ئایا ئەمریكا دیسانەوە كوردی خەڵەتاندەوە؟

بۆچوون / بیروڕا :: 26/10/2016

سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

دوێنێ‌ دوو ئاگربڕ كۆتاییانهات، یەكێكیان لە حەڵەب و ئەویتریان لە سەنعا. فڕۆكەكانیش گەڕانەوە بۆ بەردانەوەی ئەو بۆمب و تەقەمەنیانەی لەناویاندایە، ئەمە لەكاتێكدا شەڕەكان لە دەورووبەری شاری سێیەم بەردەوامن، ئەویش شاری موسڵە.
قیبلەنماكە ون بووە، چیدی هاووڵاتیی عەرەب نەخشەی هاوپەیمانێتیەكان نازانێت، هەروەها لایەنە زۆرە بەشداربووەكانیشی، چونكە زۆر ئاڵۆزە و دەستوەردانەكان و وەرچەرخانەكان وایانكردووە كە تێگەیشتنیان قورس و زەحمەت بێت.
هەرەسی ئاگربەستەكەی یەمەن مانای ئەوەیە هاوپەیمانیی عەرەبیی بە سەركردایەتی سعودیە بەردەوام بێت لە هێرشە مووشەكیەكان بۆ سەر ئەوەی كە ماوەتەوە، ئیتر  شایستەی ئەوەبێت بۆردوومان بكرێت یاخود شایستە نەبێت، ئەمە ئەگەر شتێك مابێتەوە لە دوای هێرشەكانی (گەردەلول) كە ماوەی 19 مانگە بەردەوامە و تەڕ و وشكی بە هیلاكبردووە. ئەوەی دیمەنی منداڵانی برسیی حەدیدە و ناوچەكانی دیكەی یەمەنی بینیبێت كە بەهۆی گەمارۆوە پێستیان بەسەر ئێسقانەكانیانەوە وشكبووەتەوە و چاوە دەرپەڕیووەكانیان و نیشانە ئازاربەخش و خەمبار و نائومێدەكانی سەر رووخساری دایكیان، درك بە قەبارەی ئەو تاوانە دژە مرۆییانە دەكات كە لەم وڵاتە عەرەبییە جوامێرە نەبووەدا ئەنجامدەدرێت.  
پێشبینی ئەوەیشمان نەدەكرد ئاگربەستەكەی حەڵەب-یش ماوەكەی خۆی تەواو بكات كە 72 سەعات بوو بۆ بواردان بە گەیشتنی هاوكارییە مرۆییەكان بەو زیاتر لە دوو سەد هەزار كەسەی كە ئابڵۆقەدراون، چونكە نیازەكانی روسیا و سوریا بۆ دەستپێكردنەوەی بۆردوومانەكانیان بۆ لەناوبردنی چەكدارەكانی ناو حەڵەبی خۆرهەڵات كە زۆربەیان سەر بە بەرەی (فەتحولشام) یان بەرەی نوسرەی پێشوون، شاراوەنەبوون بەلای ئەمریكیەكان و توركەكان و دەوڵەتە عەرەبیەكانی كە پشتیوانی لەم ئۆپۆزیسیۆنە دژەی هاویەیمانێتیەكەی روسیا دەكەن.
زۆر رێی تێدەچێت كە حەڵەبی خۆرهەڵات بكەوێت، نەك لەبەر ئەوەی لە هەموو لایەكەوە بۆردوومان دەكرێت و ژمارەی قوربانیەكانیش زۆر دەبێت، بەڵكو لەبەر ئەوەیش كە ئەو هێزانەی لەڕێی میدیا زۆرەكانیانەوە هاواری سەركەوتنی شارەكە و خەڵكەكەییان دەكرد، ئێستا سەرقاڵی جەنگی موسڵ-ن، ئەو جەنگەی كە لەمكاتەدا بە ئەنقەست بەرپایانكرد بۆ سەرخستنی پرۆسەی ئاڵووێرەكە و دابەشكردنی دەستكەوتەكان لەنێوان هەردوو هاوپەیمانە بەشەڕهاتووە لەبرییەكەی هەردوو شارەكەدا، واتا حەڵەب لە بەرامبەر موسڵدا. بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت كە شەڕەكەی دووەمیان، واتا ئەوەی موسڵ، ئاسان دەبێت، بەڵكو زۆر لەوە گرانتر و ئاڵۆزتر دەبێت كە هەندێك پێشبینی دەكەن، چونكە ئەوانەی لە خەندەقەكانی و لەمپەرە چیمەنتۆكانی و تونێلەكانیدا خۆیان قایمكردووە، بەرەو رەقە رایاننەكردووە وەك ئەوەی دەزگا میدیاكانی هاویەیمانان وتیان، بەڵكو دژە هێرشی پێشوەختەیان ئەنجامدا. ئەمە لەگەڵ دانپیانانمان بە جیاوازیی هاوسەنگیی هێز لەبەرژەوەندیی هاوپەیمانان و كەرەستە بەتوانا سەربازیەكانیدا. 
وایلێهاتووە زەحمەتە بتوانین دەزووی سپی لەم دەزووە رەشانەی ئەم جەنگانە جیابكەینەوە كە لەسەر خاكمان و لە شارەكانماندا ماوەی پێنج ساڵە دروستدەبن و تادێ‌ كڵپە دەسەنن. تەحەدا دەكەین ئەوانەیش كە دەڵێن لێی تێدەگەین بتوانن وێنەیەكی روونمان بدەنێ‌ و روونیبكەنەوە، ئامانجی ئەوەی روودەدات نە (دەوڵەتی ئیسلامی) و نە (داعش) و نە (نوسرە)یە، چونكە ئەمانە هەموویان بیانوو و پاساون و ئەوەی دەگوزەرێت لەبەریەكهەڵوەشاندنی وڵاتەكانمان و كێشانەوەی نەخشە و سنووری تازەیە بۆ قەوارەگەلێكی نوێ‌ و بۆ گەلانێك كە لەنێوخۆیاندا لەشەڕدان بۆئەوەی لاواز بكرێن لە بەرژەوەندیی ئیسرائیلدا.
ساڵح موسلیم سەرۆكی پارتی یەكێتی دیموكراتی كورد، كە تا دوێنێ‌ منداڵێكی نازداری ئەمریكا و خۆرئاوا بوو، ئەمڕۆ هاواریەتی بە دەست پشتتێكردنی ئەمریكاوە و دەڵێت توركیا كە بێ‌ بەزەییانە بۆردوومانی هێزەكانی سوریای دیموكرات دەكات  لەو ناوچانەی كۆنترۆڵیان كردووە لە جرابلوس و مەنبەج و ئەلباب و گوند و شارۆچكە زۆرەكانی باكوری سوریا، بە هەڵكردنی چرای سەوزی ئەمریكا و روسیایە.
وەختێك زۆر كەس هۆشداریی ئەوەیان دایە ئەو كوردانەی كە جارێكی تر گرەویان لەسەر ئەمریكا كرد بەو ئومێدەی دەوڵەتیان بۆ دروستبكات و پێیانگوتن كە پێكەوەژیان لەگەڵ عەرەبدا باشترە و لە چوارچێوەی دەوڵەتی مەدەنی لە دواڕۆژێكی نزیكدا لەسەر بنەماكانی داد و یەكسانی، ئەوان تۆمەتباریان دەكردن بە رەگەزپەرست و شۆڤێنی. 
توركەكان لەشكركێشیان كردە ناو خاكی سوریاوە بۆ رێگرتن لە بەدیهێنانی ئەم خەونە كوردیە. دەشیانەوێت ناوچەیەكی دابڕاو لەسەر رووبەری پەنجا هەزار كیلۆمەتری چوار گۆشە دامەزرێنن. حكومەتی سوریا ئەم لەشكركێشیەی بە داگیركاریی دانا و كوردەكانیش وەك پاكتاوكردنێكی نەژادیی بینییان، ئێستایش قسەی ئەوە هەیە كە هەردوولا هاوپەیمانێتیەك دامەزرێنن و جەنگێكی هاوبەشی خوێناوی دەست پێبكەن دژی ئەم داگیركارییە.
كوردەكانی هەولێر بە سەرۆكایەتی بەڕێز مەسعود بارزانی هێزەكانی خۆیان (پێشمەرگە) دەخەنە خزمەتی هاوپەیمانیی ئەمریكیەوە و بەشدارن لە جەنگی دژی (دەوڵەتی ئیسلامی) یان (داعش)دا بەو هیوایەی كە پاداشتێكی دووسەرەیان بكرێت، راگەیاندنی سەربەخۆیی هەرێمی كوردستان بە پشتیوانیی ئەمریكا و بەدەستهێنانی (گەوهەر)ی تاجی نەوتی باكوری عێراق، واتا شاری كەركوك.
لەهەموو ئەمانەیش مەترسیدارتر بواردانە بە تاقمەكانی تەلەفزیۆنە ئیسرائیلیەكان بۆ ئەوەی هاوڕێیەتیی هێزەكانیان بكەن لە جەنگی وەرگرتنەوەی شاری موسڵدا و دەرپەڕاندنی هێزەكانی (دەوڵەتی ئیسلامی) لێی. ئەمەیش وەك تەحەدایەكی روون و راشكاوانە و سوكایەتیكردن بە هەستی عەرەب و ئیسلام.
كوردەكانی عێراق دەكەونە تۆڵەسەندنەوە لەگەڵ عەرەب، یاخود لەگەڵ بەشێكیاندا لە شاری موسڵ و رەنگە دوای كەوتنیشی پەلبهاوێت بۆ بەغدا و بەسرە و نەجەف و سامەڕا و هەموو عێراقی عەرەبی، لە رۆژی دواتردا، یان لە قۆناغی دابەشكردنی دەستكەوتەكاندا دوای رەوینەوەی تەپوتۆزی جەنگەكە. كوردەكانی سوریایش (راڕان) لە هاوپەیمانێتیەكانیان و دوژمنایەتیەكانیاندا، جارێك لەگەڵ رژێمی سوریای عەرەبی و جارێكی تر دژی رژێمی توركیای تۆرانی و سێیەمجاریش لەگەڵ ئەمریكان. ئیتر تا لە رایەك دەگیرسێنەوە و بڕیار دەدەن كێ‌ دوژمنە و كێ‌ هاوڕێیە، رەنگە كاتەكە تێپەڕێت لە ناوچەیەكدا گۆڕانكاریەكان زۆر بەخێرایی تێدەپەڕن و لۆژیك تەحەكومی پێوەناكات.
ژوورگەلێكی رەش و هاوپەیمانێتیگەلێكی نهێنی ناڕوون هەیە لە نێوان هێزە گەورەكان و هەروەها ئیقلیمیەكانیشدا. چەقۆكانیان تیژدەكەن بۆ لێكردنەوەی بەشی خۆیان لە گۆشتی پیاوە عەرەبە نەخۆشەكە، وەك دووبارەكردنەوەیەكی تەواوەتیی سیناریۆكەی دوای جەنگی یەكەمی جیهانی، لەگەڵ گۆڕینی دەموچاوەكان نەك رۆڵ و ئامرازەكان.
حكومەتی پارتی داد و گەشەپێدان كە ئەم نەخشەیەی ئاسانكردووە، بە نیازپاكی یاخود نیازخراپی، خۆی بەدەستەوە نادات و هەمان ژەهری چەشتووە و رەنگە لەداهاتوویەكی نزیكدا خۆی لەبەردەم دوو بژاردەدا ببینێتەوە: یەكەم، كودەتایەكی تازەی سەربازیی كە سەركەوتوو بێت لەبەدیهێنانی ئەو ئامانجانەی كودەتاكەی ئەم دواییە نەیتوانی بەدییانبێنێت، یاخود جەنگێكی ناوخۆیی رەگەزپەرستیی تایفی. لەهەردوو بارەكەیشدا ناجێگیریی دیارترین ناونیشان دەبێت.
وێنەیەكی رەشی ترسناك.. بەڵێ‌.. كێیش جگە لەمە شتێكی دیكە دەبینێت، جگە لەم پەشێوییە دروستكراوەی كە پێش پێنج ساڵ لەمەوبەر تۆوەكەیان لەم ناوچەیەدا چاند و ئێمەیش بەرەكەی لە كوشتن و وێرانكاری و كاولبوون دەچنینەوە، دەبێت پێمان بڵێت و چارەسەر و دەرچەكامان بداتێ‌. ئەو دەیزانێت، چونكە بەشداربووە و رۆڵی گەورەتری بینیوە لە گەیشتنمان بەمەی ئێستا پێیگەیشتووین.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure