دەربارەی گرنگی فەرهەنگ لە کۆمەڵگای کوردەواری

بۆچوون / بیروڕا :: 10/04/2016

دواڕۆژ
د. سەپان

تەواوی رۆژنامە و گۆڤارەکانی کوردی بخوێنەوە، تەواوی بەرنامەکانی تەلەفزیۆنەکان سەیربکە، بەردەوام گوێ لە ئێزگەکانی رادیۆکان ڕابگرە، بەدەگمەن بەرهەمێکی فەرهەنگی دەبینی، دەبیسی یان دەخوێنییەوە... تێدەگەی، زۆر کەم کار لەسەر ئەم لایەنە گرنگەی ژیان لە کۆمەڵگای کوردەواری کراوە، لە هەمان کات، یەک وەزارەت بەناوی: "وەزارەتی رۆشنبیری و لاوان" لە حکومەتی هەرێم هەیە. لەم نووسینە باس لە ناوی وەزارەت هەرناکەین، چونکە لێرە ناوی لاوان، زیاتر لایەنی وەرزشییمان دێنێتەوە بیر، نەک لایەنی پەروەردە و فەرهەنگ و کتێبخانە، بۆیە پێکەوەگرێدانی ئەم دوو ناوە بە ناوەڕۆک زۆر لەیەک دوور، هیچ پەیوەندیی بە ئامانج و ئەرکی وەزارەتی رۆشنبیرییەوە نییە، یانیش زۆر لێی دوورە. 

حکومەتی هەرێم و وەزیرەکانی یەک لەدوای یەکی ٢٣ ساڵەی رۆشنبیری کوردی، جارێ تێنەگەیشتوون، یان نەگەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی، هاووڵاتی تەنیا بە کەمی داهاتی ماددی هەژار نییە، بەڵکو هەژاری لە بوارەکانی فەرهەنگ، لە راستیدا کاریگەریی زۆر خراپتری لەسەر کۆمەڵ بۆ ماوەیەکی زۆر درێژ هەیە. لەوکاتەی باس لە فەرهەنگ دەکەین زیاتر مەبەستمان لە: بڵاوکراوە و چاپەمەنی، نەخش و نیگار، مۆسیقا و شانۆ و سینەما...هتدە، هەروەها هەموو ئەو بوارانەی پەیوەندی راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆیان بەلایەنی رۆحی و ئەخلاقیی مرۆڤەوە هەیە. 

هەر میللەتێک لەوانەی سەرەوە بێبەشکرا، هەر حکومەتێک بودجەی پێویستی بۆ تەرخان نەکرد، داهاتووی تاریک و تەمومژاوییە.... ناکرێ باس لە پەروەردە و خوێندن بکەین، بێئەوەی بیر لە چاپ و چاپەمەنی و بوارەکانی دیکە نەکەینەوە. بۆ هیچ حکومەت و کەسێک هیچ پاساو قبوڵناکرێ و بەهەند وەرناگیرێ، بەتایبەتیش لەوکاتەی بیر لە وتە مێژووییەکەی Winston Churchill لە پەرلەمانی بریتانیا و لەکاتی جەنگی دووەمی جیهان دەکەینەوە. لەوکاتەی فڕۆکەکانی ئەڵمانیای نازی، لەسەر شاری لەندەن دەخولانەوە و بۆردومانیان دەکرد، هەندێک لە پەرلەمانتارانی بریتانی لە دانیشتنی ئەوجار، پێشنیازی کەمکردنەوە یان راگرتنی بودجە لە بورای فەرهەنگی لە سەرۆک وەزیران Winston Churchill دەکەن و دەیانەوێ تەواوی داهات و پارەی وڵات تەنیا بۆ بەرگری لە هێڕشی دوژمن و لەشکر تەرخان بکرێ، Winston Churchill، بێئەوەی یەک چرکە بوەستێ، بە یەک رستەی کورت وەڵامیان دەداتەوە: "چیمان دەمینێ لەوکات، تا بەرگری لێبکەین؟" ئەو ئەم قسەیەی کرد، لەهەمان کات، وەک لە پێشەوە نووسیمان، فڕۆکەکانی هیتلەر لە ئاسمانەوە شارەکانی بریتانیان بۆردومان دەکرد... 

قوربانی بزووتنەوەی رزگاریخوازی کورد، تەنیا لە سەد ساڵی ڕابردوو بە زیاد لە یەک ملیۆن کەس دەخەمڵێندرێ... لە هەموو ئەوکاتە، هەموو تاکێکی کورد بە خوێندەوار و نەخوێندەوارییەوە باش دەیزانی: حکومەتی ناوەندی، قەت ناتوانێ سەفین بۆ نەجەف بگوازێتەوە، قەت ناتوانێ دەشتی قەراج و کەندێناوە و بتوێن و گەرمیان بۆ باشور و ناوەڕاستی عێراق بگوازێتەوە... دەشیانزانی، رژێمەکانی بەغدا، دەتوانن فەرهەنگی کورد بشێوێنن، زمان وێران بکەن، کورد لە پرۆسەی پێشکەوتن دوا بخەن، نەوەیەک بەسەقەتی پەروەردە بکەن، کە شەرەفخانی بەتلیسی و ئەحمەدی خانی و نالی و حاجی قادر نەناسن. دوژمنانی کورد دەیانزانی، کوشتن یان خەفەکردنی فەرهەنگ لە لەناوبردنی میلـلەت بەچەک کاریگەرترە و مردنێکی لەسەرخۆیە. ئەوان دەیانزانی، ئەگەر رۆژێک کورد خۆیشی ببێتە خاوەن دەوڵەتی سەربەخۆ، لەبەر ئەوەی بناغەی فەرهەنگی ئیفلیج و لاوازە، زمانی یەکگرتووی نییە، شانۆ و سینەما و چیرۆک و رۆمان و تابلۆی ئاست بەرزی نییە، بۆ ماوەیەکی گەلەک زۆر ئەو حکومەتە کوردییە، ئەو کۆمارەی کوردی بێگرفت ناژی، با ڕەوشی ئابوریی هاووڵاتییان و حکومەت لەبار و تەواویش بێ... 

بایەخنەدان بە لایەنی فەرهەنگی، ڕاستەوخۆ کاریکرووەتە سەر پەروەردەکردنی گەنج و نەوەی نوێ بە شێوەیەکی خراپ. زۆربەی هەرە زۆری ئەو گەنجانەی لە پەیمانگا و زانکۆکانی کوردستان وەردەگیرێن، بێئەوەی لە ژیانیان: یەک شانۆیان بینیبێ، یەک کتێبیاب خوێندبێتەوە، لە ناوەڕۆک یان گرنگی فەرهەنگ گەشتبن... لێرە ماڵوێرانییەکە هەر بەوە ناوەستێ و زۆر دوورتر دەڕوا، وەک ئەوەی ئێستا لە کوردستان دەیبینین. حکومەت پەیامی ناگات یان بەپێچەوانە دەگات، چونکە ئاستی رۆشنبیریی وەرگر وەک پێویست نییە، تا حکومەت بتوانی پێشکەوتن و دواکەوتن و ماف و ئەرکی هاووڵاتی بە ئاسانی بۆ ڕوون بکاتەوە... ئەمانە بوونەتە هۆی ئەوەی زۆربەی هەرە زۆری دانیشتوانی کوردستان ئامادەبن بە مەلایەکی کەمخوێندەوار و بێبڕوانامەی حوجرە باوەڕ بکەن، بەکارەکانی بەرچاوی حکومەتی کوردی باوەڕ نەکەن یان لەوەش خراپتر، بەلایانەوە هیچ گرنگ نەبێ... 

باجی بایەخنەدان بەلایەنی فەرهەنگی، لێرە کۆتایی نایەت، چونکە هەر ئەو گەنجانەی ئاستی رۆشنبیرییان سفرە یان کەمێک لەسەرووی سفرە، مەنتق ڕێگانادا، بە وەرگرتنی بڕوانامەی پەیمانگا یان زانکۆ، کادری باشیان لێدەربچێ، با باشترین مامۆستاشیان هەبی، کە من لەوەش گومانم هەیە... چۆن ئەو گەنجانە، دەتوانن خزمەتی پێویستی نەتەوەی خۆیان بکەن، بەرنامە و پلانی تۆكمە بۆ داهاتووی وڵاتەکەیان دابڕێژن، کە لە بنەڕەتەوە لە چالاکییەکانی فەرهەنگ بێبەشکراون. 

حکومەتەکانی کورد لە ماوەی ٢٣ ساڵ حوکمڕانی خۆی و ئازادیی کورد، نەیانتوانی هەق بەم پرسە گرنگەی کوردی بدەن، کە راستەوخۆ پەیوەندیی بە ئەمنی قەمی کوردەوە هەیە. ئەگەر بایەخ بە لایەنی فەرهەنگی بدرێ، بودجەی پێویستی بۆ تەرخان بکرێ، لەوکات زۆر ئاسانترە یاسا سەروەر بێ، دیموکراتییەت گەشە بکا، خەڵک هێزی لەبننەهاتوو و پشتئەستووری حکومەت لەم قۆناغە ئاڵۆز و گرانە بێ... دەبی فەرهەنگ بایەخی پێبدێ، توێژینەوەی لەسەر بکرێ و وەک هەنگاوی یەکەم: لەهەر گەڕەکێک کتێبخانەیەک دروستبکرێ، شانۆ و کتێبخانەی گەڕۆک هەبێ، ژمارەی مۆزەخانە زیاد بکرێ...هتد. جگە لەوانە، لەهەر کۆڵانە و خانووێک بۆ گەنجان دروست بکرێ‌ و لەوێندەر یارمەتییان بدرێ و مامۆستایان بۆ دابندرێ و فێری کتێبخوێندەوە و کاتبەسەربردن بەشێوەیەکی باش، بکرێ. 

توێژینەوەی زۆر دەربارەی پەروەردەکردنی گەنجان و داهاتووی ئەوان کراوە و لەوێندەر زۆر بە روونی پیشانیانداوە، کارکردنی زۆرتر لەسەر پرسیارەکانی ئێستێتیک و فەرهەنگ، لە زۆربەی بوارەکانی کۆمەڵ، دەرەنجامی باشی هەیە و حکومەت بە جۆری دیکە، خەرجییەکانی خۆی وەردەگرێتەوە. 
    

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure