رێككەوتنەكەی ئێران وێنەیەكی نیگەرانیبەخشە

بۆچوون / بیروڕا :: 09/05/2017

سەرچاوە: ئیسرائیل ئەلیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

 
(رێككەوتنەكەی ئێران: وێنەیەكی نیگەرانیبەخش)، ئەمە ناونیشانی ئەو راپۆرتەیە كە هەفتەی رابردوو لە رۆژنامەی (پۆلیتیكۆ)ی بەناوبانگدا لە ئینتەرنێت بڵاوبووەتەوە، (ناونیشانێكی تریش هەبوو بەناوی "دیارییە شاراوەكەی ئۆباما بۆ ئێران"). وردەكاریی كاروباری جیاواز هەن كە ئۆباما كردوونی لەپێناو زامنكردنی رێككەوتنە ئەتۆمیەكە لەگەڵ ئێراندا. ئەم كاروبارانەیش وەك ئەوەی جۆش مئیر-ی رۆژنامەوانی دێرین (ئیقتیباس)ی كردووە، بەرژەوەندییە زیندووەكانی ویلایەتە یەكگرتووەكانی خستووەتە مەترسییەوە.  
 راپۆرتەكە رۆشنایی دەخاتە سەر رەفتاری ئیدارەی پێشوو و ئەو كەسەی كە سەرۆكایەتیی كردووە، لەپێناو بەرەوپێشبردنی دانوستانەكان (تەقریبەن) بەهەر نرخێك بێت، تەنانەت ئەگەر ئەنجامەكە زیان بە ئاسایشی دەوڵەتیش بگەیەنێت."رێككەوتنەكە-بۆندەكە- پیرۆزبوو، ئێرانیەكانیش پێشتر ئەمەیان دەزانی و ئەم كارەیان لە بەرژەوەندیی خۆیان قۆستەوە" ئەمە قسەی یەكێك بوو كە پەیوەندیی بە رێككەوتننامەكەوە هەبوو. ئۆباما رێككەوتنەكەی وەك بناغەیەك بۆ كاری سیاسیی خۆی دادەنا و مكوڕ بوو لەسەر رێگرتن لە هەر شتێك كە ببێتە لەمپەر لە جێبەجێكردنیدا.
وەك ئەوەی لە راپۆرتەكەدا هاتووە، مەسەلەكە بەمجۆرە بووە: 21 هاووڵاتیی ئێرانی، یان كەسانێك كە هەردوو رەگەزنامەی ئێرانی و ئەمریكی-یان هەبووە، لای دەسەڵاتی یاسایی ئەمریكا بوون، ماوەی ساڵانێك كاریان قاچاخچێتیی بووە بە ئامێرە پێشكەوتووەكانەوە بۆ ئێران (بەتایبەت لە بواری ئەتۆمیدا)، هەروەها پەرەپێدانی مووشەك و تەكنۆلۆژیای مانگەدەستكردەكان و دۆزینەوەی رێگای تازە بۆ گواستنەوەی چەك بۆ حیزبوڵـڵا. ئێف بی ئای و وەزارەتی داد، دوای چاودێریكردنێكی چەند ساڵە، سەركەوتوو بوون لە دەستگیركردنی ئەو كەسانەدا. بەڵام سەرۆك ئۆباما و جۆن كیری وەزیری دەرەوە و لۆرتا لینچ وەزیری داد، بە رێگەی گوماناوی، ئەو كەسانەیان لە زیندان بەرداوە، لەپێناو بەدەنگەوەهاتنی مەرجەكانی ئێران بۆ واژۆكردنی رێككەوتننامەكە. ئیدارەی ئەمریكا پێچەوانەی یاسا دەستیان لە مەسەلە وەرداوە، ئەو یاسایەی كە سەربەخۆیی دەداتە دادگاكان و دامەزراوە دادوەریەكانی دیكە. بۆ شاردنەوەی ئەم كارەیش ئۆباما راگەیاندنێكی بڵاوكردووەتەوە و تێدا هاتووە كە بڕیاری داوە بۆ یەكجار دەستپێشخەرییەكی نیازباشی بكات و حەوت دەستگیركراوی مەدەنی بەربدات كە "تۆمەتی تیرۆر یان سەرپێچیی توندیان لەسەر نییە"، بێ‌ ئەوەی ئەوە ئاشكرا بكات كە مەسەلەكە هەر حەوت كەس نییە بەڵكو 21 كەسن، كە ئەگەرچی بەشێوەیەكی راستەوخۆ تیرۆریان بەكارنەهێناوە، بەڵام ئەڵقەی سەرەكیی پێكەوەبەستن بوون لە هەوڵەكانی ئێران بۆ بەدەستكەوتنی چەكی ناوەكی و جێبەجێكردنی پلانە سەربازیەكانی تری (لە بابەتی ئەتۆمدا قسەوباسەكان دەربارەی بەقاچاخبردن بوون بۆ یارمەتیدانی پیتاندنی یۆرانیۆم لە نەتانز و فۆردۆ). 
بڕیارەكەی ئیدارەی ئەمریكا بڕیارێكی كتوپڕ یاخود خێرا نەبوو. ئەوەبوو لە پاییزی 2014 دا فەرمانی دا بە رێگریی لە لێكۆڵینەوەكردن لەگەڵ تۆڕە قاچاخچیەكانی ئێراندا. ئەو كەسەی كە بەرپرسی لێكۆڵینەوەی فیدراڵی بوو ئەوكات وتی"ئەوە بەلای ئێمەوە روون بوو كە گەمارۆمان خرابووە دەربارەی لێكۆڵینەوەكردن لە كاروبارەكانی ئێراندا". لە هەمانكاتدا ئیدارەی ئەمریكا لابردنی بەشێك لە سزا سەپێنراوەكانی ئەمریكای سەر ئێرانی راگەیاند و وۆڵری لینسی-ی  بەڕێوەبەری پەیمانگەی سەربەخۆی بەدواداچووی بڵاوبوونەوەی چەكی ئەتۆم وتی ئازادكردنی ئێرانیەكان"بەكردەوە بواری ئەوەی بە ئێران دا كە بەردەوام بێت لە پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكان".
مێژوونووسان مافی ئەوەیان دەبێت كە رەفتاری ئیدارەكە لە بابەتی ئێراندا، بەراورد بكەن لەگەڵ مەسەلەی وۆتەرگێت-دا، كە دەركەوت كاریگەرییەكانی لەسەر ویلایەتە یەكگرتووەكان بەشێوەیەكی تایبەت و لەسەر جیهانیش بەشێوەیەكی گشتی، زۆر مەترسیدارتر بووە. ململانێی ئیسرائیل دژی رێككەوتنەكە و لەو چوارچێوەیەیشدا بەریەككەوتنی نێوان ئۆباما و نەتانیاهۆ، ئێستا دروستتر روون دەبێتەوە و زەحمەتیشە هەستی ئەوە نەمێنێت كە لێدوانەكانی ئیدارەكە لەوكاتەدا"سەرەڕای جیاوازیەكان، واشنتۆن بەردەوام دەبێت لە هاوكاریی ئەمنی لەگەڵ ئیسرائیل-دا" لەپێناو لابردنی مەترسەكانی رێككەوتننامەكەدا نەبووبێت كە ئامادەیان كردبوو.  
لەم میانەیەدا لایەنگەلێكی زۆر هەن كە پاساوی ئیعتیباراتی جیۆسیاسی بۆ ئۆباما دێننەوە. بۆ نموونە (نیویۆرك تایمز) سەروتارێكی  بە ناونیشانی "تەنگهەڵچنین بە ئێران" بڵاوكردووەتەوە و تێیدا هێرش دەكاتە سەر تیلرسۆن-ی وەزیری دەرەوە لەپای قسەكانی كە وتوویەتی"ئێران گەورەترین دەستپێشخەری تیرۆرە"، هەرەوەها بەهۆی قسەیەكیەوە كە دەڵێت رێككەوتن لەگەڵیدا ناگاتە ئەو ئامانجەی كە نەگۆڕینیەتی بۆ هێزێكی گەورەی ئەتۆمی. وتارەكە ستایشی هەڵوێستی ئۆباما-یش دەكات لەوەدا كە كاریگەریی داوەتە ئێران لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا لەبەرامبەر جیهانی سوننی بە سەرۆكایەتی سعودیە. زۆر مەسەلەی دیكە هەن لەمكاتەدا لە دەزگا راگەیاندنەكانی ئەمریكاوە بڵاودەكرێنەوە كە سەرچاوەكەی رقلێبوونەوەی ئیدارەی ترەمپ-ە، بەبێ‌ مامەڵەكردنێكی بابەتیانە لەگەڵ مەسەلە جیاوازەكاندا. بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی كاتدا، قورس و زەحمەت دەبێت كە راستیەكان یاخود شێواندنی مێژوو پشتگوێ‌ بخرێت. 




 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure