موعین بسیسۆ پەپوولەیەكی فڕیوو تا ئەوپەڕی ئاسۆ

بۆچوون / بیروڕا :: 31/01/2017

نووسینی: هیشام عەبدولڕەئوف عەمار
سەرچاوە: ئەلحیوار ئەلموتەمەدن
وەرگێرَان: لوقمان محەمەد رەشید
چوونەناو جیهانی نووسینەوە، پێویستی بە سەدان وتار و دەیان كتێب و چاوی تیژ و بەرپرسیارێتیی زیاتر و زەوقی بەرز و رادارێكی ئەدەبیی وا هەیە كە توانایەكی لە ڕادەبەدەری هەبێت بۆ هەستكردن بەم دیاردەیەی كە پێیدەوترێت موعین بسیسۆ، گەرووی خاك و شاعیری بەرگری. هەروەها رۆچوونە ناو وردەكاریەكانی ئەم كەسێتییەوە سەرسامت دەكات و تووشی سەرسوڕمان دەبیت و پێویستت بە چەندین كلیل دەبێت بۆ ئەوەی بە دەروازە زۆر و زەوەندەكانیدا بچیتە ژوورەوە، ئاخۆ شاعیرێكی شۆِرشگێڕە یان شۆڕشگێڕێكی شاعیر یان رۆماننووسێكی شانۆیی یان سیاسیەكی حزبی  یان رووتەیەكی خێڵەكەی كە بووە لایەنگری هەژاران و داسەكەی رادەوەشاند و شیعرەكانی دەخستە بن دەستی.
موعین كاری شۆڕشگێڕیی و بیری پێشكەوتنخوازیی و ئیدراكی پێشوەختەی بایەخی ئەو رۆڵەی پێكەوە كۆكردووەتەوە كە شیعر دەیگێڕێت و ئەدەبێك نییە بۆ هەڵبژاردەكان بەڵكو رۆشنبیرییەكی جەماوەرییە و خاوەنی رەگەزگەلێكی گەردوونییە كە وایلێدەكات شێوازێكی ئیقلیمی و نەتەوەیی و ناوخۆیی و ئیتنی و چینایەتیی هەبێت، بۆیە بە سواریی شەمەندەفەری داهێنانەوە هەموو ئەو هێڵە دوورانەی تێپەڕاند كە پێشتر بۆی ئامادەكرابوون، چارۆكەكەی لە قەڵەم و كەشتیەكەی لە كاغەز و دەنگیشی لە (با) بوو، پیتەكانی قامچیەك بوون لە ئاگر و بە جەلادەكانیەوە دەدا و هاوارێك بوون لەپێناو ئازادبوونی مرۆڤ لە سەرشۆڕی و دەستێكی بەسۆز بوون بۆ ملیۆنەها ئەشكەنجەدراو و ژیانەوەی گیانی بەرگری و بێداربوونەوەی نووستووەكان بوون لە متبوونی دوور و درێژ و گوزارشت بوون لە واقیعی خەڵك. وشەكانی بە راشكاوی لەسەر مەسەلەی جەنگ و تێكۆشانی راستەقینەی بەكردەوە بوون، نەك دروشمبازیی و فێستیڤاڵی دەمامكەكان و ریایكردن و سڕكردن، بۆیە جەماوەر شوێنیكەوتن و شیعرەكانیان دەوتنەوە و بڵاویان دەكردنەوە. 
مەینەتی زیندانیی دوور و درێژ و تاڵ و ئەو ماوەیەی كە لە گرتووخانەكاندا وەك باج-ی رێباز و بیروباوەڕ و هەڵوێستە نیشتمانییە شەرەفمەندەكانی بەسەریبرد، رێگرنەبوون لەبەردەم نووسین و نەبوونە هۆی لەباربردنی بەهرەكانی و وایان لێنەكرد كە لە تاریكی و نائومێدیدا بناڵێنێت بەڵكو هاندەرێكی زیاتر بوون بۆ داهێنانی شیعر و ژانێك بوون بۆ دەربازبوون لە بێهیواییەوە بۆ هیوا و بۆ پاشەڕۆژی نوێخوازی و ژیان و ژیانەوە و شیعرەكانی بە مەرەكەبی سووری خوێن لەسەر دیواری زیندانەكان و خێمەی ئاوارەكان و لەفافی سپیی سەر برینەكان نووسی، هەروەها لەسەر لم و بەفر و رووی ئاوی دەریا و بە پشكۆ لەسەر ئاسۆی ئاگر و لەسەر گوێنیە لم و لە مەتەرێزەكاندا. پیتەكانی بەكاردەهێنا بۆ گەڕان بەدوای راستیدا و بۆ ریشەكێشكردنی زۆرداری. چەكێكی نیشانپێك بوو لەڕووی ستەمكاراندا و لایەنگرێكی زەحمەتكێشان و چەوساوەكان و قوربانیەكان و هەژاران بوو لە توانایەكی هونەریی سەركەوتوو لە شێواز و ناوەرۆكدا و پابەندبوونی بە بیروباوەڕەكەیەوە رێگرنەبوو لە دەستگرتنی بەو هێڵە بەرزەوە كە لە نێوان تێڕوانینی ئەدیبی پابەندبووی مرۆڤایەتی و تێڕوانینی تێكۆشەر و شۆڕشگێڕێك لەیەكتر جیادەكاتەوە، وشەكانی بەیاننامەیەكی شۆڕشگێڕیی نەبوون بەڵكو ئەدەبێكی شۆڕشگێڕیی ئامادەسازیی بوون كە دەم-ەكان دەیانگواستنەوە و قوڕگەكان دەیانگوتنەوە و یادەوەریی جەماوەریش هەڵیدەگرتن و دەیپاراستن.     
پەنجا و حەوت ساڵ بە دوای یەكدا تێپەڕین، موعین بسیسۆ-ی كوڕی گەڕەكی شوجاعیەی شاری غەززە و شۆڕشگێڕی نێونەتەوەیی لە جەستەی فەلەستیندا بەسەریبرد لە گەشتی گەڕانێكی تاڵدا بە دوای مانایەكی فراوانتر بۆ ئازادیی، كە لە خەبات و زینداندا تێیپەڕاند، لە تاراوگە راودەنرا و لە هاتوچۆی نێوان فڕۆكەخانەكان و پایتەختەكاندا لە گەشتێكی هەمیشەییدا بوو. لە شەقامی غەززەوە خۆپیشاندانی بەرپادەكرد و رابەرایەتیی دەكرد بە سنگی رووتەوە و لە بەرامبەر گولـلەی گەرم و لە دژی پرۆژەی نیشتەجێكردنی رۆڵەكانی گەلی فەلەستین، بۆ ئەزموونی زیندانیكردنی لە گرتووخانەی ترسناكی جەنگیدا لە قاهیرە." لە غەززە گیرام بەهۆی خۆپیشاندانێكەوە كە ئەو كەرتەی گرتەوە دژی پرۆژەی نیشتەجێكردنی پەنابەرە فەلەستینیەكان لە سینا. ئەوە یەكەمجارم بوو زیندانیی بكرێم و بخرێمە ژێر جەڵدی قامچییەوە، حەبلی قامچیی چنراو بە تێلی تەلەفۆن، وامهەستدەكرد بۆ تاهەتایە وێنەی نەخشەی نیشتمان لەسەر پشتم دەنەخشێنێت".
موعین لە سەكۆكانی وتاردان و شیعرەوە دەچووەوە بۆ مەتەرێز و سەنگەرەكانی بەرگریی و دەمانچەكەی بە قەدیەوە و شیعرەكانی بڵاودەكردەوە دەربارەی شۆڕشگێڕیی و توندوتیژیی بەرەنگاری و نیانیی شاعیر لە شەڕ و ئابڵۆقەی ئۆردوگای تەلئەلزەعتەر و بۆ رووبەڕووبوونەوەی كارا و چالاكییانەی بەرامبەر گەمارۆی زایۆنیوم لەسەر بەیروت، لەوێوە بۆ بەر باران و دەربەدەری و غەریبی و ئینجا بۆ بەغدا و دیمەشق و مۆسكۆ و قاهیرە و تەرابلوس. موعین سێڵاوێك بوو لە بەرەنگاریی نەدەوەستایەوە و پشكۆیەكی گەش بوو لە داهێنانی شیعر و ئەدەبدا و باڵندەیەكی سیمرخی ئەفسانەیی بوو بەردەوام لە فڕیندا بوو بە ناو سەدە و سەردەمەكاندا بە ئاسمانی ئازادیدا و بەسەر ئەستۆی جەلادەكان و تاق-ی زیندانە رەشەكاندا، تاراوگەیەك دەیناردە تاراوگەیەكی دیكە، سەنگەرەكان قیبلەنوما و فەلەستین روانگەی بوو.      
كارە ئەدەبیەكانی گەیشتنە زیاتر لە چل بەرهەمی شیعر و پەخشان و شانۆ و كاری رادیۆیی و سەدان وتار، كە تا ئێستایش لە جەستەی ئەدەبی فەلەستینی و جیهانیدا بوونیان ماوە و وەرگێڕدراون بۆ چەندین زمانی جیهانیی وەك روسی و ئەڵمانی و ئینگلیزی و فرەنسی و ژاپۆنی و فارسی. داستانە شیعرییەكەی (القصیدە) كە لەناو خوێنەراندا بە (گەشتی گەشت) ناوبانگی دەركرد و پێش دوو مانگ لە مردنی تەواوی كرد، لە مەزنترین نووسینەكانیەتی، ئەگەرچی مافی خۆیی لە بڵاوكردنەوە و رەخنەدا نەدراوەتێ‌. ئەم بەرهەمە لە ئاستی ئیلیادەی فەلەستین و پێغەمبەرایەتیی شیعر و راسپاردەی پیرۆز و ناڵەی سەرەمەرگ-دایە، شاعیر پیتەكانی بە خوێن نووسیون و وشەكانی هەڵكۆڵیون كە لە ناخیدا هەڵتۆقیون و لە ماوەیەكی درێژدا پێگەیون وەك چۆن ئەڵماس لە ناخی زەویدا بە هێواشی و بە بەردەوامی پێدەگات. لە داستانی شیعریدا نزیكەی هەزار دێڕی نووسیوە پڕ لە وێنە و هێما و بەرجەستەیی و ئەبستراكت و جێكردنەوەی كەلەپور و رەگەزە مێژوویەكان، كە تێیدا رابردوو لەگەڵ ئێستادا تێكهەڵكێشراون و هەروەها میرات لەگەڵ داهێناندا، لە رستەی كورتی لە شێوەی شانۆگەریی یەك كەسیدا و شێوازی شیعری بازنەیی داخراو كە چۆن دەستی پێكردووە هەر ئاوایش كۆتایی دێت. تێیدا شاعیر بە گەشت دەست پێدەكات و هەر بە گەشتیش كۆتایی دێت. چارەنووسی خۆی و چارەنووسی هەموو فەلەستینیەك، گەشتی زۆرەملێ لە لەدایكبوونەوە تا مردن و گەشتی هەمیشەیی بۆ ئازادی و بۆ نیشتمان. گەشتی مەرگ و نامۆیی و نەخۆشی و گەشتی خۆر و كێڵگەكان و ئەو زەوی-یانەی كە هێشتا سەردانی نەكردوون.
دوو ساڵی كۆتایی تەمەنی موعین، هاوكاتی تاڵاوی دوو جەنگ و دوو گەمارۆ بوو و دەستبەرداریی دۆستەكان و شەڕی هاوڕێكان و لاربوونەوەی دەمی تفەنگەكان لە ئامانجەكەیان  و تێكشكانی خەونەكانی، بینی. لەبەرئەوەیش كە زەمەن خەمی شاعیر ناسڕێتەوە بەڵكو لە دڵدا هەڵیدەگرێت كاتێك دڵی شاعیر دەبێتە دڵی سەردەم و ویژدانی نەتەوە، بۆیە موعین بەخێرایی پیر بوو و لە دوو ساڵدا هێندەی هەزار ساڵ تەمەنی هەڵكشا و رووباری خەم راپێچی كرد، كە گەڕانەوەی بۆنییە و گەیشتووەتە سەرەتای كاتی هەرەسی داهاتووی عەرەبەوە، وەك ئەو دەستگرەوەیەی كە پێشتر كارەساتەكە دەبینێت بەڵام دەستەوەستانە لە ئاستیدا و هیچی پێناكرێت. لە كۆتاییدا چووە خامۆشییەوە و لەوێیشەوە بۆ مردن لە ژوورەكەیدا و لە ئۆتێلێكدا كە لەسەر دەرگای ژوورەكەی ئاماژەی (بێزارمان مەكە)ی هەڵواسرابوو. كەسیش بە مردنەكەیی نەزانی هەتا دوای تێپەڕبوونی چل و هەشت كاتژمێر. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure