چارەنووسی منداڵی ئەو ژنانەی كە داعش دەستدرێژیی كردوونەتەسەر

بۆچوون / بیروڕا :: 12/04/2016

نووسینی: سەلاح حەسەن
سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید 

كەس بە تەواوی ژمارەی ئەو ژنە عێراقی و سورییانە نازانێت كە داعشەكان دەستدرێژییان كردووەتە سەریان، هەروەها ژمارەی ئەو منداڵانەیش نازانن كە دوای زیاتر لە دوو ساڵێك لەو تاوانانە لەدایكبوون. بەڵام كاتێك باس لەوە دەكەین كە شارێك دەكەوێتە دەستی داعشەوە، دەكرێت بە نزیككراوەیی مەزەندەی ئەو ژن و منداڵانە بكرێت. ئەمەیش بە هەموو پێوەرەكان كارەساتە.

دووجار ئەمە لە عێراقدا روودەدات، یەكەمجار، كاتێك قاعیدە دەستدەگرێت بەسەر هەندێك شاری خۆرئاوای عێراقدا لە میانەی داگیركردنەكەی سوپای ئەمریكادا و جاری دووەمیش لەسەر دەستی داعشەكان كاتێك موسڵ و هەندێك ناوچەی كەركوك و دیالە و شارەكانی رومادی و فەلوجە داگیردەكەن. داعشەكان كەوتنە دەستدرێژیكردنە سەر ژنە عێراقیەكان و مەزادكردنیان وەك ئەوەی بە سەر ژنە ئێزدیەكانی شنگالیان هێنا. 

بەڵام جاری سێیەم لە سوریا بوو، لە شاری تەدمور و شارەكانی دیكە. ئەگەرچی ئەوەی ئەوێ‌ لەوەی عێراق كەمتر بوو بەڵام هەموویان هەر یەك دەرەنجامی كۆمەڵایەتی و دەرونییان هەیە.

شاری ئەنبار كە رووبەرەكەی نزیكەی سێیەكی رووبەری عێراق دەبێت، دەتوانێت وێنەیەكی ئاشكرامان لەسەر ئەم كارەساتە ئاڵۆزە كۆمەڵایەتی و دەروونییە بداتێ‌. بەتایبەت كە دووجار بووە قوربانیی دەستی قاعیدە و داعشیش. گرنگ نییە ژمارەیان بزانین، ژمارەی ئەو ژنانەی كە داعش بە  موسڵمانیان دەزانێت و بۆ خۆیانی حەڵاڵ دەكات لە هەر ناوچەیەكدا كە داگیریان كردووە، چونكە ژمارەیەكی زۆریش ژنانی ناموسڵمانیان لایە كە خەڵكانی موسڵ و شەنگال و كەركوكن.

ئەم داعشانە، وەك هەموو لایەك دەزانن، لە بەشێكی زۆری هەموو لایەكی جیهانەوە هاتوون، لە چیچان و چین و ئەفغانستان و توركیا و ئەوروپا و ئوسترالیاوە، بكوژ و هەڵاتوویان تێدایە، تێیاندایە لە عێراق و سوریا و ئەو وڵاتانەدا زیندانیبوون كە لێیانەوە هاتوون. بەڵام بەدڵنیاییەوە زۆریان لە دوای خۆیانەوە منداڵی ناشەرعیان لەو دایكانەوە جێهێشتووە كە دەستدرێژییان كردوونەتەسەر و نەخۆشیی دەروونییان هەیە و قێزەونی ناو كۆمەڵگەن. پرسیارەكە لێرەدا ئەمەیە: كۆمەڵگە و دەوڵەت چۆن لەم منداڵانە دەڕوانن؟ چۆن مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت كە ئەمانە بێ‌ باوكن و هیچ بەڵگەنامەیەكی رەسمییان لە تۆمارە حكومیەكاندا نییە؟ لە هەموویشی بێزاركەرتر ئەوەیە، ئاخۆ لە كۆمەڵگەیەكی بەدەویی خێلەكیی وشكدا، چۆن تەماشای ئەم قوربانیانە دەكرێت؟.

لە كۆمەڵگەی عێراقیدا كە بە درێژایی نیو سەدە جەنگ وێرانی كردووە و بە هۆی دیكتاتۆری و كودەتاكانەوە دابەشی تائیفی و نەژادی بووە، زۆر نادۆزینەوە كە بتوانن بە چاوی ئەقڵ یان بەچاوێكی باڵاتر لە دەروونێكی تێكشكاو، تەماشای ئەم كێشە قورسە بكەن. لەولایشەوەن كە مەبەستمان ئەوانەیە دەستیان بە دەستەڵاتەوە گرتووە لە حزبە ئیسلامیە شیعەكان و سوننە و كورد، ئەمانیش لەم حاڵەتە بەدەرنین، چونكە لەوپەڕی دابەشبوون و شوێنكەوتوویی و تائیفیدان و ئەمەیش بە ئاشكرا لە میدیای بینراو و بیستراو و خوێنراودا بەدەردەكەوێت. ئەم تاقمە گەندەڵە هیچ گوێ بە شتێكی لەم جۆرە نادەن، دووریش نییە دەستیان لەم هەموو رووداو و كارەساتانەدا نەبێت كە وڵاتی گرتووەتەوە. 

ئەم هەموو ئابڕووچوونەی كە رۆژانە بە كۆمەڵ لە وڵاتی دوو رووباردا روودەدەن و تەنانەت ناتوانین بیشیانژمێرین، هەموویان قورس و زەحمەتن. كەچی پاڵەوانانی ئەم هەموو ئابڕووچوونە بەوپەڕی رووقایمییەوە دێنە سەر شاشەی كەناڵە فەزاییەكان و دەڵێن كە گوایە ئەوان دژی تائیفەگەری و دژی گەندەڵی و دژی دزینی پارەی خەڵن. هەر بەوەیشەوە ناوەستن هەڕەشەی ئەوە دەكەن كە ماندەگرن.

هەرچی دەربارەی سوریایش هەیە، لەوە دەچێت كەمێك ئەهوەنتر بێت، چونكە ئەگەرچی خەڵكی سوریایش زۆریان بەدەست دیكتاتۆریەتەوە چەشتووە، بەڵام هیچ نەبێت نەگلێنراونەتە جەنگێكی چل ساڵەوە. هەر بە سروشتیش كۆمەڵگەیەكی ئاشتیخوازن و دەردی تائیفی لێینەداون، بۆیە رەنگە بتوانێت مامەڵەیەكی گەنجاو، بە زیانێكی كەمتر، لەگەڵ ئەم كێشە گەورەیەدا بكات، ئەگەر ئاقڵەكانی سوریا بگەنە رێككەوتنێك پێش ئەوەی وڵاتەكەیان ببێتە كۆمەڵێك شاری لەیەكدابڕاوی لێكترازاو.

بەڵام كێشە قووڵەكەی عێراق بەخۆی چارەسەرناكرێت، مەگەر هەموو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی چارەسەری بكات. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure