ترەمپ دەیەوێت كار لەدژی ئێران بكات.. بەڵام

بۆچوون / بیروڕا :: 25/01/2017

نووسینی: سیما شاین
سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
لە ئێستادا كەسانێكی زۆر بە بایەخەوە دەیانەوێت ئەو ستراتیژیەتە بزانن كە سیاسەتی دەرەوەی دۆناڵ ترەمپ سەرۆكی تازەی ئەمریكا ئاراستەی دەكات. قسە ناكۆكەكان و ئەو بێباوەڕییەی كە سەرۆك دروستیان دەكات وادەكەن هیچ شرۆڤەكارێك مەزەندەیەكی یەكلاكەرەوە پێشنیار نەكات. 
هەموو ئەو ئاماژانەی كە تا ئێستا لە ترەمپ-ەوە دەرچوون، گوزارشت لە هەڵوێستی ئەرێنیانەی دەكەن لە بەرامبەر ئیسرائیل و بەرنامەی كاریی سیاسیی ئیسرائیلدا، بەتایبەتی قسەكانی سەرۆك و تیمە ئەمنیەكەی لە دژی ئێران. ئەم بابەتەیش ساڵانێكە لە ریزی پێشەوەی بەرنامەی كاری ئەمنیی ئیسرائیل-دایە.
ئەم كاتانە، رێكەوتی تێپەڕبوونی ساڵێك دەكەن بەسەر واژۆكردنی رێككەوتننامە ئەتۆمیەكەدا. لەم قۆناغەیشدا راپۆرتەكانی چاودێریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم، ئاماژە بەوەدەدەن كە ئێران پابەندە بە بەڵێنەكانیەوە. ئیسرائیلیش بەرژەوەندیەكی ئاشكرای لەوەدایە كە ئێران پابەندی رێككەوتنەكە بێت كە پێشخستنی پرۆژەی ئەتۆمیی بۆ زیاتر لە گرێیەك سڕكردووە. لەگەڵ ئەوەیشدا ئیسرائیل تێبینیی هەیە لەسەر چەند لایەنێكی دیاریكراوی رێككەوتنەكە، كە لە بنەڕەتدا لە دوو مەسەلەی سەرەكییەوە سەرچاوەدەگرن، ئەوانیش: بەردەوامیدان بە چالاكیەكانی توێژینەوە و پەرەپێدانی ئامێرە پێشكەوتووەكانی  Centrifuge (شیكاریی شلە)، هەروەها ئەو رەوایەتیەی كە دراوەتە ئێران بۆ پێشخستنی پلانی پیتاندێكی فراوان لە كۆتایی رێككەوتنەكەدا. لەم دوو مەسەلەیەدا پێویستە ئیسرائیل بگاتە لێكگەیشتنێك لەگەڵ ئیدارەی نوێی ئەمریكادا.
ئەو مەسەلەیەی كە لە بابەتی ئێراندا زۆر پێداگریی لێدەكرێت، بریتیە لە بوونی زۆری ئێران و حزبوڵـڵا لە سوریا. رژێمی ئێران و سەرۆكە باڵاكەی عەلی خامنەیی دەڵێن ئەم بوونەی ئەوان لە بەرژەوەندیی باڵای ئەوانەوە سەرچاوەدەگرێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئیسرائیل. عەلی ئەكبەر ویلایەتی راوێژكاری سیاسیی خامنەیی بەم دواییە ئەوەی روونكردووەتەوە كە ئێران و حزبوڵـڵا لە داهاتوویشدا سوریا جێناهێڵن. سەرۆكی ئەركانی ئێرانیش وتی ئێران پێگەیەكی دەریایی لە سوریا بنیاتدەنێت. بەڵام بوونی ئێران لە سوریا، بەتایبەت لە باشوریدا، مانایەكی ترسناك دەبەخشێت. ئەم وەرچەرخانە ئەگەر رووبدات ئەوا بەرەیەكی دیكەی وەك بەرەی لوبنانی دروست دەبێت و ئەمەیش سینایۆكەی ئیسرائیل دەربارەی بەرەنگاربوونەوەی داهاتوو لەم گۆڕەپانەدا، دەگۆڕێت.
ئەمە مەسەلەیەكی سەرەكییە و پێویستە لە بەرنامەی كاری ئەمڕۆی ئیسرائیلدا بێت لەبەردەم ئیدارەی ئەمریكادا. دەبێت ئیسرائیل داوا بكات كە هەموو رێككەوتنەكانی داهاتووی سوریا دەركردنی هەموو هێزە بیانیەكانی تێدابێت، چونكە ئەمە مەسەلەیەكی پێویستی ئاسایشی ئێمەیە و دەبێت ئەم داواكارییە بدرێتە روسیا و ئەمریكیەكانیش.
ئەمە كارێكی ئاسان نییە، چونكە پێویستە ئیسرائیل حسابی ئەوە بكات كە ئێران و روسیا بەجۆرێك كەوتوونەتە هاوكاریكردنی یەكتر كە پێشتر نەكراوە و بێوێنەیە. ئەوەتا روسیا بەرگریی هەوایی لە جۆری ئێس 300 دەداتە ئێران (ئیسرائیل ساڵانێكی دوور و درێژ دژی ئەمەبووە). هەروەها هەوڵدەدات بۆ رەچاوكردنی بەرژەوەندیەكانی ئێران لە هەموو رێككەوتنەكانی تایبەت بە سوریا. جگە لەمانەیش ئێران بەشدارە لە شەڕی دژی داعش لە عێراقدا ئەمەیش وادەكات كە لەهەمان سەنگەری ویلایەتە یەكگرتووەكاندا بێت. 
لە بارودۆخێكی ئاوادا، ناكۆكی و پێكدادان دەكەوێتە نێوان ئارەزووی ئیدارەكەی ترەمپ بۆ كاركردن دژی ئێران و كەمبوونەوەی كاریگەرییە هەرێمیەكەی لەلایەك و ئەو سوودەی كە بەدیدێت بەهۆی رۆڵی ئێران لە گۆڕەپانی سوریا و عێراقدا لەلایەكی ترەوە. جگە لەمانەیش سەرۆكی نوێی ئەمریكا دەیەوێت پەیوەندیەكان لەگەڵ روسیادا پتەو بكات كە لە ساڵی رابردوودا پابەندبوونی بەرامبەر ئێران زیادیكردووە. لەولایشەوە پەیوەندیی نێوان ئیسرائیل و ویلایەتە یەكگرتووەكان دەبێتە مەسەلەیەكی زۆر ئاڵۆز.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure