جانتای نیو ملیاری قەتەرییەكان كە عەبادی دەستی بەسەرداگرتوون

بۆچوون / بیروڕا :: 29/04/2017

سەرچاوە: رەئی ئەلیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
ئەو قەیرانانەی تەمیم بن حەمەد ئال سانی میری قەتەر و دەوڵەتەكەی رووبەڕوویان دەبنەوە، زۆر و بەیەكداچڕژاون و زیاد لە مەسەلەیەك و دۆسیەیەكی سیاسی دەگرنەوە، بەڵام تازەترینیان ئەو قەیرانەیە كە لەگەڵ عێراق و حەیدەر عەبدی-ی سەرەك وەزیرانیدا سەریهەڵداوە. ئەمەیان روویەكی تایبەتی هەیە و لەسەرووی هەموو ئەمانەیشەوە مەترسیەكی یەكجار زۆری هەیە كە كاریگەریەكانی زوو بێت یان درەنگ دەردەكەون. 
قەتەرییەكان، وەك زۆربەی خزمەكانیان لە دوورگەی عەرەبی (جگە لە یەمەن)، زۆر حەزیان لە راوكردنە بە هەموو جۆرەكانیەوە و بەتایبەتیش بە هەڵۆ. چێرگ (مریشكی كێوی) و ئاسك لەهەر شوێنێكی مەشریق و مەغریبی زەویدا بێت ئەوان راوی دەكەن، لەمەیشدا ماندووێتیی زۆر دەچێژن و تەنانەت هەندێك جار میر و شێخەكان و كەسانی ئاسایی گیانی خۆیشیان دەخەنە مەترسییەوە لە پێناو تێربوونیان لەم یارییە رێپێدراوەدا. ئەمە بەشێكی قەیرانی ئەم دواییەیانە لەگەڵ عێراقدا كە بەخێرایی ئاڵۆز دەبێت و رەنگە لووتكەی كێوی بەفرینی قەیرانەكانی تر بێت كە لقگەلێكی ئیقلیمیی هەیە و بەلایكەمەوە لە ئێستادا لێی بێدەنگن.
چیرۆكەكە لەوەوە دەست پێدەكات كە 24 قەتەری، زۆربەیان سەر بە خێزانی دەسەڵاتدارن، وەك سوننەتێكی ساڵانەی خۆیان، پێش ساڵ و نیوێك، دەچن بۆ راو و دەڕۆنە خاكی عێراقەوە، لەكاتێكدا سێیەكی خاكەكەی لە دەرەوەی كۆنترۆڵی حكومەتدا بوو بە هۆی (پەلهاویشتنی) دەوڵەتی ئیسلامی و نائارامیی ئەمنی و بوونی میلیشیای چەكدارەوە. جێی ئاماژەیە كە زۆربەی ناوچەكانی پڕ نێچیر بۆ راو و شكار، دەكەونە باشورەوە، ئەمەیش ئەو ناوچانەن كە زۆربەی دانیشتوانەكانیان لە تایەفەی شیعەن.
قەتەرییەكان بەرێگەیەكی رێپێدراو چوونەتە عێراقەوە و لە باڵیۆزخانەی عێراق لە دەوحە ڤیزایان وەرگرتووە، واتا چوونەناوەوەی عێراقیان بە شێوەیەكی یاسایی بووە، بەڵام ئەوەی نا یاسایی و نامرۆییە رفاندنیان بوو لەلایەن یەكێك لە میلیشیا مەزهەبیەكانەوە و داواكردنی فیدیەیەكی زۆر لەبەرامبەر ئازادكردنیان.
زۆربەی ئەو نێوەندگیری و پەیوەندییانەی كە لە ماوەی ساڵ و نیوی رابردوودا لە پشت پەردەوە كران شكستیانهێنا، یان هیچ سەركەوتنێكی ئەوتۆیان نەبوو تەنیا كەمێك نەبێت، هەتا مەسەلەی چوار شارۆچكەكەی سوریا (فۆعە و كفریا و زبدانی و مەزایا) هاتەپێشەوە كە لەلایەن گروپە ئیسلامیە نەیارەكانی رژێمی سوریاوە گەمارۆدرابوون، ئەمە پەیوەندیی نێوان گەمارۆدراوەكانی ئەو شارۆچكانە و دەستبەسەركراوە قەتەرییەكانی پێكەوەبەستەوە. نامانەوێت بچینە وردەكاریە تائیفی و مەزهەبیەكانەوە، چونكە ئێرە جێی ئەوە نییە.
كاتێك قەیرانەكە تەقییەوە و ئاشكرا بوو كە بەڕێز عەبادی سەرەك وەزیرانی عێراق لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا دۆزینەوەی 23 جانتای ئاشكرایكرد كە لەسەر پشتی فڕۆكەیەكی قەتەری-یەوە گەیشتونەتە فڕۆكەخانەی بەغدا لە پێناو گواستنەوەی بارمەكراوە قەتەریەكان بۆ دەوحە، هەڵبەت دوای ئەوەی پێشتر لە چوارچێوەی رێككەوتنێكی ئاڵۆزدا و بە فیدیە ئازادكران، هەروەها بواردان بەبارمتە گەمارۆدراوەكانی چوار شارۆچكەكەی سوریا (ئەوانەی لەسەرەوە ناویان هاتووە) بۆ ئەوەی شارۆچكەكان جێبێڵن. ئەوەیش دەركەوت كە جانتاكان 500 ملیۆن دۆلاری كاش-یان تێدابووە، وەك ئەوەی بەڕێز عەبادی وتی.
سەرەك وەزیرانی عێراق راشكاو بوو و هەندێك جار بە قەناعەتیشەوە دەیگوت بەهۆی خراپی باری ئەمنیەوە، لایەنگری ئەوە نەبووە كە ڤیزا بدرێتە راوچییە قەتەرییەكان تا بێنە وڵاتەكەیەوە، بەڵام نەیگوت كە چۆن نەیتوانیووە نەهێڵێت بێن، ئەو سەرەك وەزیرانە و گەورەترین كاربەدەستی وڵاتەكەیە، چۆن رێگەی داوە ئەم ڤیزا داواكراوانەیان پێبدرێت. جەختی لەوەیش كردەوە كە ئەو پارەیەی قەتەرییەكان هێناویانە، وەك فیدیەیەك دەدرا بە رفێنەرەكان، وایشیداناوە كە پێدانی سەدان ملیۆن دۆلار بە گروپە چەكدارەكان "قبووڵنەكراوە". 
بەڕێز عەبادی كۆنگرە رۆژنامەییەكەی بەوە كۆتاییهێنا كە وتی بەلای حكومەتەكەیەوە، هێنانەناوەوەی ئەم پارەیە بێ‌ ئەوەی راوێژی پێ‌ بكرێت، بەلایەوە پێچەوانەی یاسا و رەوایەتیەكانە و دەكرێت ببێتە هۆی پشتیوانیكردنی تیرۆر یان تێوەگلان لە پرۆسێسەكانی شۆردنەوەی پارەوە، بۆیە تەحەفوزی لەسەر وەرگیراوە.
شێخ محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی وەزیری دەرەوەی قەتەر وەڵامی بەڕێز عەبادی-ی دایەوە و وتی"ناردنی ئەو پارەیە بۆ بەغدا بۆ پشتگیریكردنی حكومەتی عێراق و هەوڵەكانیەتی لە ئازادكردنی رفێنراوەكاندا و ئەو چوونەناوەوەی پارەیەیش بەشێوەیەكی فەرمی بووە". وتیشی "ئەو پارەیە پارەی قەتەرە و دەبێت بگەڕێتەوە بۆ گەنجینەی قەتەر ئەگەر بەڕێز عەبادی نایەوێت". ئەم لێدوانەی بۆ كەناڵی ئەلجەزیرە بووە.
شێخ بن عەبدولڕەحمان ئەوەیشی رەتكردەوە كە دەوڵەتەكەی پێشێلی یاسا نێودەوڵەتیەكانی كردبێت یان ئەو پارەیە بڕوات بۆ گروپە چەكدارەكان و جەختی لەوەكردەوە كە بە شێوەیەكی فەرمیی پارەكە براوتە عێراقەوە. 
وەزارەتی دەرەوەی عێراقیش لە بەیاننامەیەكی بەپەلەدا وەڵامی دایەوە و تێدا وتی"دەستبەسەرداگرتنی ئەو پارەیەی قەتەر، كە بە رێگەیەكی ناڕەوا هاتووەتە عێراقەوە و بێ‌ ئاگاداریی حكومەتی عێراق بووە، دەچێتە چوارچێوەی حوكمی یاسا و بەرەنگاربوونەوەی دیاردەی رفاندن و رەواجیدان بە هەڕەشەی دارایی، هەروەها بۆ رێگرییە لەوەی هیچ لایەنێك پارەی بێشووماری دەستكەوێت لەڕێی مەترسی خستنە سەر ژیانی هاووڵاتیانی عێراق یاخود خەڵكانی وڵاتانی تر كە لە ئاییندەدا دێنە عێراقەوە، هەروەها وەستانەوەیە لە بەرامبەر ئەم بەرنامە ترسناكەدا".
نازانین چۆن ئەم قەیرانە چارەسەر دەكرێت كە بێگومان سەرەنجام هەر چارەسەر دەكرێت، بەڵام هەندێك مشتومڕی ئەوەیانە كە ناردنی نیوملیۆن دۆلاری كاش تەقلیدێكی باو نییە لە نێوان دەوڵەتاندا، بەتایبەت ئەوانەی كە پارە دەنێرن لەڕێی كەناڵە زانراوەكانی وەك ئاڵووێری دارایی بەهۆی  بانقەكانەوە، لەگەڵ ئەوەی كە هەندێك ئیستیسنایش هەر هەیە.
گومان لەوەدانییە كە ئازادكردنی (بارمتەكان) دەستكەوتێكی گەورەیە، ئیتر قەتەری بن یان سوریی یاخود خاوەنی هەر رەگەزنامەیەكی تر بن، چونكە ئەم هەوڵە گەورەیەی كۆتاییهێنان بە چەرمەسەرییەكانیان جێگەی پێزانییە. بەڵام ئەوە رێگریی ئەوە ناكات كە بڵێین متمانەی زیاد لە پیێویست و بێ‌ هەڵسەنگاندنێكی وردی قووڵی مەسەلەكە، زۆرجار ئەنجامی دژ و پێچەوانەی لێدەكەوێتەوە.
ئایا گەشتی راوچیە قەتەرییەكان وەك گرانترین گەشت و زۆرترین تێچووی سیاسیی و دارایی دەچێتە مێژووەوە، یان لانیكەم دەچێتە كتێبی گێنیس بۆ ژمارە پێوانەییەكان، یاخود هەردووكیان پێكەوە؟.. خوا دەیزانێ‌.  

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure