لە زێدی ئیسلامەوە... گەورەترین پشتگیری بۆ ترەمپ

بۆچوون / بیروڕا :: 20/05/2017

نووسینی: زوهەیر ئەندراوس
سەرچاوە: رەئی ئەلیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
ئیسرائیل، نە بە فەرمی و نە بە نافەرمی، بایەخێكی ئاشكرای تایبەت بە سەردانەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بۆ شانشینی عەرەبستانی سعودی و دانانی وەك یەكەم دەوڵەت كە ترەمپ لە گەشتی بۆ دەرەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكاندا سەردانی بكات، نادات. بەڵام پێدەچێت سعودیەكان پەندیان وەرگرتبێت لە سەردانەكانی سەرۆكە پێشووەكانی ئەمریكا و بڕاریاندابێت، وەك كەناڵی دەی تەلەفزیۆنی عیبری وتی، رێگریی بكەن لە دوو رۆژنامەنووسی ئیسرائیلی و نەهێڵن بچنە شانشینەكەوە، ئەگەرچی پاسپۆرتی ئەمریكیشیان پێبووە. دوو رۆژنامەنووسەكە بریتین لە گیل تاماری، پەیامنێری كەناڵی دە لە واشنتۆن و كچە هاوڕێكەی ئولی ئەزۆلای لە رۆژنامەی (یەدیعۆت ئەحرۆنۆت) كە دانیشتووی ویلایەتە یەكگرتووەكانە و پێشتر بە یاوەریی جۆرج بوش-ی كوڕ سەرۆكی پێشووتر، سەردانی شانشینەكەی كردووە. 
جگە لەمەیش پێگەی رۆژنامەی (یەدیعۆت ئەحرۆنۆت) لە ئینتەرنێتدا دەڵێت دەسەڵاتدارانی سعودیە زۆر دەترسن لەوەی رێكخراوی (دەوڵەتی ئیسلامی) بتوانێت كردەوەیەكی تیرۆریستی بگەیەنێتە ئاستی جێبەجێكرد لە میانەی سەردانەكەی ترەمپ-دا، هەروەك سەرچاوە باڵا ئەمنیەكان لە تەلئەبیب-یشەوە وادەڵێن. 
جگە لەوەیش، بەلای رۆعی كیێس شرۆڤەكاری كاروباری عەرەبی لە پێگەكەوە، سعویە هەموو هەوڵكی كە لە توانیدابێت دەیدات بۆ ئەوەی بە رەنگێكی مێژوویی سەردانەكە بۆیاخ بكات. لێرەدا ئاماژە بەوەدەدات، پێچەوانەی پێشوازیكردنەكەی باراك ئۆباما سەرۆكی پێشوو كە بە لاوازی و سادوسڕی لە فڕۆكەخانە لەلایەن ئەمیری ریاز-ەوە پێشوازیی لێیكرا، ترەمپ بەختی پێشوازیەكی شاهانەی هەیە، چونكە بڕیاربەدەستانی ریاز ئەوە بەرز دەنرخێنن كە ترەمپ سعودیەی هەڵبژاردووە، وەك یەكەم وڵاتێك لە دوای چوونی بۆ كۆشكی سپی، سەردانی بكات، وەك ئەو دەڵێت. 
سەنتەری توێژینەوەی ئاسایشی نەتەوەیی سەر بە زانكۆی تەلئەبیب، توێژینەوەیەكی نوێی بڵاوكردووەتەوە دەربارەی پەیوەندییە نهێنیەكانی نێوان ئیسرائیل و شانشینی عەرەبستانی سعودی و تێیدا دەڵێت سەرەڕای نەبوونی پەیوەندیی ئاسایی دیپلۆماتی لە نێوان هەردوو دەوڵەتەكەدا، بەڵام بەرژەوەندیی هاوبەشی نێوانیان بۆ رێگریی لە ئێران تا بۆمبی ئەتۆمیی دەستنەكەوێت و رێلێگرتی كۆماری ئیسلامی لەوەی كە نەبێتە دەوڵەتێكی زلهێزی ناوچەكە، لەم دواییانەدا بوونەتە هۆی نزیكبوونەوەیەكی زۆر لە نێوان ریاز  و تەلئەبیب-دا.
بە رای توێژینەوەكە دەستپێشخەریەكەی سعودیە كە بووەتە دەستپێشخەرییەكی عەرەبی، ئامانجە سەرەكییەكەی جوانكردنی وێنەی شانشینەكە بووە لە دوای رووداوەكانی سێپتەمبەری 2001 دا. سعودیەیش هەموو هەوڵەكانی ئەمریكای بۆ نزیككردنەوەی لە ئیسرائیل رەتكردووەتەوە وەك چۆن هەر لەو كاتانەدا هەریەك لە قەتەر و سوڵتاننشینی عومان كردیان، هەروەها شانشینەكە لە چەندین بۆنەدا رایگەیاندووە كە لە دوای دەستپێشخەرییەكەی عەرەب، هیچ هەنگاوێكی ئەرێنی نانێت بەرەو ئیسرائیل، تەنیا مەگەر بەرەوپێشچوونێك لە دانوستانەكانی نێوان تەلئەبیب و رامەڵـڵادا رووبدات. بەڵام توێژینەوەكە ئاوڕی لەوەداوەتەوە كە تەماشاكردنێكی بەڵگەكانی (ویكیلێكس)، بۆ هەر كەسێك كە دووچاوی لەسەر-دا هەبێت، ئەوە رووندەكاتەوە كە لە نێوان ریاز  و تەلئەبیب-دا گفتوگۆی نهێنی و بەردەوام لە مەسەلەی ئێران-دا كراوە و دەكرێت.
جگە لەمانەیش توێژینەوەكە دەڵێت بەڵگەنامەكان سەلماندوویانە كە چەندین كۆمپانیای ئیسرائیلی، بە راوێژی ئەمنی هاوكاریی دەوڵەتانی كەنداو دەكەن، هەروەها بە مەشقی هێزی تایبەت و پێدانی سیستمی پێشكەوتووی تەكنۆلۆژییش. ئەمە سەرەڕای دیداری نهێنی و بەردەوامی نێوان بەرپرسانی باڵای هەردوولا. ئەوەیش دەركەوتووە، وەك توێژینەوەكە دەیڵێت، ئیسرائیل نەرمی دەنووێنێت لە هەناردەكردنی چەك بۆ دەوڵەتانی كەنداو و سووككردنی ناڕەزاییەكانی لە پێدانی چەك لەلایەن واشنتۆنەوە بە دەوڵەتانی كەنداو، ئەمەیش وەك پەیامێكی ئاشكرایە بۆ ئەو دەوڵەتانە بەوەی كە دەكرێت هاوكاری جێگەی هەڕەشە بگرێتەوە. هەروەها ئیسرائیل ئازادیی فرۆشتنی بەرهەمەكانی خۆیی لە دەوڵەتانی كەنداودا هەیە، بەو مەرجەی لەسەریان نەنووسرابێت كە دروستكراوی دەوڵەتی عیبری-یە.
توێژینەوەكە هەروەها ئاماژە بەوەیش دەكات كە هەم سعودیە و هەم دەوڵەتەكانی كەنداو، ئاستی بەهێزیی ئیسرائیل لە ئەمریكا و ئاستی كاریگەرییەكانی لەسەر بڕیارەكانی كۆنگرێس دەزانن، ئەمەیش وایان لێدەكات كە پاراستنی پەیوەندییەكی دیاریكراویان بە ئیسرائیل-ەوە بە ئەركی خۆیان بزانن، بەڵام پەیوەندییە ئاساییەكان هێشتا نەگەیشتوونەتە وادەی خۆیان چونكە بێ‌ بەرەوپێشچوونێك لە پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ فەلەستینیەكاندا، ناكرێت پەیوەندییەكان لەمەزیاتر تێپەڕن. 
توێژینەوەكە ئەوەیش رووندەكاتەوە كە ناكرێت لەمڕۆدا پێشبینی روودانی بەرەوپێشچوونێك لە پرۆسە سیاسیەكەدا بكرێت و ئاخۆ ئەم كارە دەبێتە بەهاری سیاسیی نێوان ئیسرائیل و سعودیە و باقی دەوڵەتەكانی كەنداو. ئاوڕی بەلای ئەوەیشدا داوەتەوە كە سعودیە مەرجی جێبەجێكردنی داواكاریەكانی خۆرئاوای بەستووەتەوە بە ئەنجامدانی چاكسازی و باشكردنی پەیوەندییەكان لەگەڵ ئیسرائیل و گێڕانی رۆڵی ئەرێییانە لە ناوچەكەدا بە ئاراستەی مەسەلەی فەلەستین-دا.
توێژینەوەكە ئەوەیشی دەرخستووە كە بەگوێرەی گێڕانەوەكانی سعودیە و دەوڵەتەكانی دیكەی كەنداو، پەیوەندیی ئاشكرای دیپلۆماتیی لەگەڵ ئیسرائیل، لەم كاتەی ئێستادا، ئەنجامە خراپەكانی زۆر زیاتر دەبێت لە لایەنە باشەكەی، چونكە ئێستا دەوڵەتانی كەنداو پەیوەندیی نهێنییان لەگەڵ ئیسرائیلدا هەیە بێ‌ ئەوەی ناچاربن فاتوورە/لیستی حساباتیان  بدەنە رای گشتیی عەرەبی كە دژی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانە لەگەڵ دەوڵەتی عیبری-دا، لەبەرئەوەی ئێستا رای گشتیی جیهانی عەرەبی هەر جۆرە پەیوەندییەك لەگەڵ ئیسرائیلدا رەتدەكاتەوە. هەروەها ئەم كارە بۆ ئیسرائیل-یش هەر خراپە، چونكە بۆ ئەویش وا باشترە كە پەیوەندییەكانی لەگەڵ سعودیە و باقی دەوڵەتەكانی تری كەنداودا، بە نهێنی و نا فەرمی بمێنێتەوە لەبەر ئەوەی ئەم دەوڵەتە كۆنەپەرستانە، وەك ئیسرائیل نین، رێز لە مافەكانی مرۆڤ ناگرن و سیاسەتی ناوخۆییان لەگەڵ بەها دیموكراتیەكاندا نایەتەوە، وەك ئەو دەڵێت.
جێی ئاماژەیە فریدا گێتس، خانمە نووسەری ئەمریكی لە كاروباری جیهانیدا، دەڵێت پێدەچێت سەرۆكی ئەمریكا، كە هەوڵیدا رێگریی بكات لە خەڵكانی چەندین دەوڵەتی موسڵمان تا بچنە ویلایەتە یەكگرتووەكانەوە  و زۆركەس وایدەبینن كە رقی لە ئیسلامە، بەهێزترین پشتیوانی خۆیی لە دەرەوەی دەوڵەتەكەیدا دۆزیبێتەوە، بەدیاریكراوییش لە زێدی ئیسلامدا. هەروەها دەڵێت: بەڵام ئائەوەتا لە واقیعدا مەسەلەكە ئاوایە، سەركردە عەرەبەكان خۆشحاڵن بە بینینی هەڵمەتی ئەمریكا بۆ چاككردنەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئێراندا، ئیتر ئەوە بەلایانەوە گرنگ نییە كە واشنتۆن بڕیاریداوە وازبێنێت لە ورووژاندنی  مەسەلەكانی پەیوەست بە مافەكانی مرۆڤ و دیموكراسییەوە، وەك ئەو دەڵێت. 










created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure