ئایا ناوچەكە لە خامۆشیی پێش گەردەلوولدایە؟

بۆچوون / بیروڕا :: 11/07/2017

سەرچاوە: رەئی ئەلیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
چوونەناوەوەی ریكس تیلەرسۆن وەزیری دەرەوەی ئەمریكا و پێش ئەویش بۆریس جۆنسۆن-ی هاوتا بریتانیەكەی بۆ قەیرانەكەی كەنداو، مانای ئەوە دەگەیەنێت كە هەموو نێوەندگیریەكانی دیكە گەیشتوونەتە بنبەست و (چارەسەرەكە) بەو شێوەیە نییە كە پێشتر هەموو لایەنەكان دەیانگوت چارەسەرێكی بەتەواوی كەنداوییانە دەبێت.
ئێمە نازانین ئەو (چارەسەرە سیحرییە) چییە كە وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لەم گەشتە چوار رۆژەییەیدا دەیكات، هەروەك چۆن ئەوەیش نازانین كە بۆچی یەك مانگی رەبەق چاوەڕێ‌ بوو ئینجا دەستیدایە، بەڵام زۆرباش ئەوە دەزانین كە ویلایەتە یەكگرتووەكان و دۆناڵد ترەمپ-ی سەرۆكی، رۆڵێكی زۆریان بینی لە هەڵگیرساندنیدا كاتێك دەوڵەتی قەتەر-یان بە پشتیوانیكردن لە تیرۆر و پارەپێدانی، لە بەرزترین ئاستیدا، تۆمەتبار كرد و تەنانەت سەرۆك ترەمپ لە یەكێك لە كۆمێنتەكانیدا سزادانی بە پێویست دەزانێت.
چەند لێكدانەوەیەك بۆ ئەم خاووخلیچكیەی ئەمریكا هەیە كە مانگێكی خایاند، هەڵوێستە جیاواز و تەنانەت ناكۆكەكانی نێوان سەرۆكایەتی و وەزارەتەكانی بەرگری و دەرەوە دەركەوتن، دیارترینیان ئەوە بوو كە ئیدارەی ئەمریكا چرای سەوزی داگیرساند بۆ هاوپەیمانە چوارقۆڵیەكەی سعودیە و ئیمارات و میسر و بەحرەین بۆ (تەمێكردن)ی دەوڵەتی قەتەر و خستنەسەرچۆكی و لەوانەیشە لە كۆتاییدا بگاتە رژێمەكەیشی. بەڵام ئەم دەوڵەتانە دەرفەتەكەیان نەقۆستەوە بۆ هەڕەشەی سەربازیی، لەو باوەڕەدابوون كە پچڕانی پەیوەندییەكان و سەپاندنی گەمارۆی ئاسمانی و زەمینی و دەریایی بەسن بۆ ئەوەی قەتەر ناچار بكەن بۆ پاشگەزبوونەوە و پەسەندكردنی 13 داواكارییەكە. دەركەوت ئەم پێشبینی و باوەڕبوونە لە جێی خۆیدا نەبوو. 
ئەوەی وادەكات ئەم تێڕوانینەمان هەبێت كە ئێستا لە نێوەندە خۆرئاواییەكاندا زۆر باسدەكرێت، ئەوەیە كە شێخ محەمەد بن عەبدەلڕەحمان ئال سانی وەزیری دەرەوەی قەتەر وتی پەلەكردنی توركیا لە ناردنی هێز و كەرەستەی سەربازیی بۆ دەوحە، رۆڵێكی گەورەی گێڕا بۆ رێگریی لە دەستوەردانی سەربازیی كە خەریكبوو ئەنجام دەدرا.
هاوپەیمانییە چوارقۆڵیەكە، دوای كۆتایی دوو وادەی درێژ و كورتخایەن، داواكارییە 13 خاڵەكەی لابرد و وتی جارێكی تر ئەو داواكارییانە ناچنەوە سەر مێزی گفتوگۆ و تەنانەت باس لە جێبەجێكردنیشیان ناكرێت بەهۆی وەڵامدانەوەی خراپی قەتەرەوە لەسەریان، ئەمەیش ئەوە دەگەیەنێت كە تەمەنی گریمانەیی نێوەندگیرییە كوەیتیەكە بە شێوەیەكی فەرمی كۆتاییهات و قەیرانەكە ئێستا گەیشتووەتە لێواری وەرچەرخانێكی هەڵكشاوی تازەی ئابوریی و رەنگە سەربازییش، تەنیا مەگەر یەكێك لە دوو لایەنەكە لە مەرجەكانی خۆی پاشگەزبێتەوە. لەم كاتەیشدا هیچ ئاماژەیەكی لەمجۆرە لە ئاسۆدا دیار نییە. 
وەزیری دەرەوەی قەتەر-یش سەرلەنوێ‌ هەمان ئەو هەڵوێستانەی وڵاتەكەیی دوویاتكردەوە كە هەر لە سەرەتاوە رایگەیاندووە و دەڵێت وڵاتەكەی مل بە هیچ داواكارییەك نادات كە پێشێلكردنی یاسای نێودەڵەتیبێت، یان هیچ رێكارێك كە تەنیا بەسەر خۆیدا ئەنجامبدرێت و داوایچارەسەرێكی كردەوە كە هەموان بگرێتەوە. لەوەیش زیاتر (تۆپی تیرۆر)ی هەڵدایە گۆڕەپانی دژەكەیەوە كاتێك وتی"نابێت سعودیە وئیمارات وانە بە ئێمە بڵێنەوە چونكە ئەوان خۆیان چەندین هاووڵاتییان هەیە كە گلاونەتە تیرۆر و پشتگیریی دارایی تیرۆرەوە".
دكتۆر ئەنوەر قەرقاش كە بەهۆی زۆریی كۆمێنتەكانی و لێدوانە رۆژنامەوانەكانیەوە دەربارەی ئەم قەیرانە، ئەستێرەی ناوی دەدرەوشێتەوە و وەك لیوا ئەحمەد عسێری-ی وتەبێژی عاصیفەی حەزم، قسە بۆ راگەیاندنەكان دەكات، ئەو قەرقاش-ە دەرگای بەڕووی نێوەندگیرییەكانی بریتانیا و ئەمریكادا داخست كاتێك لە تازەترین كۆمێنتیدا وتی"هیچ هەوڵێكی دیپلۆماسی و نێوەندگیریی خێر سەرناگرێت، بەبێ‌ عەقڵانیەت و پێگەیشتن و واقیعبینیی لە دەوحەوە". هەورەها وتی "خۆشاردنەوە لەژێر  وشەگەلی سیادە و نكۆڵیكردن، تەمەنی قەیرانەكە درێژ دەكاتەوە نەك كورت". 
لە سای ئەم لێدوانە (ئیستیفزازی)انەی هەردوو لادا، پێدەچێت نێوەندگیریەكەی خۆرئاوایش سنوورداربێت، رەنگە هەر نەیشبێت، ئەمەیش مانای وایە هەوڵەكانی تیلەرسۆن-ی وەزیریش لە نێوەنگیریەكەی سێخ سەباح لئەحمەد-ی میری كوەیت باشتر نەبێت، ئەو پیاوەی كە بەلای هەموانەوە حەكیم و دانایە. خۆ ئەگەر قەتەریەكان  یاخود نەیارەكانیان دەیانەوێت سازش بكەن، ئەوا پێشكەشی میری كوەیت-یان دەكرد كە بەلای كەنداوییەكانەوە باوكی خێزانی كەنداوە.
لە روانگەی پسپۆریمان و ئاگابوونمان لە سیاسەت و جموجووڵەكانی كەنداوەوە، لەوانەیە پێشبینیی (وچان)ێكی رانەگەیەنراو لەلایەن بەرەی دژی قەتەر-ەوە بكرێت لەرووی ئەنجامنەدانی هیچ هەنگاوێكی پراكتیكیی هەڵكشانەوە، وەك توندكردنەوەی سزا ئابورییەكان و سڕكردنی ئەندامێتیی قەتەر لەئەنجومەنی هاریكاری و دانانی بنكەی سەربازیی هێزەكانی میسر لە بەحرەین و خڕكردنەوەی هێزەكانی (قەڵغانی جزیرە)، ئەمەیش وەك چاوەڕوانییەك بۆ كۆتایی نێوەندگیریەكەی ئەمریكا و دووركەوتنەوە لە شەرمەزاركردنی ئیدارەكەی ترەمپ. 
هەروەها بەدووریشی نازانین كە سەرۆك ترەمپ وەزیرەكەی دەرەوەی لە گەشتێكی ئاسمانیدا بۆ ئەوە ناردبێت شكستبێنێت نەك سەركەوێت، ئەمەیش پاساوی گواستنەوە بۆ قۆناغی سێیەمی قەیرانەكە دێنێتەوە، واتا قۆناغی گۆڕینی رژێم كە زیاد لە كاربەدەستێكی قەتەری تەعبیری لێكردووە، لەوانەیش خودی وەزیری دەرەوە و وتویانە ئامادەن بەرگریی لە وڵاتەكەیان و سەروەریی وڵاتەكەیان بكەن. 
ئایا ئێمە ئێستا لە قۆناغی بێدەنگی و خامۆشیی پێش (گەردەلولی حەزم)ی دووەمداین، بەڵام لەناو ماڵی خودی كەنداویەكاندا و لە دژی یەكێك لە پایەكانی؟
چاوەڕێ‌ دەبین هەتا نێوەندگیریەكەی تیلەرسۆن-یش كۆتایی دێت و دەگەڕێتەوە بۆ واشنتۆن، ئەوجا وەڵامی ئەو پرسیارە رەوایە دەدەینەوە... ئەوكاتەیش هەر رووداوێك قسەی خۆی هەیە. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە