ستراتیژی (ناڕوون)ی ئەمریكا لە عێراق

بۆچوون / بیروڕا :: 03/10/2016

نووسینی: تارق ئەلدلێمی 
سەرچاوە: ئەلسەفیر
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

بەشی دووەم و كۆتایی
داگیركاریی ئەمریكا، ئێستایشی پێوەبێت، پشتی بەستووە بە بیروباوەڕێكی توندی قووڵنێژراو لە خاكی سیاسەتی ناوخۆی ئەمریكیدا و بە دڵسۆزیەكی زۆریشەوە لە سیاسەتی دەرەكیدا گوزارشتی لێدەكرێت. مایكڵ مازار مامۆستای ئاسایشی نەتەوەیی لە كۆلێژی جەنگی-دەریایی ئەمریكی جەخت دەكاتەوە لە رەگی مێژوویی قۆرخكردنی چەكی كۆمەڵایەتی لە ویلایەتە یەكگرتووەكان و گۆڕینی بۆ ناو دامەزراوە سەربازیەكان خزمەتی دەزگای بێرۆكراتیی دەسەڵاتدار دەكات. ئەگەرچی ئەم رەخنەیەی مازار قەناعەتپێهێنەر نییە بەڵام هێزێكی تایبەت دەداتە ئەو لێكدانەوەیەی كە لە شرۆڤە سیحراویەكەی بیرمەندی كۆچكردوو جیۆڤانی ئەریگی، لە توێژینەوە بەراوردكاریەكەیدا (ئاشكراكردنی هەژموون) دەیدۆزینەوە، كە تێیدا باس لەوە دەكات (هەژموون) ئەو تێگەیشتنەیە كە توێژەری ئەمریكی چارلز تیلی پێشكەشی دەكات بۆ پەرەپێدانی پەیوەندیی نێوان چەك و دەوڵەت لەڕووی مێژووییەوە كە شێوە نەخوێندەوارییەكی چاندووە لە سیاسەتی دەرەكیی ئەمریكیدا. بۆیە بونیاتنانی (دەوڵەتی) ئەمریكا مەبەستێكی مێژوویی نەبووە بەڵكو لە (ئەنجامەكانی نەپیتانی تۆو) ی ململانێی توندی سیاسی و ئینجایش سەربازیی نێوان ویلایەتە یەكەمینەكانی ئەمریكا و (داگیركاریی) بریتانیا بووە. ئەمە جگە لەوەی كە یەگكرتنی نێوان هەندێك لە ویلایەتەكان و فیداڵیزەییان رووینەدەدا ئەگەر گوشاری جەنگە توندەكانی خێڵە هندیەكان نەبوایە.
بیردۆزەكەی چارلز تیلی كە دەڵێت دروستبوونی دەوڵەت بەهۆی جەنگەكانەوە دەبێت، بەسەر عێراقی داگیركراودا نەك هەر جێبەجێ‌ نابێت، بەڵكو ئەوەی روویدا تەواو پێچەوانەیە. داگیركەر ئەو رێكخراوانەی بووژاندەوە كە لەدەرەوەی حكومەت یان لەچوارچێوەی گەدەوگیپاڵیدا كاردەكەن و بارودۆخێكی وای بۆ رەخساندن كە یاریدەدەریان بێت بۆ تەرجەمەكردنی ویستە سیاسیەكانیان لە ناوەند، یان بابڵێین لەناو دەسەڵاتی سیاسیدا یاخود لە دەورووبەردا. هەروەك هەندێك جاریش هانیداون بۆ بانگەشەكردنیان بۆ سەربەخۆیی پارێزگاكان و دروستكردنی هەرێمەكان و تەنانەت بانگەشەی جیابوونەوەی تەواویش لە ژێر دروشمی مافە نەتەوایەتیەكان و چارەی خۆنووسیندا. بەڵام دەستكەوتی عەبوسی ئەم كارە لە تاڵان و كوشتنی بەرنامە بۆداڕێژراوی سێ‌ لایەنیدا خۆی نواند: رێكخراوە داگیركەرە تایبەتەكان و ئەو كۆمپانیا ئەمنییانەی كە گرێبەستیان لەگەڵدا كردوون، رێكخراوەكانی حكومەتە تایەفەگەرییە ناكۆك و گەندەڵەكان، رێكخراوە تایەفی و رەگەزپەرستە چەكدارەكانی كە سەر بەحكومەت نین. ئەم رێكخراوانەیش زۆربەی عێراقیەكانیان پۆلێن كردووە بۆ تەنیا دوو بەش: یان كۆیلەتە لە سیستمە تایەفیەكەدا یان دوژمنتە و دەبێت لەناوی بەریت.
زانستی زەمەن (كرۆنۆلۆژیا)ی داگیركردن هەندێك دیاردەی هاوشێوەی ئەزموونەكانی پێشووی جەنگەكان و جەنگە ناوخۆییەكان ئاشكرادەكات، بەتایبەت لە مێژووی هاوچەرخدا، كە لایەنێكی ناوخۆیی بەهۆی دەرەوە بەهێز دەكات و پەرتبوونە كۆمەڵگەییەكان بۆ بەرژەوەندیی پرۆژەی تایبەتی خۆی بەكاردێنێ‌. لەسەر ئەم رێگەیەیش (پێشمەرگە)ی كورد توندوتیژبوو لە رەفتارە سەربازیەكانی و زوڵم و ستەمەكانی لە (ناوچە كێشەلەسەرەكان) بۆ زیاتر لە دەیەیەك، یان لەكاتی داگیركردنی عێرق لە ساڵی 2003 وە. بەڵام (داعش) هەموو كاروبارەكانی هەڵگێڕایەوە كاتێك هێرشی كردە سەر كورد لەناو ماڵەكەی خۆیدا، خۆ ئەگەر پارێزگاریی ئەمریكی نەبوایە ئەوا دەربازی نەدەبوو. چونكە ئەمریكا بە سیاسەتە (ناڕوونەكانی) پاراستی و هەتا ئێستایش دەیپارێزێت و پارێزگاریی تەواو لە تەماعی كورد دەكات لە دەستبەسەرداگرتنی چەندین ناوچەی سەر بە موسڵ دوای دەركردنی (داعش) لێیان. وادیارە كوردیش بڕیاریداوە كە ئەم ناوچانە ببەستێتەوە بە سنجەق/لیوا- كوردیەكەوە و كردوونیەتە بەشێك لە (كایە زیندەگیەكەی) خۆی كە دایدەبڕێت لە بەشەكانی تری نیشتمانی عێراق.  
پارتە كوردییە دەسەڵاتدارەكانی سنجەق/لیوا-ی كوردی، سوودیان لە جەنگە هەڵگیرساوەكانی هەموو لایەكی عێراق وەرگرت بۆ سەپاندنی هەژموونی خۆیان لە ناوچەكانی تری باكور-یدا. لەم بارەیەوە واچاكە بگەڕێینەوە بۆ راپۆرتێك كە (پەیمانگەی هدسۆن بۆ توێژینەوەكان) ئامادەی كردووە، ئەگەرچی هەندێك لە زانیارییەكانی ناو راپۆرتەكە وردنین و هەڵبژاردنی بەمەبەستی تێداكراوە. بەگوێرەی راپۆرتەكە (حەشدی شەعبی) لەدوای فەتواكەی مەرجەعی شیعیی دانەمەزراوە كە لە 13 ی حوزەیرانی 2014 دا داوای پێویستیی (الجهاد الكفائی) دەكات، بەڵكو لەلایەن نوری مالیكی و لە كانونی دووەمی 2014 وە و بە بەشداریی راستەوخۆی ژەنراڵ قاسم سلێمانی و  سەرانی میلیشیا شیعەكانی پەیوەست بە ئێرانەوە، دامەزراوە. سەرەڕای ئەمەیش راپۆرتەكە جەخت لە درزخستنە ناو  ئەم رێكخراوە چەكدارانەیش دەكاتەوە. نموونەیەكی ئەمەیش ئەوەیە كە داگیركەر پشتیوانی لە پێكهاتەیەكی (حەشد) دەكات و یەكێك لە سەركردە دیارەكانی سەردانی واشنتۆنی كردووە بۆ گفتوگۆ و هاوئاهەنگی دژی (داعش) و بۆ قۆناغی دوای (داعش)یش. 
راپۆرتەكە پوختەیەكی چنراوی كۆنووسی دانیشتنی تەواوی سەركردایەتی (هاوپەیمانی نیشتمانی- شیعی) لە 7ی نیسانی 2014 دا بڵاودەكاتەوە، واتا پێش كەوتنی موسڵ بەنزیكەی دوو مانگ. نوری مالیكی ئیدارەی كۆبوونەوەكەی داوە و تێیدا ئامادەبوانی لە مەترسیەكانی داهاتوو ئاگاداركردووەتەوە بەوەی كە ئەمریكییەكان بێ‌ شەرمانە پشتیان تێكردوون و دەستبەرداری دروستكردن و پشتیوانیی سوپا بوون و هەموو ناوچەكە لە مەترسییەكی گەورەدا دەژی و میحوەری عێرقی-ئێرانی هەڵەی كرد لە دانەمەزراندنی (ئەنجومەنی شیعیی ئیقلیمی). هەروەها داوای بەئاگایی و رابوون و خێرایی كردووە لە ئامادەكاریی پێداویستییە گرنگەكانی جەنگی داهاتوودا. بەڵام راپۆرتی پەیمانگەكە گاڵتە بە قسەكانی مالیكی دەكات و جەخت لەوەدەكاتەوە كە داگیركەر پەیامێكی تایبەتی گەیاندووەتە مالیكی و تێیدا دەڵێت هەموو داواكاریەكانی جێبەجێكراون و چل ئەفسەری ئەمریكی دابەشكراون بەسەر ناوەندی هێزە تایبەتەكانی عێراقدا بە هەمئاهەنگیی راستەخۆ لەگەڵ باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا. بێگومان هەردەبێت هەندێك لە زانیاریەكانی ناو راپۆرتەكە راست بن و گومانیش لەسەر هەندێكی دیكەیان هەبێت. 
ئەوەی لێرەدا گرنگە ئەوەیە راپۆرتەكە جەختدەكاتەوە لەوەی كە متمانەی نێوان هەردوو لایەنی حكومەتی عێراقی و ئەمریكی لە بارێكی زۆر خراپدابووە پێش كەوتنی موسڵ ،و پەرەسەندنێكی دراماتیكی لەو كاتەدا چاوەڕوانكراو بوو بەهۆی نەمانی ئەم فاكتەری متمانەیەوە. زۆر رێی تێدەچێت، كە ستراتیژیەتی (ناڕوونی) ئەمریكی هاوكاربووە بۆ تاریكبوونی بەغدا و خۆشكردنی زەمینەی گونجاو بۆ هەرەسی گەورە لە ناوەڕاستی عێراق و باكوریدا و پاشانیش پێشڕەویكردنی كورد لەسەر حسابی (داعش) لە هەندێك ناوچەی موسڵدا، هەروەها هەڕەشە و زۆرداری بەرامبەر سوپای عێراق و هەندێك لە گروپەكانی (حەشد) بە داعش و دواتر گوشارخستنە سەر هەردوولا لەپێناو ئیدارەدانی شەڕەكان بەجۆرێك ئەوە تێنەپەڕێنێت كە واشنتۆن دەیەوێت و بەلایەوە پەسەندە.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

بەپەلە