كۆتایی خەونی تورك

بۆچوون / بیروڕا :: 23/03/2017

نووسینی: ئەلیاس حەرفوش
سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
رۆژانێك بوو واماندەزانی، كە هەڵەیش بووین، رەجەب تەیب ئەردۆغان نموونەی دەسەڵاتێك لە توركیا پێشكەش بكات جیاواز بێت لە زۆربەی ئەو نموونانەی كە جیهانی عەرەبی و ئیسلامی بەڕێوەدەبەن. نموونەیەكی دیموكراسیانە بێت كە توركیا دووربخاتەوە لە ئەگەرەكانی دەسەڵاتی عەسكەرتاری و بیخاتە سەر رێگەی نوێگەری و نزیكبوونەوە لە سەردەم، بەجۆرێك كە بتوانێت لەلایەكی كیشوەری ئەوروپا و لەهەمانكاتیشدا لە دڵی ئەو كیشوەرەدا جێگیرببێت و بمێنێتەوە. دەكرا توركیا نموونەیەك بوایە بۆ ئاشتەوایی نێوان كلتوورەكان و وانەیەكیش بێت بۆ خۆرئاوا بەوەی كە حزبی ئیسلامییش دەتوانێت بچێتە یانەی دیموكراسیە ئەوروپییەكانەوە و ببێتە وەڵامدانەوەیەكی رەگەزپەرستەكان لەئەوروپادا كە دەڵێن ئیسلام ناتوانێت پەیوەندییەكی ئاسایی لەوجۆرە بەرقەراربكات. 
بەڵام ئەو هەڵمەتانەی ئەردۆغان لە چوارچێوەی هەوڵەكانی بۆ راكێشانی جەماوەر، دژی سەركردە ئەوروپیەكان دەستیداوەتێ‌ و جارێك بە نازی و جارێك بە فاشی ناویان دەبات و جارێكش پێیاندەڵێت كە بوونەتە قوربانیی (ئیسلامۆفیا)، كۆتایی ئەو خەونەی ئاشكرا كرد و قوڵایی درزی نێوان ئەوەی كە ئەردۆغان بە توركیای دەكات و بۆی پەلكێش دەكات لەگەڵ ئەوەی كە سەركردەكانی ئەوروپا بۆ وڵاتەكانیان دەیكەن و ئەو ئاستەی كە دەیانەوێت پێیبگەن، جەخت لێكردەوە.
ئەردۆغان بەو ئاستی گوتارە نزمەیەوە، وەك پۆپۆلیستە سیاسیەكانی ئەوروپا وایە كە حەز و هەستە نەتەوەییەكان و دەمارگیرییە ئایینیەكان دەقۆزنەوە لە دژی ئەوانی دی. ئەوانەی شوێن ململانێ‌ دژەكانی دیموكراسی دەكەون، هاوشێوەی مارین لوپن و ڤیكتۆر ئۆربان و گێرت وێڵدرز و نیگڵ فاراج. ئەوانەی كە هێزە لیبراڵە ئەوروپاییەكان، كە هێشتا زیندوو و چالاكن، هەوڵدەدەن بۆ شكسپێهێنانیان. ئەمە رێك ئەوەبوو كە لە ئەنجامی هەڵبژاردنەكەی هۆڵەندەدا روویدا، سەرەڕای ئەو هاندانەی كە ئەردۆغان كردی و دەكرا بچێتە خزمەتی وێڵدرز-ی سەركردەی حزبی ئازادی-یەوە (ئەو حزبەی كە هەر بەڕاست شایانی ئەوەیە بە فاشی ناو ببرێت نەك مارك روتێ‌-ی سەرۆكی حكومەتی هۆڵەندا یاخود ئەنگێلا مێركڵ-ی راوێژكاری ئەڵمانیا).
ئەردۆغان شەڕی راپرسی دەكات بۆ گۆڕین و گواستنەوەی توركیا بەرەو سیستمێكی سەرۆكایەتی كە بواری فراوانكردنەوەی دەسەڵاتەكانی و مانەوەی لە دەسەڵاتدا هەتا ساڵی 2029 دەداتێ‌. ئەم شەڕەیش لە دوو بەرەوە دەكات، بەرەی ناوخۆ: لەڕێی هەڵمەت و هەڵكوتانەسەر نەیارەكانی (ئەوانەیان كە هێشتا نەیخستوونەتە زیندانەوە) و ئاستی تۆمەتەكانیان گەیشتووەتە ناپاكی-خیانەتكردن لە توركیا. بەرەی دووەمیش: بەرەی ئەوروپایە كە هەوڵدەدات بۆ فریودان و قایلكردنی زیاتر لە 3 ملیۆن تورك كە لە كیشوەرەكە دەژین و مافی دەنگدانیان لە راپرسیەكەدا هەیە. بەلای ئەردۆغان-ەوە باشترین رێگە بۆ سەركەوتن لە بەدەستهێنانی دەنگەكانی ئەو رەوەندانەدا بریتیە لە دروستكردنی لێكترازان و بەشبەشكردنی دڵسۆزیی رۆڵەكانی لە نێوان لایەنگرییان بۆ ئەو دەوڵەتانەی كە تێیدا دەژین و رەگەزنامەكەییان هەیە، لەگەڵ دڵسۆزیی و لایەنگرییان بۆ توركیا كە بەلای ئەردۆغان-ەوە دڵسۆزییە بۆ خودی خۆی. مەترسیی ئەم هەڵمەتەی ئەردۆغان-یش لەوەدایە كە دەرگا دەكاتەوە لەبەردەم ناكۆكی و رقی شۆڤێنیستە ئەوروپاییەكان لە دژی رەوەندی توركی كە رەنگە بگاتە ئاستی داوای لێسەندنەوەی رەگەزنامەكانیان و سنوورداشكردنەوەیان بۆ وڵاتەكەی خۆیان، بەهۆی تۆمەتباركردنیان بەوەی كە دڵسۆزی و لایەنگریی دووسەرەیان هەیە، وەك ئەوەی وێڵدرز  لە میانەی هەڵمەتەكانی بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی هۆڵەندەدا داوای كرد. یاخود وەك ئەوەی مارین لۆپن داوای جێبەجێكردنی دەكات بەسەر هەر كەسێكدا كە رێز لە (بەهاكانی فرەنسا) ناگرێت، وەك خۆی دەڵێت. بە مانایەكی تر، ئەمە وەسفێكە بۆ پەرەپێدانی ململانێی ناسنامەكان كە كەسی لێ‌ سوودمەند نابێت جگە لە پەڕگیر و دابڕاو و گێرەشێوێن و ئاژاوەچییەكان.
ئەردۆغان لەم ئاستەی یاریكردنی بە توندڕەویی دینی و ورووژاندنی غەریزەكان نەوەستا. كاری گەیاندە تۆمەتباركردنی ئەوروپیەكان بە خۆشكردنی (جەنگی نێوان مانگ و خاچ)، ئەگەرچی زۆرباش ئاگاداری رۆڵی پەراوێزیی دینە لە ژیانی سیاسیی ئەوروپیدا، لەگەڵ ئەوەیشدا سیاستمەدارانێكی هاوشێوەی خۆی هەن لە ئەوروپادا كە هێشتا ئامادەن یاریی بە كارتی دین بكەن بۆ زیادكردنی جەماوەرێتییان. هەروەها ئەگەرچی پارتەكەی خۆیشی (داد و گەشەپێدان) پارتێكی خاوەن ناسنامە و ئوسوڵێكی دیینیە. دوایین جار كە گوێم لە (جەنگی مانگ و خاچ) بوو، لە ساڵی 1990 و لەسەر زاری نەجمەدین ئەربەكان-ی باوكی رۆحیی ئەردۆغان-ەوە بوو، كە ئەوكات سەركردەی حزبی (رەفا) بوو، وتووێژێكم لەگەڵیدا ئەنجامدا لە ئەنقەرە پێش ئەوەی ببێتە سەرۆكی حكومەت، لەوێدا رووی راستی ئەوەی هەڵماڵی كە هەڵیبژاردووە بۆ ئەوەی توركیای بۆ ئاراستە بكات.
لەبەرئەوەیش كە دەمارگیریی هاوڕێی جەهل و نەزانینە، سەرۆكی توركیا خۆی گێل دەكات لە ئەڵمانیا، كە بە نازی تۆمەتباری دەكات، خۆی لەوەگێل دەكات ئەڵمانیا ئەو دەوڵەتەی ئەوروپایە كە دەستوورەكەی هەموو ئاماژەیەكی بۆ نازیەت قەدەغەكردووە و ناهێڵێت هیچ بڵاوكراوە و كتێب و دانراوێك بڵاوبكرێتەوە كە ئەو قۆناغە رەشەی مێژووی ئەڵمانیا زیندوو رابگرێت. شاری رۆتردام-ی هۆڵەندا-یش كە ئەردۆغان تۆمەتباری دەكات بە دەمارگیریی دژی موسڵمانان لەبەر ئەوەی رێگەی بە وەزیرەكەی نەداوە هەڵمەتی هەڵبژاردنی تێدا ئەنجامبدات، ئەو شارەیەكە سەرۆك شارەوانیەكەی ئەحمەد ئەبوتاڵب-ی بە ڕەچەڵەك مەغریبی-یە و هەمان ئەو شارەیە كە نازیەكان لە دووەم جەنگی جیهانیدا وێرانیان كرد. 





created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure