ئەردۆغان و چەمكی خۆقایمكردن

بۆچوون / بیروڕا :: 20/03/2017

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید


رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا، چەمكی (خۆقایمكردن) بە مانا سیاسیەكەی، جێبەجێدەكات. ئەم چەمكەیش مێژوویەكی درێژی لای (ئیخوان موسلمین) هەیە و مانای ئەوە دەگەیەنێت كە خۆت بخزێنیتە ناو كۆمەڵگە و دەوڵەتەوە، تەنانەت ئەگەر لە پێگە و ئاستێكی كەم و ئاسایی-یشدا بێت، بۆ ئەوەی لە ناوەوە لەبەرژەوەندیی گروپەكە كار بكەیت و خەڵكی بۆ رابكێشیت، وەختێكیش كە خۆتگرت و شوێنی خۆتت قایمكرد ئیتر سیاسەتی دژایەتیی خۆت بۆ هەموو نەیارێكت پەیڕەو بكە و یەك یەك لەناویان بەرە. ئەمە ئەوەبوو كە محەمەد مورسی كردی پێش ئەوەی لە میسردا بگاتە پۆستی دەسەڵات. بەڵام زۆر پەلەی كرد لە بڕیاردان و هەموو دامەزراوەكانی گرتەوە، كاتێك راگەیاندنێكی دەستوریی لە ساڵی 2012 دا دەركرد كە دەسەڵاتی رەهای دەدایە و لە بەرامبەر دادگایشدا دەیپاراست. ئەمەیش بوو كە سەرلەنوێ‌ شەقامی گڕتێبەردایەوە و سوپا هاتە مەیدان بۆ لابردنی.

كاروانەكەی ئەردۆغان جیاوازییەكی ئەوتۆی لەگەڵ كاروانەكەی مورسی-دا نییە، ئەمیش سەركردەیەكی پارتی رەفا بوو بە سەركردایەتی نەجمەدین ئەربەكان باوكی ئیسلامی سیاسی لە توركیا، كە توانیی لە سایەی زۆرداریی عەسكەردا بگاتە پۆستی سەرۆكایەتی وەزیران و هەر عەسكەریش لە ساڵی 1998 دا لایبرد و خستیە زیندانەوە و بۆ ماوەی پێنج ساڵ ئەنجامدانی كاری سیاسیی لێ‌ قەدەغە كرد. ئەردۆغان-یش ئەو دۆخەی قۆستەوە و لەگەڵ عەبدوڵـڵا گویل ناوی پارتەكەیان گۆڕی و كردیانە (داد و گەشەپێدان) و لە هەڵبژاردنەكاندا سەركەوتنێكی گەورەی بەدەستهێنا و ئەو دوانەیش سەرۆكایەتیەكانی  كۆمار و حكومەتیان وەرگرت.
لە ساڵانی یەكەمی دەسەڵاتی سەرۆكایەتیەكەی حكومەتیدا، ئەردۆغان توانی لە هاوڕێكەی تێپەڕێت و هەندێك لە دەسەڵاتەكانی لێ‌ بستێنێت، هەروەها پشتیوانیی پۆلیس و دەرەك-ی كرد لە بەرەنگاربوونەوەی سوپای فەرمیی وڵاتدا و ژمارەیەكی زۆری لە ژەنراڵەكان لابرد بە بیانووی ئەوەی كە پلانی كودەتای لەدژ دەكێشن، لەوەدا كە بە بزووتنەوەی (ئەرگەنەكۆن) ناودەبرێت و تەنانەت هەندێكیشیان لێ‌ كوژران.
ئەم پیاوە هەر بەوە وازینەهێنا بەڵكو نەخشەی ئەوەی دانا كە بگاتە سەرۆكایەتی كۆمار و لەناوبردنی دوا پێگە و سیمبولی دیموكراسی. لەمەیشیاندا سەركەوتوو بوو كاتێك لەبری گویل ئەم هەڵبژێردرا و ئێستایش هەوڵ بۆئەوە دەدات لە رێی راپرسیەكی گشتییەوە لە مانگی داهاتوودا، هەموو دەسەڵاتەكان بخاتە دەستی خۆیەوە و دەسەڵات بكاتە سیستمی سەرۆكایەتی. بۆ ئەوەیش كە ئەمە جێبەجێ‌ بكات و بگاتە ئەوەی كە خۆی دەیەوێت  (حیكایەتی) كودەتاكەی قۆستەوە. رۆژنامە نەیارەكانی داخست، میدیاكاران و پارلەمانتارە كوردەكانی خستە زیندانەوە، دادوەران و ئەفسەران و مامۆستایانی زانكۆكانی دەستگیركرد و خوێندنگاكانی داخست و نەیارانی لەناوبرد و نووسەران و هونەرمەندانی نەفی كرد. ژمارەی ئەوانەی كە سەركوتكردن گرتوونیەتەوە بە زیاتر لە چل هەزار توركیایی دادەنرێت. ناچێتە عەقڵەوە كە هەموو ئەمانە پیلانگێڕ بن دژی (دیموكراسی)، بەڵكو ئەمە هەڵمەتێكە بۆ رزگاربوون لە ئۆپۆزیسیۆن و قۆستنەوەی ترسی خەڵك بۆ بیانووی پرۆژەكەی و خۆدانانی وەك (سوڵتانێك) لەدوای تێپەڕبوونی سەد ساڵ بەسەر كۆتاییهاتنی سوڵتانەكاندا. 
ئەمە لەسەر ئاستی ناوخۆیی، بەڵام لەسەر ئاستی دەرەكی و دوای ئەوەی دروشمی كردنەوەی چوار دەریاكە و رۆیشتن بەرەو خۆرهەڵاتی پێشنیاركرد و دوای ئەوەی مەسەلەی فەلەستینی بە مەسەلەی خۆی دانا، هەموو دەریاكانی داخست و گەڕایەوە سەر هاوپەیمانیەكەی لەگەڵ دەوڵەتی عیبری-دا، سوریا و عێراقی نوقمكرد لەو تیرۆریستانەی كە لە هەموو لایەكەوە هاتوون و پەنابەرانی وەك كارتێك بەكارهێنا لە پەیوەندیەكانی لەگەڵ ئەوروپادا كە رازیبوو ملیارەها دۆلاری بداتێ‌ بەرامبەر داخستنی سنوور و رێگریی لە لێشاوی پەنابەران بە ئاراستەی كیشوەرە كۆنەكە و ئینجایش گەڕایەوە و كەوتە هەڕەشەكردن لە كردنەوە و واڵاكردنی سنوورەكان كاتێك هۆڵەندا نەیهێشت وەزیرەكەی دەرەوەی فێستیڤاڵێك لەناو هۆڵەندا رێكبخات بۆ بەدەستهێنانی دەنگی توركە كۆچبەرەكان بۆ ئەو راپرسییەی كە دەیەوێت بیكات بە (سوڵتان). كاتێكیش ئەڵمانیا هەمان مەسەلەی رەتكردەوە كەوتە هەڕەشەی سزادانی بە ئازاری هەموو ئەوروپا و بەڵێنی ئەوەی دا كە دەرگا بكاتەوە لەبەردەم كۆچبەرەكان (تۆ بە تیرۆریستان بیخوێنەرەوە).
ئەمە هەندێكە لە كاروانی سیاسیی ئەردۆغان پێش خۆقایمكردنی لە دەسەڵاتدا و دوای خۆقایمكردنەكەیشی، مەسەلەكە هەر لێرەدا كۆتایی نایەت چونكە ئەم كابرایە ناحەوێتەوە هەتا ستەمكاری و چەساندنەوە نەگێڕێتەوە بۆ ناوەندی سەڵتەنەت و بە چواردەوریدا بڵاوی نەكاتەوە.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە