزیدیە ئازادكراوەكان دەڕۆن بۆ وڵاتێك حیكایەتەكانیان لەخۆبگرێت. لەوێ‌ ئەوە دەگێڕنەوە كە بەسەریاندا هاتووە و لەوێ‌ كەسانێك دەدۆزنەوە تا فرمێسكیان بۆ بڕێژن و بەسەرهاتەكانیان بۆ بنووسنەوە. ئێمەیش لێرە بێ‌ ئێزیدیەكانمان دەمێنیینەوە و زیاتر لە خۆمان دەچین و كاتێكیش دێت جگە لەخۆمان كەسیی دی نابینین.






created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure