جەنگی ترەمپ و ئێران كە روونادات

بۆچوون / بیروڕا :: 23/02/2017

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید


هەڕەشەكانی سەرۆكی ئەمریكا و گەورە بەرپرسانی ئیدارەكەی لە ئێران و وەڵامدانەوە ئاڵنگاریەكانی تاران، هێما بۆ ئەوە دەكەن كە بەدڵنیاییەوە هەردوو وڵاتەكە وەك ئەوە وایە لەبەرامبەر یەك وەستابنەوەوە و هەر ساتێك ببێت بە رووی یەكتردا دەتەقنەوە. بەڵام راستیەكە دەڵێت هەم دۆناڵد ترەمپ و هەم عەلی خامنەیی-یش بەتەمای چوونە جەنگێكەوە نین كە زۆر لەسەریان دەكەوێت، بەڵكو دانوستان دەكەن لەسەر دانانی سنوورێك بۆ پەیوەندیی نێوان وڵاتەكانیان، ئەمەیش دوای تێكەڵاوبوون و پێكداچوونی نفوزیان لە زیاتر لە (گۆڕەپانێك)ی هاوبەشدا. ئەوەی یەكەمیان (ترەمپ) سزای زیاتر لەوەی كە لە چوارچێوەی رێككەوتنە ئەتۆمیەكەدا هەیە نابەزێنێت و نایسەپێنێت، ئەمەیش بەلای ئێرانەوە گرنگترینە. دووەمیش (خامنەیی) لەو دروشمە باوانە تێناپەڕێت كە لە چل گرێی رابردوودا بەكارهێنراون و نەگەیشتوونەتە لێكگەیشتنێك.  


پێشتر ترەمپ، لە میانەی هەڵمەتی هەڵبژاردنەكەیدا، بەڵێنی ئەوەیدا كە (هەر لەگەڵ دەسەڵاتی وەرگرت، راستەخۆ رێككەوتنە خراپە ئەتۆمیەكە دەدڕێنێت)، بەڵام لە هەڕەشەكەی پاشگەزبووەوە و هاوپەیمانە ئەوروپییەكانی دڵنیاكردەوە كە رێككەوتنەكە دەپارێزێت. دواتر (هۆشداری)یەكی ئاراستەی تاران كرد بەهۆی ئەوەی كە ئارامیی ناوچەكە دەشێوێنێت، كەچی تا ئێستایش چۆنیەتی ئەو رووبەڕووبوونەوەیە روون نییە و نازانرێت كەی و چۆن دەبێت.
دوای پرۆسەی دابەزینە سەرنەكەوتووەكەی ئەمدواییەی ئەمریكایش لە یەمەن، پێشبینی ئەوە دەكرا كە رەنگە ترەمپ ئەم وڵاتە بكاتە یەكەم گۆڕەپانی بەرەنگاربوونەوەی ئێران، ئەگەرچی كردەكەی ئەمریكا سنوورداربوو و تەكیزی لەسەر توندڕەوەكانی ئەلقاعیدە بوو. خۆ ئەگەر پێشبینیەكی لەمجۆرە راستیش بێت ئەوە بۆئەوەیە كە سەرۆكی ئەمریكا هەوڵدەدات دەرفەتەكەی ئێستا بقۆزێتەوە و سوود لە بڕیارێكی ئیقلیمی ببینێت پێش هەر بڕیارێكی نێودەوڵەتی، بەوەی كە دەستبەرداری ئەم وڵاتە نابێت و ناهێڵێت بكەوێتە دەستی ئێرانیەكانەوە، چونكە بەزاندنی پێگەی بەهێزی ئێستای بەرەنگاربوونەوەی پرۆژەكەی ئێرانە.


مەبەستیش لە پێگەی بەهێزی دەوڵەتانی كەنداوی عەرەبی، ئەوەیە كە ناوەندی قورسایی ئایینی و ئابورییە لە دوای هەرەسی هەدوو باڵی خۆرهەڵات و خۆرئاوای جیهانی عەرەبی، یان كە لەبەردەم هەرەسدان. ئەوەتا لە خۆرهەڵاتەوە عێراق و سوریا كەوتوونەتە ژێر گوشار و كاریگەریی دابەشبوونی تایەفی و ئیتنی و شەڕی قورسی سەر داعشەوە، ئێرانیش وردە وردە سەروەرییان دەهاڕێت و دەستدەگرێت بەسەر بڕیاری سیاسی و سەربازییاندا. لە خۆرئاوایشەوە، میسر كەوتووەتە گێژاوی سیاسی و ئابوری و ئەمنییەوە و لیبیایش پارچەپارچە و لە شەڕی خۆبەخۆدایە و مەغریب و جەزائیریش سەرقاڵی كێشە توندە ناوخۆییەكانیان و ناكۆكیەكانیانن لەسەر بیابان.  
هەرچی عێراقیشە، جیمس ماتێس وەزیری بەرگریی ئەمریكا لە سەردانێكی پێش چەند رۆژ لەمەوبەریدا بۆ بەغدا، ناچاربوو هەر نیازێكی وڵاتەكەی دەربارەی (دەستبەرداگرتن)ی نەوتی عێراق رەتبكاتەوە، وەك دەوروخولدانێكی بە لێدوانەكانی ترەمپ كە وتبووی پێویستە ویلایەتە یەكگرتووەكان كۆنترۆڵی نەوتی عێراق بكات و تەنانەت پێویست بوو لە ساڵی 2003 دا ئەوەی بكردایە و هێزەكانی لە وڵاتی دوورووباردا بهێشتایەتەوە كە ئێران دەیویست، بە ئاسانكاریی خودی ئەمریكا، بیخاتە سەر (ئیمپراتۆریەتەكەی).

لە سوریایش، ترەمپ بەرگریی لەوەدەكات كە دەكرێت هاوكاریی لەگەڵ روسیادا بكرێ‌ بۆ جەنگی دژی داعش و هەروەها بۆ دۆزینەوەی چارەسەری قەیرانی رژێم كە ئەسەد-یش بمێنێتەوە. بەڵام دۆخی مەیدانیی ئاماژە بەوەدەدات كە بەو هاوكارییە بڕیارلێدراوەیش هەردەبێت ئێران بەشداربێت لە هەموو رێكخستن و چارەسەرێكدا، لەبەرئەوەی پەیوەندیی زۆر پتەوی هەیە بە رژێمی دیمەشقەوە و چەندین میلیشیای پەرت و بڵاوكردوونەتەوە كە بوونەتە بەشێكی سەرەكی لە پێكهاتەی سیستمە سەربازیەكەی. ئیتر ئەوە زەحمەت و گرانە كە وێنابكرێت: ئاخۆ واشنتۆن چۆن دەتوانێت سەركەوتووبێت لە نێوان قسەكانی دەربارەی سنوورداركردنی نفوزی ئیقلیمیی ئێران لەلایەك و بەشداریپێكردنی لە چارەسەری قەیرانی سوریادا لەلایەكی ترەوە، ئەمە بێجگە لە بەدیهێنانی ئامانجەكانی لەم وڵاتەدا.   

بەدڵیاییشەوە، ئێران كە پراگماتیكیی هەلپەرستی زاڵە بەسەر رەفتاریدا، لە هەڕەشەكانی ترەمپ-دا دەرفەتی ئەوەی بینی كە دووبارە سومعە و ناوی خۆی پاك بكاتەوە كە بەخوێنی سورییەكان سوور بووە، بۆیە بە پەلە كەوتەوە وتنەوە و بەرزكردنەوەی دروشمگەلی دژی ئەمریكا، ئەمەیش دوای ئەوەی لە كۆتاییەكانی سەردەمی ئۆبامادا دەستبەرداری بووبوو. هەروەها لە رێی حزبوڵـڵای وەكیلیەوە لە لوبنان كەوتە قسەكردن دەربارەی ئەگەری رووبەڕووبوونەوەی تازە لەگەڵ ئیسرائیلدا، ئەمەیش ئەو (داهۆڵ)ە هەمیشە ئامادەیەیە بۆ گۆمانبردن لە هەر داوایەك بۆ سنوورداركردنی تێوەگلانە تاوانكاریەكەی لە سوریا و تاكڕەویەتیی لە لوبناندا، ئاراستەی بكرێت.

ئێران و ترەمپ، لە رێی لایەنگەلی سێیەمەوە،  هەردووكیان زمانی رێككەوتن و بەڵێندەری و رووبەڕووبوونەوەیان هەیە و هیچیان خۆیان ناخەنە دۆخێكەوە كە بە خراپ بشكێتەوە بەسەر ئەو (دەستكەوتانەی) كە هەوڵی زۆر و قورسیان داوە بۆ بەدیهێنانیان، ئیتر بە گەیشتن بە كۆشكی سپی بێت یاخود پەلهاویشتنی نفوز بۆ دەوڵەتانی عەرەبی. بۆیە ئەو هەڵكشان و پەرەسەندنی قسە بەیەكوتنەیش هیچ نین جگە لە بەتاڵبوونەوە و دانوستان، دەمەقاڵێی ئێرە و ئەوێ‌ هیچ لە راستیی مەسەلەكە ناگۆڕێت.   

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە