بەغدادی بوو بە هەڵم... داعش توایەوە!

بۆچوون / بیروڕا :: 09/07/2017

سەرچاوە: ئەلشەرق ئەلئەوسەت
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

لەناو كۆمەڵێك لە چەكدارانی داعش-دا كە دیمەنەكانی شپرزەیی زاڵبوو بەسەریاندا، وەك ئەوەی ئاژانسی سۆمەریەنیوز گواستییەوە، لە كۆتایی هەفتەی رابردوودا ئەبو قوتەیبە سووتێنرا، چونكە لە وتاری رۆژی هەینیدا لە تەلەعفەر، ئاماژەیەكی دابوو بە كوژرانی ئەبوبەكر بەغدادی سەركردەی رێكخراوی داعش، ئەم ئاماژەیەیش ئەوەبووە كە لە دوای ناوهێنانی یەكسەر گریاوە و دوایی تۆزێك بێدەگ بووە  و دەستی كردووە بە وتنەوەی ئایەتی قورئان، ئەمەیش بە لەدەمدەرچوونێك (زلە لسان) بۆ مردنی بەغدادی لێكدراوەتەوە. 

ئەگەرچی ئەبو قوتەیبە یەكێك بوو لە كەسە نزیكەكانی بەغدادی و لە بەندیخانەی (بوكا) لە عێراق، كە ئەمریكا بەڕێوەی دەبرد، هاوڕێی بووە، كەچی بەسووتاندن ئیعدام كرا دوای چەند كاتژمێرێك لە تۆمەتباركردنی بە وروژاندن و هاندانی فیتنەی ناوخۆیی، ئەمەیش لەسەر ئەو پاشخانەی كە بە (خاوەنی وتاری مەرگی بەغدادی) وەسفكرا. وەك ئاژانسە عێراقیەكەیش لە زاری سەرچاوەكانەوە جەختی لێكردووەتەوە رێكخراوەكە بەیاننامەیەكی بە هەموو لایەكی تەلەعفەر-دا بڵاوكردووەتەوە، ئەو شارەی كە سەركردایەتیی لە موسڵەوە بۆ گواستووەتەوە، تێیدا هۆشدارییداوە لەوەی كە پەنجا جەڵدە سزای هەركەسێكە باس لە مردنی بەغدادی بكات. ئەمە لە كاتێكدا كە ئەبولبەڕائـ ئەلموسڵی یاریدەدەری والیی تەلەعفەر، كە یەكێكە لە سەركردەكانی رێكخراوەكە، پێشتر لە وتاری هەینیدا دانیناوە بە شكستی داعشدا و ئەوەی ئاشكراكردووە كە تەلەعفەر بووەتە بارەگایەكی كاتیی هەتا ئەوكاتەی دەگەڕێنەوە بۆ موسڵ!.
 
هێشتا جیهان بە باشی هەرەسی سوپای عێراقی لەبیرماوە كە لەوەدەچوو تەنیا تارمایی بن، دواییش دەركەوت نوری مالیكی لەسەر كاغەز بینای كردووە، لوتكەی وروژاندنەكە شكستە ئابڕووبەرەكەی بوو لەبەردەم داعشدا كە دەسەڵاتی شاراوەی خۆیی لە 10 ی حوزەیرانی ساڵی 2014 لە ماوەی چەند كاتژمێرێكدا بەسەر موسڵدا سەپاند و دواتر بەخێرایی فراوانبوو و  دەستیگرت بەسەر رووبەرێكی دووسەد هەزار كیلۆمەتریی خاكی عێراقدا، پاشان سنوورەكانی لەگەڵ سوریادا سڕیەوە و كۆنترۆڵی رووبەرێكی نەوەد هەزار كیلۆمەترییشی لە سوریادا كرد، كە رەققەی پایتەختی و دابق-ی خاكی شەڕی هێرمیگەدۆن لە خۆدەگرێت. 

ئێستا قەوانی ورووژاندنەكە دووبارە دەبێتەوە، بەڵام بە قەبارەی دووهێندە و بەرێگەی جیاواز و پەیوەندیی نییە بە هەرەسی رێكخراوەكەوە كە چاوەڕوان دەكرا لەبەردەم ئەو هاوپەیمانیە نێودەوڵەتیەی ویلایەتە یەكگرتووەكان لەلایەكەوە و لەلایەكی تریشەوە روسیاو هاوپەیمانەكان سەركردایەتی دەكەن و ئەمانیش هەر دژیان دەجەنگن (وەك ئەوەی سێرگی لاڤرڤ وەزیری دەرەوەی روسیا دەڵێت). بەڵام ئەوەی لێرەدا لە هەموویان ورووژێنەرترە ئەوەیە كە دەربارەی قرچۆكیی قەبارەی سەربازیی رێكخراوەكە دەوترێتەوە، هەروەها دەربارەی حاڵەتە كتوپڕەكانی توانەوە و بەهەڵمبوونی، ئەمەیش ئەوەیە كە سێڵاوێك پرسیار و گومان دێنێتە ئاراوە!

لوتكەی ورووژاندنەكان پەیوەستە بە چارەنووسی ئەبوبەكر بەغدادی-ی سەركردەی رێكخراوەكەوە، لە سایەی كۆمەڵێك هەواڵی جیاواز كە هەندێكیان ئاماژە بە كوژرانی دەدەن و هەندێكیشیان باس لە هەڵاتنی دەكەن و هەندێكی تریشیان دەڵێن بەدزییەوە چووەتە باشوری فلیپین و دەیەوێت لەوێوە ئەزموونەكەی بن لادن لە ئەفغانستان دووبارە بكاتەوە!

پرسیارەكان تەركیز لە دوو شت دەكەن: بەغدادی كوا؟ ئەی داعش كوا؟
لە 23 ی حوزەیرانی رابردوودا، ئاژانسی ئینتەرفاكس لەزاری سەرچاوە روسیەكانەوە، هەواڵی كوژرانی بەغدادی-ی بڵاویكردەوە كە خەریكبوو لە سەدا سەد جەختی لێ بكاتەوە. ئۆلینگ سیرۆناڵتۆڤ جێگری وەزیری دەرەوە وتی چارەنووسێكی وا هەیە و تاڕادەیەكیش جەختی لێكراوەتەوە كە بەغدادی لە بۆردوومانێكی فڕۆكە جەنگیە روسییەكان بۆ سەر بارەگای كۆبوونەوەیەكی داعش لە دەورووبەری باشوری رەققە كوژرابێت. بەڵام كاریا زاخارۆڤا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوە وتی زانیارییەكی نوێی لانییە دەربارەی كوژرانی بەغدادی. ئەمە لەكاتێكدا كە گینادی گاتیلۆڤ جێگری وەزیری دەرەوەی روسیا رایگەیاند مۆسكۆ ناتوانێت لە كوژرانی دڵنیابێت. سێرگی لاڤرۆڤ-یش رایگەیاند كە بەڵگەی تەواوی كوژرانی بەغدادی-ی نییە!
لەسەر پاشخانی پێشبڕكێی روسیا و ئەمریكا لەسەر هەڵپڕوچقاندنی سەری بەغدادی، ئەم جیاوازییانەی هەڵوێستی روسیا بەتەواوی شیاو و گونجاو بوون بۆ ئەمریكیەكان كە بەپەلە كەوتنە گومانكردن لە گێڕانەوەكانی روسیا، لەكاتێكدا وتەبێژی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی وتی زانیاییەكانی ئەوە ناسەلمێنن كە قسەكانی مۆسكۆ راستبن چونكە واشنتۆن دەیەوێت ئەوە بیربێنێتەوە كە ئەوە خۆی بوو ئوسامەبن لادن-ی لە بەرەبەیانی 2 ی ئایاری 2011 دا لە ئابوت ئاباد كوشت و ئێستا نایەوێت مۆسكۆ بە كوشتنی بەغدادی خۆی هاوشان و هاوسەنگی ئەو بكاتەوە، بەتایبەت دوای ئەوەی كە 25 ملیۆن دۆلاری وەك نرخی سەری داناوە. 

ئێرانیش چووە سەر هێڵی كۆتایی بەغدادی كاتێك پێگەی تۆڕی لە 30 ی حوزەیراندا وێنەیەكی دوانەیی بڵاوكردەوە و وتی وێنەی بەغدادی-یە بە زیندوویی و بەمردووی-یش، لە ژێر ناونیشانی (مردنی بەغدادی و سەرەتای كۆتایی خەونەكە)، دوایی دەركەوت كە پێگە ئێرانیەكان ئەو وێنەیەیان لە حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە وەریانگرتووە و دەڵێت بەغدادی لەگەڵ سێ‌ كەس لە كەسە نزیكەكانی لە ئەنبار كوژراوە، كەچی وێنەكە وێنەی لاشەیەك بوو كە لە بەغدادی دەچوو، ئەگەرنا دەبوو وێنەی تەلەفزیۆنییشی هەبوایە بۆ دڵنیابوون لە لاشەكەی!

لە مانگی شوباتی رابردووە ئەم پرسیارە دەكرێت: بەغدادی لەكوێیە؟ ئەم پرسیارە خراوەتە سەردیوارەكانی هەندێك لە گەڕەكەكانی خۆرئاوای موسڵیش، وەك جارانیش نەسڕدراوەتەوە.  لیوا فازیل بەرواری فەرماندەی هێزە تایبەتەكانی سوپای عێراق، لە وەڵامی ئەوەی كە شوێنی بەغدادی بووەتە مەتەڵێكی جێی سەرسوڕمان، بە رۆژنامەی لۆس ئەنجلوس تایمز-ی وتووە:"ئێمە چاودێریی دەكەین، ئەو لەژێر زەمینێكدایە لە شارۆچكەی بعاج-ی خۆرئاوای موسڵ، ریشی تاشیوە و شێوەی خۆیی بە نەشتەرگەریی گۆڕیوە بۆ ئەوەی نەناسرێتەوە"!

دوا گێڕانەوە ئەوەیە كە توانیویەتی لەگەڵ ژمارەیەكی كەمی یاریدەدەرەكانیدا خۆی بشارێتەوە و هەڵبێت هەتا گەیشتووەتە باشوری فلیپین، ئەو شوێنەی داعش تیرۆریستی توندڕەو ئەسنیلۆن هابیلۆن، كە لە رێكخراوەكەدا بە ناوی ئەبو عەبدوڵـڵای فلیپینی ناسراوە، لێ‌ داناوە بۆ ئەوەی لە هەموو ناوچەكانی باشوری خۆرهەڵاتی ئاسیادا نوێنەرایەتیی بكات.  ئەمەیش دوای ئەوەی  لە چەندین شەڕ و پرۆسەی جیاجیا لە ماراوی-ی سەر بە مەنداناو رووبەڕووی سوپا بووەوە و هەروەها لە شاری داڤۆ-یش كە تیرۆریستەكان شەقامەكانیان داگیركرد و ئاڵای داعش-یان لەسەر بینای شارەوانیی هەڵكرد پێش ئەوەی سوپا دەریانپەڕێنێت. 
  
لەبەرامبەردا و هاوتەریب لەگەڵ هەرەس و شكستی پێگەكانی داعش لە موسڵ و هەروەها لە رەققە-یش، كە (هێزەكانی سوریای دیموكرات) رۆژی سێ شەممەی رابردوو دیوارە مێژووییەكانی شارەكەیان بڕی، پرسیاری ئەوە دەكرێت: داعش لەكوێیە؟ كە دەوترا كاتێك بوو دوو سەد هەزار كیلۆمەتری لە عێراق و 90 هەزار كیلۆمەتری لە سوریا بەدەستەوەیە و ئەمریكیەكان و ئەوانی دیكەیش دووپاتیان دەكردەوە كە ژمارەی چەكدارەكانی لە پەنجا هەزار كەس زیاترە؟

دوای ئەم هەموو شەڕانە و هەزاران ئۆپراسیۆنی بۆردوومانی ئاسمانی و هەڵكوتانەسەر و هەروەها لە نەبوونی رووماڵكردنێكی راستەخۆی پرۆسە مەیدانیەكان لە جەنگێكدا كە زیاتر لە سەد دەوڵەت، بە شێوەیەك لە شێوەكان، بەشداریی تێدا دەكەن، ئەوە شتێكی ئاساییە كە پرسیارە سەرسامكەر و سەرسوڕهێنەكە بكرێت: كوا داعش؟ كوا وێنەی كوژراوەكانی لە شەڕەكاندا؟ وێنەی دیلەكانی كوا؟ ئەو مووشەك و تانك و راجیمە تازانەی كە لە سەربازگە و ئەمبارە بەجێهێڵراوەكانی سوپای عێراقدا دەستیان بەسەراگیرا، كوان؟ ئەی ئەوانەی هەندێك جار لە سەربازگەكانی سوپای سوریادا دەستیانكەوت، كوان؟
 
ئەو وەڵامانەی كە وتیان رێكخراوەكە كوژراوەكانی خۆی دەنێژێت و پاشەكشە دەكات، گاڵتەجاڕییەكی بێمانان، ئەوەیش كە دەوترێت لە بۆردوومانە ئاسمانییەكاندا كوژراون گاڵتەجاڕییەكی ترە لە نەبوونی وێنە و فیلم-دا. كوا داعش كە دەوترا ژمارەیان 50 هەزارە؟ ئایا چوون بەناخی زەویدا؟ ئایا ردێنیان تاشی و لە ریزی پەنابەران و لەناو ماڵەكاندا ون بوون و توانەوە؟
پرسیارە مەترسیدارترەكەیش ئەمەیە: ئایا داعش لە فۆرمێكی دڕندانەتردا دەگەڕێتەوە؟ و بۆچی و كەی؟

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure