قەتەر لە لێواری هێرشی سەربازیدایە بۆ گۆڕینی رژێمەكەی

بۆچوون / بیروڕا :: 07/06/2017

سەرچاوە: رەئی ئەلیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

زێدەگۆیی نەبوو ئەوەی دوو رۆژ لەمەوبەر و هەر لێرەوە وتمان كە جەنگ لە نێوان قەتەر لەلایەك و نەیارەكانی لە كەنداو لەلایەكی ترەوە، هەڵگیرساوە. ئەوەتا ئێمە لە خەوی دەیەم رۆژی رەمەزان بەخەبەردێین و چەند بڕیارێكی بێ‌ وێنە دەبیستین، وەك بڕینی پەیوەندییە دیپلۆماتیەكان و داخستنی سنوورەكان و راگرتنی هەموو گەشتە فڕۆكەوانیەكان و دەركردنی هاووڵاتیانی قەتەری، ئیتر هیچ نەماوە ئەوە نەبێت كە فڕۆكەی جەنگی بنێردرێت بۆ بۆردوومانكردنی كۆشكی ئەمیری و تانكەكان پێشڕەوی بكەن بۆ داگیركردنی و دانانی ئەمیرێكی تازە. 
ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت، پرۆسەیەكی مەحكەمە بۆ خنكاندنی دەوڵەتی قەتەر لەڕووی ئابوری و سیاسی و كۆمەڵایەتیەوە و دابڕینیەتی لە هەردوو جیهانی عەرەبی و نێودەوڵەتی و راگەیاندنی جەنگی دیپلۆماتی و ئابوریی لە دژی، وەك ئامادەكارییەك بۆ قۆناغی كۆتایی كە جەنگی سەربازییە.
تۆمەتەكەی حكومەتی قەتەر بۆ هەر چوار نەیارەكەی بەوەی كە دەیانەوێت بە زۆر (وصایە)ی بەسەردا بسەپێنن، بە هەردوو شێوەی نەرم و زبر، تۆمەتێكە لە جێی خۆیدایە. كێشەكە لەوەدایە كە قەتەر خۆی بە تاقی تەنیا دەبینێتەوە لە رووبەڕووبوونەوەی ئەم (تسونامی)یەدا كە لە هەر چوارلاوە هەڕەشەی لێدەكات، تەنیا مەگەر هاوكێشەكان لە سەعات و رۆژەكانی داهاتوودا بگۆڕێن و گۆڕانێك لە نەخشەی هاوپەیمانێتیەكاندا ببینین، ئەگەرچی هیچ پێشبینیەكی لەم جۆرە لە ئارادانییە و ئاماژەكان پێچەوانەی ئەمە دەڵێن. 
بە دووری نازانین ئەم جموجووڵەی كە ماوەی چەند هەفتە و رەنگە چەند مانگێك باش دیراسەكراوە و ئامادەكراوەی بە شێوەیەكی مەحكەم و لە ژوورە تاریكەكاندا، بە رەزامەندیی ئەمریكا هاتبێت و دەستكەوتی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ بێت بەو 460 ملیار دۆلارەی كە لە میانەی سەردانەكەی مانگی رابردوویدا بۆ ریاز دەستیكەوتبێت و سەركردەیەكی بۆ هەردوو جیهانی عەرەبی و ئیسلامی دانابێت بە ئامادەبوونی لە هەسێ‌ لووتكەكە و ئەو پێشوازییە بێ‌ وێنەیەی كە لێكرا.    
بەیانەكەی ریكس تیلرسۆن وەزیری دەرەوەی ئەمریكا كە تێیدا داوا لە دەوڵەتانی كەنداو دەكات"یەكێتی خۆیان بپارێزن و كار بكەن بۆ چارەسەركردنی ناكۆكیەكان" جەختكردنەوەیەكە لەم گڵۆپە سەوزە و پشتگیریكردنیشیەتی. ئەم بەیانە (شلكردن) و پشتیوانییەك بووە بۆ جووڵە چوارقۆڵیەكە و ئەو هاوشێوەیەیمان بیردێنێتەوە كە لەلایەن ئیبریل گلاسبی-ی باڵیۆزی ئەمریكاوە دەرچوو كە لەگەڵ سەدام حسێن سەرۆكی كۆچكردووی عێراقدا كۆبووە و رێیخۆشكرد بۆ داگیركردنی كوەیت.
باوەڕناكەین مەسەلەكە لەم ئاستەیدا بووەستێت، واتا هەر پچڕانی پەیوەندییەكان و كشانەوەی هاووڵاتیان لە قەتەر و داخستنی سنوور و هەڵپەساردنی گەشتە ئاسمانیەكان و دەركردنی هاووڵاتیانی قەتەری لە هەر چوار دەوڵەتەكە بێت، چونكە ئەوەی ئاگای لە كەناڵەكانی وەك (العربیە)ی سعودیە و (سكای تیوز)ی ئیماراتی بێت، دەزانێت كە تەپڵی جەنگ دەكوتن و هاندەرانی لەسەر گرد دەكەنەوە لە هەموو رەنگ و رەگەزنامەكان، بەمەیش دەگاتە ئەو قەناعەتە تەواوەی كە ئەوەی بەڕێوەیە گەورەترە. 
گوێمان لە بەڕێز مستەفا بەكری-ی ئەندامی ئەنجومەنی گەلی میسر و كەسی زۆر نزیكی سەرۆك عەبدولفەتاح سیسی و ئەنجومەنی سەربازیی بوو كە بە ئاشكرا لە كەناڵی (العربیە)وە دەربارەی جەنگی هاتوو و گۆڕینی رژێمی قەتەر بە زەبری هێزی سەربازی، قسەی دەكرد. وەك چۆن گوێمان لە كەسانی تریش بوو كە دەیانگوت پێویستە پەلە بكرێت لەم هەنگاوانە چونكە قەتەر پشتگیریی تیرۆر دەكات لە سینا و سوریا و لیبیا و پشتیوانی دارایی رێكخراوە توندڕەوەكانی وەك (ئەلقاعیدە) و (دەوڵەتی ئیسلامی)یە. 
سەرمان بە راگەیاندنەكەی فایز ئەلسەڕاج سەرۆكی ئەنجومەنی سەرۆكایەتی لیبیا سوڕنەما كە وتی دەچینە ریزی هاوپەیمانیی دژی دەوڵەتی قەتەر-ەوە، بەهەمان شێوە ئەوەی عەبد رەبە هادی مەنسور-ی سەرۆكی یەمەن-یش كە پەیوەندییەكانی لەگەڵدا پچڕاند، چونكە لەو باوەڕەداین ئەم هاویەیمانێتیەیش وەك ئەوەی سەرۆك جۆرج بوش وایە كە دەڵێت "كێ‌ لەگەڵمان نەبێت دژمانە" و وەك خۆی جێبەجێ‌ دەكرێت. سەركردایەتی سعودیە-یش كە سەران و نوێنەرانی 56 دەوڵەتی ئیسلامیی گرد كردەوە بۆ ئەوەی چەپڵە بۆ سەرۆك ترەمپ لێبدەن، داوا لە زۆربەی ئەو سەركردانە دەكات، بە تایبەت سەركردە عەرەبیەكانی ئوردن و مەغریب و سودان و رەنگە تونس-یش، بۆ ئەوەی هەمان رێگە بگرن و بەشدار بن لە پرۆسەی خنكاندنی قەتەر و گۆڕینی رژێمەكەی.
كێشەی دەوڵەتی قەتەر لە دیدی نەیارەكانیدا و بەتایبەت سعودیە، ئەوەیە كە لەوباوەڕەدایە دەتوانێت سیاسەتێكی سەربەخۆ و جیا لە سیاسەتەكانی (خوشكە)گەورەكەی پەیڕەو بكات و بەسەر ئێراندا بكرێتەوە و پشتگیریی لە بزووتنەوەی (ئیخوان موسلمین) و باڵەكانی لە میسر و لیبیا و یەمەن و كەرتی غەزە و توركیا بكات و سامانە زۆرە داراییەكەی بۆ ئەو مەبەستە بخاتەكار و پشتیوانیی لەم بزووتنەوەیە و دوانگەكانی بكات. (داهاتی ساڵانەی غاز و نەوتی گەیشتووەتە 86 ملیار دۆلاری ساڵانە). دەركەوت ئەم باوەڕە لە جێی خۆیدا نییە و سەركردایەتی قەتەر دۆشداما كە زانیی بنكەی (العیدید) ئەو پۆلیسە ئەمریكییە نەماوە كە پارێزگاریی لێ‌ بكات لەهەر دەستوەردانێكی سەربازی.
داگیركردنی قەتەر دوور نییە، لە سایەتی خاووخلیچكیی ئەمریكا و بێدەنگیی توركیا و پشتگوێخستنی نێودەوڵەتیدا، ئەمە كارێكی تاكلایەن یان دەستەجەمعیە، جێی سەرسوڕمان و لەهەمانكاتدا نیگەرانییشە، چونكە پێشتر هەرچوار دەوڵەتەكە دەستوەردانی سەربازییان تاقیكردەوە بۆ گێڕانەوەی شێخ خەلیفە بن حەمەد باپیری ئەم ئەمیرەی ئێستا، بۆ عەرشی دەسەڵات، دوای ئەوەی لەسەر دەستی شێح حەمەد-ی كوڕی و لە كودەتایەكی سپی-دا لابرا و هێزی داگیركەر لە ساڵی 1996 دا چوونە خاكی قەتەر-ەوە و ئەم دەستوەردانە تەنیا بە (ڤیتۆ)ی ئەمریكا و بنكەی (العیدید) شكستی پێهێنرا. لێرەوە بایەخی گڵۆپی سەوزی ئەمریكی دەردەكەوێت كە لەوەدەچێت سەردانی (دوو محەمەد-ەكە) واتا شێخ محەمەد بن زاید جێنشینی ئەبوزەبی و ئەمیر محەمەد بن سەلمان جێنشینی جێنشینی سعودیە بۆ واشنتۆن، پێشتر دابینیكردبێت.
دوو سیناریۆی پێشنیاركراو هەن بۆ پرۆسەی گۆڕینی سەركردایەتیی قەتەر كە بەرەی چوارقۆڵیی سعودیە و ئیمارات و میسر و بەحرەین باسی دەكەن:
یەكەم: كودەتایەكی ناوخۆیی سەربازیی یان ئەمنی كە یەكێك لە باڵەكانی بنەماڵەی فەرمانڕەوا، بە پشتیوانیی گەورە ئەفسەران، سەركردایەتیی بكەن. ئەگەرەكانی سەركەوتنی ئەمە لەوەدەچێت لاواز بن، چونكە ئەمیر خۆی وەزیری بەرگری و فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانە. هەروەها بەڕێز خالد ئەلعەتیەی وەزیری دەوڵەت بۆ كاروباری بەرگری كوڕەخاڵی حەمەد بن خەلیفەی باوكی ئەمیر-ە و لە كەسە هەرە دڵسۆزەكانی ئەو و ئەمیر تەمیم-ی كوڕیەتی. جگە لەمەیش ئەمیری باوك خۆی سەرپەرشتیی پێكهاتەی سوپای كردووە، بە جۆرێك دایمەزراندووە كە لایەنگر و دڵسۆزی بن.  
دووەم: رێكخستنی هێرشێكی دەرەكی بە بەشداریی هێزی زەمینیی ئیمارات و سعودیە و میسر لە ژێر بۆردوومانی ئاسمانیی سعودیە و ئیماراتدا. وەك سەرچاوەیەكی باوەڕپێكراوی میسر-یش دەڵێت هێز و تانك-ی میسری لە ئیمارات-دا هەن. ئەم سیناریۆی دووەمە لەپێشترە لە حاڵەتێكدا ئەگەر پەناببرێتە بەر بڕیاری دەستوەردانی سەربازیی. 
پێدەچێت ئامادەكاریەكانی جێگرەوەیەك تەواوبووبن، چونكە رۆژنامەكانی میسر باس لە شێخ دكتۆر سعود بن ناسر ئال سانی دەكەن وەك دیارترین كەسی جێگرەوەی ئەمیر تەمیم كە بەلای میسر و سعودیە و ئیماراتەوە، جێگرەوەی (شەرعی)ی شێخ ئەحمەد بن عەلی-ی یەكەم ئەمیری قەتەرە دوای سەربەخۆیی ساڵی 1971، كە لە كودەتایەكی سپی و  بەدەستی باپیری شێخ تەمیم بن حەمەد-ی میری ئێستا، لەسەركار لابرا لەكاتێكدا لە سەردانێكدا بوو بۆ تاران. 
وەك چۆن لە بەرەبەیانی رۆژی دوو شەممەدا ئەم هەنگاوە یەكلاكەرەوانە تووشی سەرسووڕمانی كردین، هیچ بەدووری نازانین لە رۆژێكی تری رەمەزاندا و رەنگە پێش جەژن-یش، بەسەر هەواڵی هێرشی ئاسمانی و زەمینی و دەریایی-دا خەبەرمانبێتەوە كە ئەمیری ئێستا لابەرێت و جێگرەوەیەكی لەسەر پشتی تانكەكانی سعودیە و میسر و ئیمارات و بەحرەین-ەوە بۆ ببرێت. كێ‌ رێگریی لەم هەنگاوە دەكات؟ نەتەوە یەكگرتووەكان؟.. توركیا بێدەنگە و ئێرانیش بەیاننامەیەكی (لاواز و ناڕوون و هەڵگری چەندین روو)ی دەركرد. روسیایش كە پێش چەند رۆژێك ئەمیر بن سەلمان سەردانی كرد و چەند رێككەوتننامەیەكی نهێنی و ئاشكرای لەگەڵدا واژۆ كرد، ئاخۆ دەجووڵێت؟.
هەموو ئەم لایەنانە و لە ناویشیاندا هاوپەیمانە بەهێزەكانی قەتەر، روویان بۆ لایەكی دیكە وەردەگێڕن، یان سەریان دەكەن بە ناو لم-دا و نایانەوێت بزانن، چونكە لانیكەم تا ئێستا نایانەوێت هیچ بكەن.
ئەو رۆڵەی قەتەر كە تا ئێستا دەیزانین، رەنگە بەرەو كۆتایی بڕوات، ئەگەر هەر بەڕاستی تەواویش نەبووبێت و كۆتایی نەهاتبێت. خوا دەیزانێ‌. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە