چاپی سێ‌ رەهەندی چۆن ماوەی دوای جەنگ دەگۆڕێت؟

بۆچوون / بیروڕا :: 11/12/2016

سەرچاوە: ئەلموستەقبەل
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

 
هەموومان وێنەكانی ئەو كاولكاریەمان لەبیرە كە نزیكەی ساڵێك لەمەوبەر رێكخراوی داعشی تیرۆریست بەسەر ناوچە ئاسەوارییەكانی شاری تەدمور-ی سوریای هێنا، وەك دەروازە مێژووییەكەی شارەكە و پەرستگا و گۆڕستانەكان كە دروستكراوی پێش هەزاران ساڵ بوون و بە تەواوی تەختیان كردن. بەڵام كەلەپوری ئەم شارە شوێنەوارییە بە تەواوی لەناونەبرا چونكە ئەوەتا وردە وردە دەگەڕێتەوە، هەڵبەت لەسەر ئەرزی واقع نا بەڵكو بەهۆی نموونە سێ‌ رەهەندەكانەوە جارێكی تر دەژیێنەوە. 
پێش چەند مانگێك دەروازە مێژوویەكەی پەرستگای تەدمور، سەرەتا لە گۆڕەپانی ترافلگار لە شاری لەندەن-ی پایتەختی بریتانیا پیشاندرا و پاشان برایە گۆڕەپانی سەرەكیی بەردەم شارەوانیی نیویۆرك و دواتریش دەبرێتە دوبەی. ئەمە كۆپییەكی چاككراوی سێ‌ رەهەندیی كەوانی سەركەوتنە كە لەسەر دەستی داعش وێرانكرا و پرۆژەكەیش لە چوارچێوەی هاوبەشییەكی ستراتیژیی نێوان دامەزراوەی (دبی للمستقبل) ی دەوڵەتی میرنشینە عەرەبییە یەكگرتووەكان و رێكخراوی یونسكۆ و پەیمانگای دیجیتاڵی ئاسەواریی بریتانی (پرۆژەی هاوبەشی نێوان هەردوو زانكۆی هارڤارد و ئۆكسفۆرد) ە لە چوارچێوەی پرۆژەیەكی جیهانیی بە ئامانجی وێنەگرتن و بەدۆكیۆمێنتكردنی ئەو شوێنە ئاسەوارییانەی ناوچەی عەرەبی كە لە ژێر هەڕەشەی فەوتان و لەناوچووندان بۆ دووبارە بە تەواوی دروستكردنەوەیان بە بەكارهێنانی تەكنۆلۆژیای چاپی سێ‌ رەهەندی لە پێناو پاراستن و هێشتەوەیان لە تێكچوون و سوان چونكە ئەوانە میراتێكی شارستانیی مرۆیین.
محەمەد ئەلقەرقاوی وەزیری كاروباری ئەنجومەنی وەزیران و جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی ئەمینداران و بەڕێوەبەری جێبەجێكاری دامەزراوەی دوبەی بۆ مۆزەخانەی موستەقبەل، جەخت دەكاتەوە لەوەی كە دووبارە دروستكردنەوەی كەوانەكە و چاككردنەوەی، پەیامێكی گرنگ دەگەیەنێت و دەڵێت:" ئەمە پەیامێكە بۆ ئەوانەی لەوباوەڕەدان كە دەتوانن كەلەپوری مرۆڤایەتیمان بە كردەوە وێرانكاریەكانیان لەناوبەرن" قسەكانی روو لەوان دەكات و پێیان دەڵێت:"هەرچی وێرانی دەكەن، دەتوانین دووبارە دروستی بكەینەوە، ئەوەی ئێوە تێكیدەدەن ئێمە سەرلەنوێ‌ چاكیدەكەینەوە، چونكە ویستی ئێمە بۆ پێكەوەژیان و كاركردنی پێكەوەیی وەك یەك كۆمەڵگە ئەو هێزە مەزنەیە كە دەتوانێت هەموو ئەوانە بنیاتبنێتەوە كە تێكدان داوە".
ئەم دروستكردنەوەیەی دەروازە مێژووییەكەی تەدمور بە بەكارهێنانی چاپی سێ‌ رەهەندی، هیچ نییە جگە لە هەنگاوی یەكەمی رێیەكی هەزار میلی كە لەبەردەم پرۆژەی (ناوەندی زانیاریی ملیۆنێك وێنە) دایە و ئامانجی كۆكردنەوەی ئەو وێنانەیە كە وێنەگر و فۆتۆگرافەرە خۆبەخشەكان یاخود بەكارهێنەرانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان یان دامەزراوەكان دەینێرن لە پێناو دامەزراندنی ناوەندێكی زانیاریی سەرچاوە واڵا بۆ مێژووی مرۆڤایەتی كە بەرجەستە دەبێت لە هەموو ئەو ئاسەواراندا كە هەمانە، وەك پرۆژەیەكی هاوشێوەی (Google Earth) بۆ میراتی مرۆیی. 
دەربارەی ئەم دەستپێشخەرییە، محەمەد ئەلقەرقاوی دەڵێت:"پاراستنی سیمبولەكان بە دیجیتاڵی سێ‌ رەهەندی و بە كوالیتیی بەرز، دەرگا لەبەردەم چەندین دەستكەوتی دیكەی تایبەتدا دەكاتەوە. ئەو ناوەندی زانیاریی ملیۆن وێنەیەیش دۆكیۆمێنتكردنی ئەو سیمبولانەیە كە بەهایەكی كەلتورییان هەیە، لەگەڵ دیراسەكردن و پاراستنیان لە ونبوون و خراپوون. هەروەها بواری ئەوەیش دەرەخسێنێت كە كۆپییان لێ‌ بگیرێنەوە و لە هەموو جیهاندا بخرێنە بەرچاوی خەڵك، بەتایبەت ئەو كەسانەی هەلی ئەوەیان نەبوووە ئەم ئاسەوارانەی مێژووی هاوبەشمان ببینن".
كاركردن لە پاراستنی میراتی مرۆڤایەتیماندا، بەتایبەت ئەوانەیان كە لە ناوچەكانی شەڕدان و هەڕەشەیان لەسەرە، هەروەها كاركردن لەسەر پێشخستن و پەرەپێدانی زانستی شوێنەوارناسی و تێكەڵكردنیان بە تەكنۆلۆژیای نوێی وەك چاپی سێ‌ رەهەندی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوان، سەرنجی چەندین دامەزراوە و وڵاتی راكێشاوە. چونكە جگە لە پرۆژەكەی دامەزراوەی دوبەی بۆ ئەلموستەقبەل و پەیمانگای دیجیتاڵی ئاسەواریی بریتانیا، هەندێك دامەزراوەی دیكەیش كەوتوونەتەخۆیان، لە نموونەی كۆمپانیای (ئیكۆنیم)ی فرەنسایی كە پسپۆری رووپێوكردنی ئەو ناوچە ئاسەوارییانەیە كە هەڕەشەیان لەسەرە، لە ڕێی تەكنیكی چاپی سێ‌ رەهەندییەوە. ئێف ئۆبلمان دامەزرێنەری بەشدار، ئاماژە بەوە دەكات كۆمپانیاكە، كە ساڵی 2013 دامەزراوە، لە زۆربەی چالاكییەكانیدا تەركیز دەخاتە سەر ئەو كەلەپورانەی كە لە ژێر هەڕەشەدان و كار لەسەر سێ‌ رەهەندیی ناوچە ئاسەوارییەكانی هەر یەك لە سوریا و ئەفغانستان و عێراق دەكەن كە گرنگترین جۆرەكانی ئەو ئاسەوارانەن. 

دۆكیۆمێنتی دیجیتاڵی
لەم پرۆژەی ملیۆن وێنەیەدا، تەكنۆلۆژیایەك بەكارهێنراوە كە بە ناساندنی رووەكان ناودەبرێت و تایبەتە بە داهێنانی نموونەی سێ‌ رەهەندیی شتەكان و بەمەیش زانیاریی نوێ‌ دەخرێتە سەر ئاسەوارە دێرینەكان. لەم چوارچێوەیەیشدا تەكنیكی پێشكەوتووی وێنەگرتن بەكاردەهێنرێت بۆ پاراستنی مۆنۆمێنتی یادەوەریەكان كە لە ناوچە شەڕاویەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفریقادا لە ژێر مەترسیدان، ئەمەیش لە ڕێی كۆكردنەوەی (ناوەندی زانیاریی ملیۆنێك وێنە)وە. دەتوانرێت ئەم وێنانە هەڵبگیرێن بۆ ئەوەی زانایانی شوێنەوارناس و مێژوونووسان لە سەرانسەری جیهاندا بتوانن توێژینەوەیان لەسەر بكەن.
لەم جێبەجێكردنی ناوەندی زانیاریی ملیۆن وێنەیەدا، توانای دیراسەكردنی ئاسەوارەكان هەیە لەگەڵ دۆزینەوەی نەخش و نووسراوە شاراوە و نهێنیەكاندا و جیاوازییە كەمەكان لە دەستبەركەوتن و توخمەكانی دیكەدا كە ناكرێت یان ناتوانرێت بە بەكارهێنانی ئەو نزیككردنەوە تەقلیدییانە بدۆزرێنەوە كە لە زانستی ئاسەواردا پەیڕەو دەكرێن.
لەم بارەیەوە ئەلقەرقاوی دەڵێت:"ئەم ناوەندی زانیاریی ملیۆن وێنەیە، دەرفەتی ئەوەمان دەداتێ‌ كە ئەم ئاسەوارانە لە گۆشەیەكی تازەوە ببینین. چونكە كاركردنمان لەگەڵ پەیمانگای دیجیتاڵیدا رەنگدانەوەی ئەو پلانەیە كە شێخ محەمەد بن راشد ئال مەكتوم ئامادەی كردووە بۆ مۆزەخانەی ئەلموستەقبەل".
لایخۆیشیەوە كۆمپانیای (ئیكۆنیم) سێ‌ رێگە پەیڕەو دەكات بەگوێرەی جیاوازیی ناوچەكان بۆ كۆكردنەوەی وێنەكان و گۆڕینیان بە بەكارهێنانی تەكنیكی سێ‌ رەهەندی. ئۆبلمان بۆمان رووندەكاتەوە كە رێگەی یەكەمیان تەركیز دەخاتەسەر ناردنی فڕۆكەی بێفڕۆكەوان بۆ رووپێوكردنی شوێنەكە و تۆماركردنی هەزار وێنەی. ئەم وێنانە لە میتۆدی خەوارزمی-دا دادەنرێن بۆ پێكەوە لكاندنیان و دروستكردنی نموونەی سێ‌ رەهەندیی شوێنەكە وەك ئەوەی بەچاوی ئاسایی دەبینرێت، دەیشكرێت ئەم وێنانە لەسەر كۆمپیوتەر دەستكاری و كۆنترۆڵ بكرێن بۆ دیزایینكردنی گرتە و دیمەنی ڤیدیۆیی یاخود نموونەگەلێكی كارلێكراوانە. ئۆبلمان دەڵێت:"ئەم تەكنیكە ئاسانترین رووماڵكردنی شوێنەكانە لە دووریی هەزاران كیلۆمەترەوە و زۆر بە وردی و روونییش".
رێگەی دووەمیش بۆ ئەو ناوچانە بەكاردەهێنرێت كە ناكرێت بیانگەینێ‌، وەك هەندێك ناوچەی عێراق لە نموونەی نەمرود لە موسڵ. بۆ ئەمەیش ئۆبلمان دەڵێت:"فڕۆكەی دوورمەودای بێفڕۆكەوان بەكاردێنین و شوێنە جوگرافیەكانی بۆ دیاری دەكەین بۆ ئەوەی هەزاران وێنە تۆمار بكات و پاشان هەمان میتۆدی خوارزمی بەكاردێنین بۆ دیزاینكردنی نموونەكانی سێ‌ رەهەندی".

هەرچی رێگەی سێیەمیشە، ئەوا كارێكی گەورەتری بەكۆمەڵە و ئێستا زیاتر لە سوریا بەكاردەهێنرێت. لەم بارەیەیشەوە ئۆبلمان دەڵێت:"هەوڵدەدەین لەگەڵ زانا شوێنەوارناسەكانی سوریادا كار بكەین كە ئەم تەكنۆلۆژیایەیان نییە. راهێنانیان پێدەكەین لەسەر تۆماركردنی ئەو وێنانەی كە بۆمان دەنێرن بۆ ئەوەی دووبارە شوێنەكە دروست بكەینەوە، وەك ئەوەی بۆ قەڵای حصن-ی شاری حمس  كردمان و بە تەواوی دروستمانكردەوە، هەروەها بۆ شوێنەكانی دیكەیش هەر لە سوریا لە چوارچێوەی پرۆژەی (كەلەپوری سوری) كە نزیكەی 20 شوێنی ئاسەواریی لەخۆدەگرێت".

دوای تەكنیكی سێ‌ رەهەندی
بێگومان تەكنۆلۆژیای سێ‌ رەهەندی چەمكی پاراستنی كەلەپور و ئاسەواری ژێرەوبن هەڵگەڕاندەوە. ئەوەتا رۆجەر میشال بەڕێوەبەری جێبەجێكاری پەیمانگای دیجیتاڵی ئاسەواری دەڵێت:"لایەنی دیاری ئەم تەكنۆلۆژیایە ئەوەیە كە دەتوانین نەك هەر تەنیا سیمبولەكان بپارێزین و بە وردییەكی زۆرەوە دەربارەیان بزانین، بەڵكو كۆپییشیان بكەین بە تەكنیكی سێ‌ رەهەندی بە چیمەنتۆ و بەردی لمین و مادەی مەڕمەڕ و بە ئامێری پێشكەوتوو. ئەركیشمان خۆی لە دووبارە بنیاتنانەوەی سیمبولە مێژوویەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبینێتەوە كە هێما و نیشانەی گرنگن بۆ میراتی كلتوری لەناوبراوی هاوبەشمان".  
ئۆبلمان وایدەبینێت ئەم كارە وردەی دۆكیۆمێنتكردنی دیجیتاڵییە، تەنیا كارێك نییە كە هەر ئامانجی زانایان و شارەزایانی بوارەكەبێت، بەڵكو بۆ هەموو كەس دەستدەدات و دەڵێت:"لەسەرەتادا، روومان لە پسۆران و زانایانی ئاسەوار بوو، بەڵام تێبینی ئەوەمان كرد كە ئەم نموونە سێ‌ رەهەندییانە جێ بایەخی هەموو كەسێكە و سوودیان پێدەگەیەنێت". بە تێڕوانینی ئەو، گرنگترین شتی ئەم تەكنۆلۆژیا نوێیە ئەوەیە كە هەم كات و هەم پارەیش دەگێڕێتەوە و دەڵێت:"هەڵمەتێكی ئەم كارە لەسەر ئاستی نیشتمانی یاخود هەرێمایەتی، رەنگە لەم رۆژەدا پێویستی بە 100 هەزار یورۆ بێت بۆ دۆكیۆمێنتكردنی دیجیتاڵیانەی سێ‌ رەهەندیی دە ناوچەی شوێنەواری، هەروەك پێویستمان بە تەنیا چەند مانگێكە. ئەمە لەكاتێكدا پەیڕەوكردنی شێواز و رێوشوێنە تەقلیدیەكانی لە نموونەی رووپێوی لەیزەری، پێویستی بە كاری ساڵێك و تیمێكی گەورەی كار هەیە، ئەمە بێجگە لەوەی كە تیچوونەكەی دە هێندەی تێچووی تەكنیكە تازەكەیە". ئاماژە بەوەیش دەكات نرخی فڕۆكەی بێفڕۆكەوان لە دابەزیندایە و گەیشتووەتە ئاستێك كە تیمی ئاسەواری ناوخۆییش دەتوانن بیكڕن، هەروەها وێنە گرتنەكەیشی پێویستی بە كامێرا و ئامێری پێشكەوتوو نییە، ئەمەیش بوار بۆ شارەزا ناوخۆ و لۆكاڵەنیش دەكاتەوە تا كارا و چالاكبن لە پرۆسەی دیجیتاڵكردن لەپێناو دیكیۆمێنتكردنی شوێنە ئاسەوارییەكان لە هەموو لایەكی وڵاتەكەدا.
دەبێت ئەوەیش بزانین كە تەكنۆلۆژیای سێ‌ رەهەندی رێگە دەكاتەوە بۆ دۆزینەوەی شتی سەیر و نامۆ و سەرسوڕهێنی كلتوری و كەلەپوری كە رەنگە پێشتر شاراوە و نەزانراوبن. لەم بارەیەیشەوە ئۆبلمان دەڵێت:"چەندین ناوچەی ئاسەوار ی نەدۆزراوە و نەزانراو لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا هەن كە یان كەس مەبەستی نییە بیاندۆزێتەوە یاخود بە هۆكاری ئەمنییەوە قەدەغەكراون كە ئاشكرا بكرێن". لێرەدا نموونەی سوڵتاننشینی عومان دێنێتەوە كە كۆمپانیای (ئیكۆنیم)  چەندین پرۆژەی تێدا دەستداوەتێ‌ و دەڵێت:"عومان ناوچەی شەڕیش نییە بەڵام دەسەڵاتدارانی ئەوێ‌ دەیانەوێت رۆشنایی بخرێتە سەر كەلەپور و سامانە كلتوریە نەزانراوەكانی، بەتایبەت كە شوێنی پێكگەیشتنی چەندین شارستانیەتە".
ئەم تەكنۆلۆژیا تازەیە، ئامادەكاریی بۆ دوای جەنگیش دەكات بۆ ئەوەی وەك ناوەندێكی گەشتیارییش دەربكەون. ئۆبلمان دەڵێت:"نازانین كەی ئەم هەموو شەڕ و شۆڕانە كۆتاییان دێت، بەڵام ئەم كارەمان ئارەزووی ئەوە لای خەڵكی دروست دەكات ئەو شوێنانە بدۆزنەوە و سەردانی ئەو وڵاتانە بكەن هەركاتێك ئارام و ئاسایی بوونەوە".
 ئەلقەرقاوی، ماوەی دوای تەكنۆلۆژیای سێ‌ رەهەندی كورتدەكاتەوە و دەڵێت:"لەڕێی بەكارهێنانی تەكنیكی دیجیتاڵی بۆ پاراستنی ئەم لایەنەی مێژووی هاوبەشی مرۆڤایەتی، ئەوەیش دەستەبەر دەكەین كە كەس ناتوانێت نكۆڵی ئەم مێژووە بكات یاخود كۆپی و ئایدیۆلۆژیای تایبەتی خۆیمان بەسەردا بسەپێنێت و وایدابنێت لەو مێژووە گرنگترە كە مێژووی هەموو مرۆڤایەتییە پێكەوە، یان لە ویستی پێكەوە ژیانی ئاشتیانەمان بە بایەخترە".


*شارەزا لە كلتور و بابەتە كۆمەڵاتییەكاندا. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure