رەنگە لەڕووی تیۆرییەوە (دەوڵەتی ئیسلامی) كۆتایی بێت

بۆچوون / بیروڕا :: 18/10/2016

سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

 
بەڕێز حەیدەر عەبادی سەرەك وەزیرانی عێراق، دەستپێكردنی ئۆپراسیۆنی گێڕانەوەی شاری موسڵی لەدەست هێزەكانی (دەوڵەتی ئیسلامی) راگەیاند كە دوو ساڵ لەمەوبەر كۆنترۆڵیان كرد. گەورەیی و زۆریی ژمارەی هێزە عێراقی و كوردیەكان كە بەشداریی تێدا دەكەن ئاستی پەرۆشیی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی  بەسەرۆكایەتیی ویلایەتە یەكگرتووەكان دەردەخات بۆ (سەركەوتنی) ئیدارەكەی سەرۆك ئۆباما كە دوو خولی دەسەڵاتەكەیی كۆتایی پێبێنێت  و ئاسانكاریی بكات بۆ سەرخستنی خاتوو هیلاری كلینتۆن پاڵیۆراوی پارتەكەی، پارتی دیموكرات لە هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەكەدا. 
سەرەتاكانی جەنگ هەمیشە زانراوە، بەڵام كۆتاییەكەی بە نەزانراوی دەمێنێتەوە و سەركەوتنیش هەرچەندە ئاسان بێت ناتوانرێت گرەنتی سەقامگیری و بەردەومبوونی بدرێت، بێگومان هەمیشە هەڵاوێر و كەلاخستنێك لەم بنەمایەیشدا هەیە. جەنگی موسڵیش دەچێتە مێژووی سەربازییەوە، وەك شەڕەكانی دیكەی هاوشێوەی حەتین و دابق و قادسیە و عەكا و ستالینگراد و سایگۆن و ئەوانی تر.
خۆ ئەگەر شەڕی حەڵەب شەڕی روسیا و هاوپەیمانەكانی بێت، ئەوا شەڕی موسڵ شەڕی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانیەتی، سەیر ئەوەیە كە هەندێكیان هاوپەیمانی روسیایشن و كەچی لەگەڵ ئەمریكادا چوونەتە بەرەی دوژمنایەتیی ئەم (دەوڵەتەوە) كە هەموویانی غافڵگیركرد و تووشی سەرسوڕمانی كردن بەو كۆنترۆڵكردنە خێرا و بەو كەمترین زیانەی لەم شارەدا كردی.
ئەوانەی كە پێشبینیی كۆتاییەكی خێرای ئەم شەڕە دەكەن بەهۆی گەورەیی گردبوونەوەكە و زۆریی ئامێرگەلی لایەنە بەشدارەكانی بە سەركردایەتیی دەوڵەتی ئەمریكای مەزن، لەوەدەچێت زیاد لە پێویست گەشبینبن. چونكە دوژمنەكە جیاوازە و ئامادەسازییە بەرگریەكانی لەوەدەچێت گەورەبێت و بژاردەی چەكدارەكانیشی یان مردن یان مردنە. ئێمە لێرەدا باس لە خاڵی بەهێزی رێكخراوەكە دەكەین.
بە درێژایی دوو ساڵی رابردوو، چەكدارانی (دەوڵەتی ئیسلامی) ئامادەكاریی دەكەن بۆ ئەم شەڕە و پێشبینییانكردووە. تونێل و خەندەق لێدەدەن. درك بە قەبارەی ئەو گردبوونەوەیە دەكەن كە بۆ شەڕكردنیان ئامادە دەكرێت. ئەوان شەڕ دەكەن و پشتیان بە دیوارەوەیە، ئەمەیش دەبێتە هۆی زیادبوونی قەبارەی زیانەكان لە ریزی هێرشبەرەكان و بەرگریكارەكانیش، هەروەها لە ریزی خەڵكانی مەدەنییشدا.
زەوی لەگەڵ خاوەنەكانیدا دەجەنگێت. بەرگریكارەكانیش لە هەڵوێستێكی بەهێزتردان لەچاو هێرشبەرەكاندا و خۆ ئەگەر ئەو هەواڵانە راست بن كە دەڵێن (دەوڵەتی ئیسلامی) چەكی كیمایی هەیە، هیچ دوودڵنابێت لە بەكارهێنانیدا، چونكە هیچی نییە تا لەدەستی بدات. چونكە موسڵ، بەگوێرەی ئەدەبیاتی خۆی نە فەلوجەیە و نە تكریتە و نە رومادییشە، لەدەستدانی واتا لەدەستدانی هەموو عێراق و سەرەتایەك بۆ لەدەستدانی پایتەختەكەی لە رەققە.
ئێستا پێنج هەزار سەربازی ئەمریكی لە عێراقدان، ئەمانە لە ریزی پێشەوە دەبن و ئیدارەی شەڕەكە دەكەن و ئامانجەكان بۆ فڕۆكەكان دیاری دەكەن، بەڵام قورساییە گەورەكە لەسەر شانی هێزەكانی عێراق دەبێت كە ژمارەیان لە شەست هەزار زیاترە، هەروەها هێزەكانی حەشدی شەعبی كە زۆرینەیان شیعەن و هێزەكانی حەشدی نیشتمانی و عەشایەری سوننی، لەگەڵ هێزەكانی پێشمەرگەدا.
لێرەدا پرسیارگەلێكی زۆر بەدوای وەڵامدا دەگەڕێن. یەكەمیان ئەوەیە: ئەم جەنگە چەندێك دەخایەنێت؟ قوربانیەكانی كێن؟ ئایا ئەگەر موسڵ بكەوێتە دەستی هاوپەیمانان ئیتر ئەمە كۆتایی (دەوڵەتی ئیسلامی) دەبێت؟ ئەی هەڵوێستی وڵاتانی ئیقلیمیی وەك توركیا و سعودیە و ئێران، بەنموونە، چییە؟ ئاخۆ ئەم كەوتنەی موسڵ سەرەتای لاپەڕەیەكی نوێ‌ دەبێت بۆ پێكەوەژیانی تایەفی لە عێراقدا، یان دەبێتە هۆی بەرپابوونی جەنگی مەزهەبی؟
وەڵامدانەوەی هەموو ئەم پرسیارانە قورس و زەحمەتە، بەتایبەت كە هێشتا شەڕی موسڵ لە یەكەم رۆژیدایە، بەڵام ویلایەتە یەكگرتووەكان كە عێراقی بە ئاسانی و بێ زیان داگیركرد، پێشبینی تەقینەوەی بەرەنگاربوونەوەكانی نەدەكرد، هەروەك پێشبینیی ئەوەیشی نەدەكرد گروپە ئیسلامیە توندڕەوەكان ئەو بۆشاییە پڕ بكەنەوە كە رووخانی رژێمی پێشوو جێهێشتبوو. هەروەها هاوپەیمانی ئەمریكی- كەنداوی- توركی كە پشتیوانیی ئۆپۆزیسیۆنی چەكداریی سوریای كرد، دەیگوت سەرۆك ئەسەد چەند رۆژێكی كەم و دیاریكراوی ماوە و ئەوە لە زیهنیدا نەبوو كە جەنگەكە دەچێتە شەشەمین ساڵیەوە و روسیایش دەستوەردانی سەربازیی تێدا دەكات.
ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لەهەموو ناوچەكانی دیكەی جیهان زیاتر توانای روودانی رووداوی كتوپڕی تێدایە كە تەنانەت بۆ فاڵگرەوەكانیش زەحمەتە پێشبینیی وەرچەرخانەكانی بكەن، هەمیشە (رۆژی داهاتوو)ی شەڕ و سەركەوتنەكان سەرەتای وەرچەرخانێكە كە بەهیچ جۆرێك لە حساباتەكاندا نەبووە.
لەو باوەڕەدانیین كەوتنی موسڵ و گێڕانەوەی، كۆتایی (دەوڵەتی ئیسلامی) بێت، هەروەك چۆن رووخانی بزووتنەوەی تاڵیبان لە ساڵی 2001 دا سەرەتایەك بوو بۆ بڵاوبوونەوەیەكی تازەی. چونكە لەدەستدانی موسڵ بەلای (دەوڵەتی ئیسلامی)ەوە و رەنگە رەققەیش دوای ئەو بەهەمانشێوە، لەكۆڵبوونەوەی بارێكی قورسی بەڕێوەبردنی ئەم ناوچانەیە لەژێر بۆردوومانی فڕۆكە و هاوپەیمانێتیەكدا كە زیاتر لە شەست دەوڵەتی تێدایە و هەروەها گەمارۆیەكی خنكێنەریش. بۆیە ئەم كەوتنانە وایلێدەكات ئەو دەیان هەزار چەكدارەی كە هەیەتی مەترسیدارتربن ئەگەر بكەونە ژێرزەمینەوە و تیرۆر بكەنە ئامرازێكی تۆڵەسەندنەوە لە دوژمنەكانی، ئیتر عەرەب بن یاخود خۆرئاوایی.
ئەمریكیەكان و هاوپەیمانەكانیان كە چوونە بەغداوە و خستیانە دەستی خۆیانەوە، باسیان لە (عێراقێكی نوێ‌) ی پڕ لە دیموكراسی و ئازادیەكان و خۆشگوزەرانیی ئابوریی دەكرد. بەڕێز عەبادی باسی لە (عێراقێكی جیاواز) دەكرد كە هەموان پێكەوە تێیدا بژین و ئاماژەی دا بە راستكردنەوەی ئەو هەڵانەی پێشوو كە بوونە هۆی سەرهەڵدانی دیاردەی (دەوڵەتی ئیسلامی) و گروپە توندڕەوەكان. ئەمەیش درككردنی بایەخدانێكی زۆرە بە مەترسیەكانی داهاتوو. بەڵام گرنگ ئەوەیە كە بە كردەوە جێبەجێ‌ بكرێت و گیانی پێكەوەیی نیشتمانی هەبێت. 
گێڕانەوەی موسڵ بە بەشداریی كوردەكان و هێزەكانیان و مكوڕیی توركەكان لەسەر ئەوەی كە بەشیان لە كێك-ەكەدا هەبێت و چاودێریی گوماناویی روسا و ئامادەیی ئێران، هەموو ئەمانە ئاماژەی ئەوەن كە رەنگە لەداهاتوودا ململانێكان بە جۆرێكی دیكە دەربكەون. چونكە هەموو لایەنەكان چەقۆكانیان تیژدەكەنەوە بۆ بڕینی بەشی خۆی لە (دەستكەوت)ەكە.
ئێمە ئەم تێڕوانینە ناخەینەڕوو بۆ ئەوەی كە بمانەوێت وێنەیەكی رەشبینانە بدەینە مەسەلەكە، بەڵكو بۆ هۆشدارییەكە لەسەر مەترسیەكان و هاندانێكە بۆ دووركەوتنەوە لە هەڵەكان، چونكە ئێمە كوڕی ئەم ناوچەیەین و بەدرێژایی چل ساڵ لەگەڵ رووداوەكانیدا ژیاوین و دەزانین مەترسیەكان لەكوێدا خۆیان لە بۆسە ناوە. نامانەێت ببینە لایەنێكی لایەنگر و گومڕا، چونكە گومڕاییش خەڵكی خۆی و ئیمپراتۆریەتی گەورەی میدیایی و باسكی بەزەبری خۆیی هەیە.
كەمن ئەو كەسانەی كە بۆ بەزین و تێكشكاندنی (دەوڵەتی ئیسلامی) بەداخن بە بەراورد بەوانەی كە لەناوچون و تیاچوونیانی دەوێت و بە دیاردەیەكی تیرۆریستیانەی خوێناویی دادەنێن كە ئیسلامی ناشیرینكردووە. ئەمە مانای كەمكردنەوە لە مەترسیەكانی ئەوان و تێڕوانینەكانیان ناگەیەنێت، ئەوە لەسەرمان پێویست دەكات بیر خۆمانی بهێنینەوە كە ئەوان ئامێز و مەئوایان لە عێراق و سوریادا هەیە و پێویست بووە كە شەست دەوڵەت و لە نێویشیاندا دوو هێزە گەورەكە و دەیان دەوڵەتی ئیقلیمی و ئەوروپیی نیمچەگەورە بكەونە شەڕكردنیان و شكستپێهێنانیان.
هاوپەیمانیە شەست قۆڵیەكە و هاوپەیمانەكانیان، هەمیشە پلانی  Aیان هەیە و پلانی B یان نییە، واتا پلانی دوای جەنگ. تۆ بڵێیت هەمان هەڵە لە موسڵیش دووبارە بكەنەوە؟. وەڵامەكە بۆ هەفتە و مانگ و رەنگە ساڵەكانی داهاتوویش، جێدێڵین.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure