بەئاگاهاتنەوەیەكی لەناكاوی ئەمریكا و بریتانیا بۆ جەنگەكەی یەمەن

بۆچوون / بیروڕا :: 15/10/2016

سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید


ئەو راگەیاندنەی دوێنێ‌ (هەینی) ماسیۆ راكرۆفت باڵیۆزی بریتانیا لە نەتەوەیەكگرتووەكان بڵاویكردەوە و تێیدا وتی كە وڵاتەكەی پرۆژە بڕیارێك پێشكەش دەكات بۆ راگرتنی دەستبەجێی شەڕەكەی یەمەن و دەستپێكردنەوەی پرۆسەی سیاسی، بە دەستپێكی كۆتایی (عاصفە الحزم) و هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانە عەرەبیەكە و سەركەوتنی ناولەپ-ی یەمەن بەسەر درەوشە-ی حكومەتی سعودی-دا دادەنرێت.


ئەم بڕیارە نێودەوڵەتیە، ئەگەر دەربكرێت، دەبێتە (پشتێنی دەربازبوون) ی سەركردایەتی سعودیە لەو زۆنگاوەی یەمەن كە ماوەی 19 مانگە تێیدا چەقیوە بەهۆی بڕیارە بە پەلە و سەرەڕۆكانیەوە كە نەزانیی سیاسی و سەربازی و جوگرافی ئەوان دەردەخات بەرامبەر یەمەن و خەڵكەكەی.  


بریتانیەكان زیاتر لە هەموو خۆرئاواییەكان، شارەزای یەمەن و سروشتی پڕ لە رێز و نەفسبەرزیی خەڵكەكەیین و خۆڕاگرییان لە بەرگریدا دەزانن و بە زیرەكی خۆیان دركیان بەوە كردووە كە ئەو هاوپەیمانێتیە عەرەبییەی سعودیە سەركردایەتی دەكات و زۆربەی هاوپەیمانە كەنداوییەكانی خۆیی تێدان، لەم جەنگەدا سەرناكەون هەرچەندە خاوەنی ئامێرگەلی بەهێزیشن بن و هەرچەندەیش درێژە بكێشێت، هەروەك دركیان بەوەیش كردووە كە ئەم جەنگە زۆر دەخایەنێت و رەنگە لە پاشەڕۆژدا ببێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەكە و هەروەها بۆ سەر هێڵی كەشتیوانیی سەرەكیی بازرگانیی نێودەوڵەتی و هەناردەی نەوت و بڕبڕە پشتی (زیاد لە 18 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە)، هەروەها پەلهاویشتنی هەردوو هێزی ئێرانی و روسیا بۆ ئەم ناوچە ستراتیژیە هەستیارە، بۆیە بڕیاریاندا بە پەلە بكەونە خۆیان بۆ ئابڵۆقەدانی جەنگەكە و كەمكردنەوەی زیانەكان.


لەوباوەڕەدانیین كە بریتانیەكان هەنگاوێكی لەمجۆرە و بەو خێراییە بنێن ئەگەر لەسەر داوای ئەمریكا و ئەوروپا نەبێت، هەروەها ناڕازینەبوونی سعودییەیش، چونكە ئەوەی بریتانیەكان بناسێت و مێژوویان لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا بزانێت، دەزانێت كە مێژوویەكی خراپی پڕ لە پیلانگێڕییە و هەردەبێت ئەنجامگەلی لەوجۆرەی هەبێت.   


ئەو جەنگەی كە سعودیە كردیە سەر یەمەن، بووە مایەی شەرمەزاریی بۆ یەكێتی ئەوروپا و ئەمریكایش، هەر لەسەرەتاوە ئەو هاوپەیمانێتیەی كە لایەنگریی جەنگەكەیان كرد، ماوەیەكی چەند مانگەیان بۆ هێزە بەتوانا ئاسمانی و زەمینی و دەریاییەكانی سعودیە دانا بۆ ئەوەی جەنگەكە یەكلایی بكەنەوە، پاشان درێژیان كردەوە بۆ ساڵ و نیوێك، كاتێكیش لەم ئەركەدا سەرنەكەوتن (كارتی سوور)یان بۆ بەرزكردنەوە، بەتایبەت دوای ئەوەی زیانە مرۆییەكانی خەڵكانی مەدەنی زۆر بوون و دەنگی ناڕەزایی لەلایەن رێكخراوە مرۆییە نێودەوڵەتیەكانەوە بەرزبووەوە. 


هەر لەیەكەم رۆژەوە، ویلایەتە یەكگرتووەكان لایەنێكی سەرەكیی بووە لەم دوژمنكاریەی سەر یەمەن-دا، نەك بە پێدانی سووتەمەنی بە فڕۆكەكانی (عاصفە الحزم) لە ئاسمانەوە، بەڵكو لەڕێی سەرپەرشتیكردنی ژەنراڵەكانی بۆ پرۆسە سەربازیەكان و دیاریكردنی ئامانجەكان و پێدانی زانیاریی سەربازی و هەواڵگریی پێویست و رێگریی لە ئاراستەكردنی هەر رەخنەیەك دژی حكومەتی سعودیە و هاوپەیمانەكانی لە میدیاكانی خۆرئاوا و عەرەبییش پێكەوە، لەمەیش زیاتر فرۆشتنی بایی 20 ملیار دۆلار چەكی تازە بوو بە سعودیە تەنیا لە ساڵی 2015 دا، واتا لە گەرمەی دوژمنكاریەكەدا. 


باڵیۆزەكەی بریتانیا، پاڵنەری سەرەكیی ئەم دەستپێشخەریەی وڵاتەكەی بۆ ئەو قەسابخانەیە دەگێڕێتەوە كە فڕۆكەكانی هاوپەیمانە سعودیەكە ئەنجامیاندا بە بۆردوومانكردنی هۆڵێكی پرسەگێڕان و بووەهۆی كوژرانی 140 كەس و برینداربوونی 600 كەسی تر. بەڵام هۆكارگەلێكی دیكە هەن زۆر لەمە گرنگترن، لەوانە ئەو هێرشە مووشەكیەی كە كرایە سەر كەشتییەكی ئیماراتی لە بابولمەندەب و كەشتییە جەنگیەكانی ئەمریكا لەنزیك كەناراوەكانی یەمەن و هەروەها ئەو مووشەكە بالیستیەی كە لە سەعدەی باكوری یەمەن-ەوە نرا بە شاری تائیف-ەوە.


بریتانیەكان كە بۆ دەیان ساڵ باشوری یەمەنیان كردبووە كۆلۆن/موستەعمەرەی خۆیان هەتا لە ژێر زەبری بەرەنگاریی یەمەنیەكاندا لە ساڵی 1976 بە دۆڕاوی كشانەوە، گەیشتوونەتە ئەو قەناعەتەی كە روس و ئێرانیەكان بە دەسەڵات و بە چەكیانەوە بەرەو یەمەن دەڕۆن و ئەمەیش دەبێتە هۆی تەحەكومكردنیان بە دوو لە گرنگترین تەنگەكانی جیهانەوە كە تەنگەی هورمزی دەروازەی كەنداو و تەنگەی بابولمەندەب-ە لە قوڕگی دەریای سووردا. 


هەر لەیەكەم رۆژیەوە و لەم رۆژنامەیەوە، ئێمە دژی دوژمنكاریەكەی سعودیە بووین بۆ سەر یەمەن و وتەیەكی پاشای كۆچكردوو شا عەبدولعەزیز ئال سعود-مان بۆ كوڕەكانی، بیرهێنانەوە كە دەڵێت یەمەن گۆڕستانی داگیركارانیەتی خۆتانی لێ‌ دووربگرن. بەڵام نەوەكانی كاریان بە ئامۆژگاریەكەی باپیریان نەكرد. ئەم هەڵوێستەمان زۆر لەسەرمان كەوت. لێرەوە پشتگیریی لە هەر بڕیارێك یان هەوڵێكی نێودەوڵەتی بۆ راگرتنی جەنگەكە دەكەین. هەروەها بۆ راگرتنی خوێنی برا سعودیەكانمان پێش یەمەنیەكان و بە خێرایی. لەوباوەڕەدانین سەركردایەتی سعودیە لە دۆخێكی هێندە گونجاودابێت دەرفەتی نووسینەوەی ئەو مەرجانەی بداتێ‌ كە بوونە لەمپەر لەبەردەم دانووستانەكەی كوەیت-دا و تەنانەت پەكیشیخست.


ئەوە خۆڕاگری و قوربانیەكانی یەمەن بوون كە ئەم (بەئاگاهاتنەوەیە)ی لە دیپلۆماسیی نێودەوڵەتیدا هێنایە ئاراوە و لە نوچەخەوی (دروستكراو) بێداری كردنەوە... ئەوەیش كە لەكۆتاییدا پێبكەنێت، زۆرتر پێدەكەنێت. بێگومان ئەم پەندە بەسەر جەنگاوەری یەمەنی و ئامێزە رەسەنەكەی میلـلەتەكەیدا، جێبەجێ‌ دەبێت.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure