سه‌رى سوڵتان و سه‌رى ئه‌سپ

بۆچوون / بیروڕا :: 20/04/2017

وه‌رگێڕان: لوقمان محه‌مه‌د ره‌شید
كه‌واته‌ هه‌واڵگریى میسر ئه‌مباره‌كانى كرده‌وه‌. ئه‌وه‌ ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان بوو ئاگره‌كه‌ى سوریاى كرده‌وه‌ و وایده‌زانى به‌شار ئه‌سه‌د له‌ ماوه‌یه‌كى كاتیدا، كه‌ دوو هه‌فته‌ یان سێ هه‌فته‌ زیاتر ناخایه‌نێت، ده‌ڕووخێت. حكومه‌تیش ئاماده‌كرابوو، هه‌روه‌ها سه‌رۆكى راگوزه‌ریش دانرابوو كه‌ ئاماده‌كاریى بكات بۆ هه‌ڵبژاردنى سه‌رۆكایه‌تى...


كام كه‌سێتیى سوریا خه‌سڵه‌تگه‌لى هاوشێوه‌ى كه‌سێتیى محه‌مه‌د مورسى ئه‌لعیات-ى تێدایه‌؟ تا ببێته‌ والیه‌كى عوسمانى به‌سه‌ر سوریاوه‌ و دڵسۆزیى خۆى بۆ بابولعالى رابگه‌یه‌نێت...


ته‌ركیزه‌كه‌ له‌سه‌ر محه‌مه‌د ریاز ئه‌لشه‌قفه‌ بوو كه‌ كه‌سێتیه‌كى به‌تاڵ و رووكه‌ش و كه‌مترین ئه‌زموونى سیاسیى نییه‌، ئه‌گه‌رچى ده‌وترا سه‌ركردایه‌تیى توركى ناوى دیكه‌یشى هه‌بووه‌، وه‌ك محه‌مه‌د حكمه‌ت وه‌لید و حسام ئه‌لغه‌زبان.... 


گرنگ ئه‌وه‌یه‌ دڵسۆزى ئه‌ردۆغان بێت كه‌ وایده‌زانى رووخانى میسر و سوریا له‌ناو ده‌ستیدایه‌ و سه‌ڵته‌نه‌ى عوسمانى ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ سه‌ر نه‌خشه‌. هه‌موو مه‌شریقى عه‌ره‌بى له‌ ده‌ستى سوڵتاندا ده‌بێت و ته‌نانه‌ت هه‌وڵى ئه‌وه‌یشى هه‌بوو قه‌ناعه‌ت به‌ واشنتۆن بێنێت به‌وه‌ى سعودیه‌ پێگه‌یه‌كى له‌م سه‌ده‌یه‌دا نه‌ماوه‌. له‌م حاڵه‌ته‌دا توركیا شوێنى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌گرێته‌وه‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردنى ناوچه‌ى كه‌نداوى عه‌ره‌بیدا، به‌ڵام وه‌ك له‌بریگرته‌یه‌كى متمانه‌پێكراو و ئاماده‌یى ده‌ربڕین بۆ گێڕانه‌وه‌ى ئایه‌توڵـڵاكان بۆ پشت به‌رزایى فارسى...


میسریه‌كان ده‌ڵێن دواى ئه‌وه‌ى (ئیخوان موسلمین)ه‌كان له‌ ده‌سه‌ڵاتى میسر لابران و نه‌یانتوانى غه‌زوى دیمه‌شق بكه‌ن، سه‌رۆكى توركیا كه‌وته‌ پروپاگه‌نده‌ى ئه‌وه‌ى كه‌ ئیسرائیل رووبه‌ڕووى پلانه‌كه‌ى بووه‌ته‌وه‌، چونكه‌ چۆن ده‌توانێت ته‌حه‌مولى گه‌ڕانه‌وه‌ى سه‌ڵته‌نه‌ بكات له‌كاتێكدا هێشتا ئه‌وه‌ى له‌بیره‌ كه‌ سوڵتان عه‌بدولحه‌مید ئاماده‌نه‌بوو فه‌له‌ستین بدات به‌ بزووتنه‌وه‌ى زایۆنى و ئه‌مه‌یش تیۆدۆر هێزتزل-ى والێكرد ئاماده‌كاریى بۆ ته‌قاندنه‌وه‌ى كۆشكى یه‌ڵدز بكات به‌هۆى به‌له‌مى مینڕێژكراوه‌وه‌؟..


هه‌موو ئه‌وانه‌ى ده‌رباره‌ى ئامۆژگارییه‌كانى ئه‌ردۆغان بۆ به‌شار ئه‌سه‌د باسكران سه‌باره‌ت به‌ چاكسازیكردن له‌ رژێمه‌كه‌یدا، بۆ مه‌به‌ستى ته‌كتیكى و راگه‌یاندن بووه‌. ئه‌و ده‌زانێت كه‌ هه‌ر پرۆسه‌یه‌كى چاكسازیى پێویستى به‌ گۆڕانكارییه‌ له‌ ژێرخانى ده‌سه‌ڵاتدا. پلانه‌كه‌ى ئه‌و رووخانى رژێمه‌كه‌ بووه‌ و ئینجایش چوونه‌ناوه‌وه‌ى تانكه‌كانى توركیا بۆ حه‌ڵه‌ب و له‌ وێیشه‌وه‌ به‌ره‌و دیمه‌شق له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كى تریشه‌وه‌ به‌ ئاراسته‌ى لازقیه‌...


ئه‌و پیاوه‌ى كه‌ داواى قه‌ڵغانى مووشه‌كیى بۆ وڵاته‌كه‌ى ده‌كرد و وایده‌زانى به‌وه‌ چه‌ترى ئه‌مریكى به‌ده‌ستدێنێت بۆ سه‌رخستنى پلانه‌كه‌ى، به‌ڵام هێڵه‌سووره‌كانى ناوچه‌كه‌ى لێچووبه‌یه‌كدا، به‌تایبه‌ت له‌ سوریادا. ئه‌مه‌ وایكردووه‌ كه‌ رۆژنامه‌نووسێكى دیارى وه‌ك جه‌نگیز چاندار بڵێت ئایا هیچ جیاوازییه‌ك له‌ نێوان سه‌رى سوڵتان و سه‌رى ئه‌سپ-دا نییه‌؟ و ده‌نووسێت ئه‌ردۆغان له‌ نێوان سه‌ده‌كانى پازده‌ و شازده‌دا ده‌ژى، واتا له‌ نێوان فه‌تحى قوسته‌نتینیه‌ و شه‌ڕى مرج دابق، بێ ئه‌وه‌ى قه‌ناعه‌ت به‌وه‌ بكات كه‌ مێژوو له‌وێدا ناوه‌ستێت به‌ڵكو به‌ره‌و خۆرئاوا رۆیشتووه‌. خۆرهه‌ڵات زۆنگاوى سوڵتانه‌كان و ویژدانى سوڵتانه‌كانه‌. 


یه‌كێك له‌ شێخه‌ عه‌شائیره‌كان بۆمان ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ چۆن خۆى و شێخه‌ عه‌شائیره‌كانى تر، له‌ ئه‌ستانبوڵ و له‌ ده‌وحه‌ی-یش، چۆن به‌ سووكایه‌تییه‌وه‌ فێڵیان لێكراوه‌. ده‌ڵێت"هه‌موومانیان خستبووه‌ ئه‌و وه‌همه‌وه‌ كه‌ ده‌بینه‌ سه‌رۆكى سوریا له‌ دواى رووخانى سه‌رۆك ئه‌سه‌د كه‌ نزیكه‌ و هه‌رده‌بێت بڕووخێت". هه‌روه‌ها ده‌ڵێت"چاوه‌ڕوانیه‌كه‌مان بێزاركه‌ر و كوژه‌ر بوو، كاتێكیش قه‌یرانه‌كه‌ى سوریا كه‌وته‌ ئاڵۆزبوونى زیاتره‌وه‌، وه‌ك قاپ-ى به‌تاڵ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كردین".


ئێستا ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان كێیه‌؟. گاڵته‌جاڕێكه‌ به‌ ماناى وشه‌. یاریزانێكى سێركى نێوان بازنه‌ى ئه‌مریكا و بازنه‌ى روسیایه‌. ئه‌و سوڵتانه‌ى هیچ كه‌سێك بڕوا و متمانه‌ى پێناكات، كه‌چى خۆى له‌و باوه‌ڕه‌دایه‌ دۆناڵد تره‌مپ پێویستى پێیه‌تى له‌ مه‌سه‌له‌ى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى ئێران-دا یاخود پێویستیه‌تى سه‌باره‌ت به‌ رۆڵى ئه‌مریكا له‌ عێراق-دا، یان دواى ئه‌وه‌ى واشنتۆن شا عه‌بدوڵـڵاى دووه‌مى راونا به‌ره‌و پێگه‌ى دوژمنایه‌تیى راسته‌خۆ له‌گه‌ڵ دیمه‌شق-دا و ئینجایش ئاماده‌سازیى سه‌ربازیى بۆ ئه‌ركێكى زۆر هه‌ستیار له‌ناو سوریادا.. 


گه‌وره‌ پیاوانى فیقهى ده‌ستور له‌ ئه‌ورپا ده‌ڵێن گۆڕان له‌ سیستمێكه‌وه‌ بۆ سیستمێكى دیكه‌، پێویستى به‌ لانیكه‌م 60% ى ده‌نگده‌ران هه‌یه‌. به‌ڵاى ئه‌وانه‌وه‌ ئه‌وه‌ى روویدا وه‌ك (دواهه‌نگاوى به‌ره‌و دیكتاتۆریه‌ته‌). ئه‌مه‌ تیمه‌ یاساییه‌كانى سه‌ر به‌ سه‌رۆكى توركیا ناگرێته‌وه‌ كه‌ پێیانوایه‌ ئه‌وه‌ى ئه‌وروپییه‌كان ده‌یڵێن"بیدعه‌یه‌كى رزیوى كلاسیكییه‌".


پاشان ئه‌وه‌یشتان له‌بیرنه‌چێت كه‌ دیموكراسیه‌تى خۆرهه‌ڵات، به‌ هه‌موو كلتورى حوڕمه‌لیكیش-ه‌وه‌، به‌ته‌واوى جیاوازه‌ له‌ دیموكراسیه‌تى خۆرئاوا كه‌ له‌ ئه‌فلاتۆنه‌وه‌ درێژده‌بێته‌وه‌ هه‌تا دیارده‌ى ئه‌سكه‌ندناڤیا به‌ تێپه‌ڕبوونى به‌ ماگنا كارتا-دا. ئه‌ردۆغان وتى (من دیموكراتیم) ئیتر ته‌واو، (لووره‌لوور)ى ئه‌وانى دیكه‌ به‌لایه‌وه‌ هیچ نین. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌بوو كه‌ یه‌كێك له‌ لایه‌نگره‌كانى له‌ یه‌كێك له‌ كه‌ناڵه‌كانه‌وه‌ وتى.


ئێستا هه‌موو توركه‌كانى له‌ ده‌ستدایه‌، وه‌زیره‌كان، ژه‌نراڵه‌كان، دادوه‌ره‌كان، رۆژنامه‌نووسه‌كان. قه‌درى گۆرسل وته‌نى"ته‌نانه‌ت هه‌تا گۆڕستانه‌كانیش ئێستا له‌ده‌ست سه‌ركۆمار-دان".


ئێستا توركیا دوو به‌شه‌. كۆمێنته‌رانى ناوخۆیى و جیهانییش ده‌پرسن (ته‌قینه‌وه‌كه‌ كه‌ى رووده‌دات؟). ئه‌وان پێیانوایه‌ ئه‌ردۆغان بۆ ساتێكیش دوودڵنابێت له‌ هه‌ڵواسینى نه‌یاره‌كانیدا، یان به‌لایكه‌مه‌وه‌ بۆ خنكاندن ئاماژه‌یان پێ بدات دواى ئه‌وه‌ى ئاره‌زوو و ویستى خۆیى راگه‌یاند به‌ زیندووكردنه‌وه‌ى یاساى ئیعدام وه‌ك دیارییه‌ك بۆ گه‌لى توركیا..


ئه‌و كه‌ ئه‌نگێلا مێركل-ى به‌ نازیى تۆمه‌تباركرد، رۆژنامه‌كانى ئه‌ڵمانیا وه‌ك ئه‌دۆڵف هیتله‌ر-ى تورك ناساندیان. هه‌ر بۆ زانیارییش، سه‌ركرده‌ى رایخى سێیه‌م خۆیى وه‌ك رزگاركه‌رى وڵاته‌كه‌ى ده‌رخست له‌و سووكایه‌تییه‌ تونده‌ى كه‌ له‌ كۆنگره‌ى ڤێرساى-دا پێیكرا و چۆنیش ئه‌نجامه‌كانى جه‌نگى یه‌كه‌مى جیهان پێچه‌وانه‌بوونه‌وه‌ له‌ هه‌ره‌سپێهێنانى ئابورییه‌كى دۆزه‌خییانه‌ى هه‌ستپێكراودا. هه‌روه‌ك فۆهره‌ر-یش توانى زۆرینه‌ى ئه‌ڵمانه‌كان به‌لاى خۆیدا راكێشێت.  


ئایا ئه‌ردۆغان به‌وه‌ وازدێنێت كه‌ نیوه‌ى گه‌ل له‌گه‌ڵیدا بێت وه‌خێك ده‌كه‌وێته‌ جه‌نگه‌ دونكیشۆتیه‌كانیه‌وه‌ له‌ زیاتر له‌ گۆڕه‌پانێكى ئیقلیمیدا كه‌ ئاگره‌گه‌ى په‌ڕیوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وپه‌ڕى گۆى زه‌وى؟. وه‌ك سیزێف-ى كه‌له‌پورى ئیغریقى به‌رده‌كه‌یى هه‌ڵگرتووه‌ بۆ لووتكه‌، به‌رده‌كه‌ ده‌كه‌وێت و خۆیشى له‌گه‌ڵیدا غل ده‌بێته‌وه‌!!.
سه‌رچاوه‌: ئه‌لدیار

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure