ستراتیژی (ناڕوون)ی ئەمریكا لە عێراق

بۆچوون / بیروڕا :: 01/10/2016

نووسینی: تاریق ئەلدلێمی
سەرچاوە: ئەلسەفیر
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
دوای ئەوەی تانك-ەكانی ئەمریكا لە 9 ی نیسانی 2003 دا چوونە بەغداوە، لاری دی ریتا، وتەبێژی دۆناڵد رامسفێڵد-ی وەزیری بەرگری وتی:"ئێمە بەهیچ شتێك قەرزاری گەلی عێراق نین. ئێمە تەنیا ئازادیی خۆیانیان دەدەینێ‌". مایكڵ مازار بیرمەندی ستراتیژی لە دامەزراوەی (راند) و مامۆستای ئاسایشی نەتەوەیی لە كۆلیژی جەنگی- دەریایی ئەمریكی، لەسەر ئەو لێداوانە وتی: مەسەلەكە تەعبیرێكە لە دووڕووییەكی شەفاف كە لە ژێریەوە پیلانگێڕییەك دەردەكەوێت. سەرەڕای ناكۆكییە قووڵەكانی مازار لەگەڵ ستراتیژیستەكانی دیكەی ئەمریكادا، بە تایبەت ئیدارییەكانیان، زەحمەت بوو وەك ئەوان بیر لە جیهانێك بكاتەوە كە ئەمریكا تێیدا هێزی یەكەمی ئیلهامبەخش و زاڵ و هەژمووندار نەبێت. هەر بۆ زانیارییش، مازار رۆڵی پێشەنگی هەبووە لە نوێكردنەوەی (سیاسەتی دەورەدان/ئیحتیوا) كە لە ماوەی جەنگی سارد-دا پەیڕەو دەكرا، ئەویش بەهۆی زیرەكیەكەیەوە لە داهێنانی بیرۆكەی (ناوچەی خۆڵەمێشی) لەدوای هەرەسی سۆڤیەت و دیاریكردنی ئەمریكا بۆ ئەوەی ببێتە تاقە جەمسەر.
مازار لەو بڕوایەدایە ئەو دواكەوتنەی كە لەساڵی 1991 ەوە هەتا ساڵی 2003 لە یەكلاییكردنەوەی مەسەلەی عێراقدا روویدا، گوزارشت لە ناكۆكیی توندی نێوان باڵە زۆرانبازە بێرۆكراتیەكان دەكات لە وەزارەتی دەرەوە و (پێنتاگۆن)دا. دوای 11ی ئەیلولی 2001یش موحافیزكارە نوێكان چوونە سەر ئەو ڕایەی كە مامەڵەكردن لەگەڵ عێراقێكی (داگیركراو) كە دەیناسین و شارەزایین، باشترە لەوەی بچینە پاڵ (ئەلقاعیە) كە نایناسین. مازار عینادیی لەگەڵ ئەواندا كرد بەو بەڵگەیەی كە ئەولەویەت بۆ بەرگریكردن دەبێت لە سەقامگیریی سیستمی نوێی جیهان كە ناونرا ناوچەی خۆڵەمێشی، دووركەوتنەوە دەبێت لە تێچوونی هەڵوەشانەوەی لەڕووی مرۆی و ماددیەوە. رێبازی (وەرگرتنی بڕیار) ی مەركەزی لە دەوڵەتی (ئەمنی) ئەمریكادا، لە كۆمەڵە ئیعتیبارات و هۆكارێكەوە سەرچاوەی گرتبوو كە یەكەمیان جەدوای تەكنیكی و دووەمیان توانای پێوەری و سێیەمیشیان نەزانینی وردەكاریەكانی دواتر بوون.
مازار لە توێژینەوە گرنگەكەیدا بەناونیشانی(سەركردایەتیی ناوچە خۆڵەمێشیەكە) سیماكانی قۆناغی نوێی سیستمی جیهانی دیاریدەكات كە بەدوای كۆتایی جەنگی سارددا هات، كە ناكرێت شەڕ سەرهەڵبدات چونكە (ناوچە خۆڵەمێشیەكە) بە سروشتی خۆی لەسەر بیرۆكەی یەكلاییكردنەوە دانامەزرێت. ئەو جەخت لە قسەكەی دوایت ئیزنهاوەر سەرۆكی پێشووترینی ئەمریكا دەكاتەوە كە دەڵێت (شەڕی پێشوەختە/خۆپارێزانە، بیرۆكەی خودی هیتلەر-ە). بۆیە دەرهاویشتەی هاوشێوەی ئەوەی پێشووی دەبێت. هەر بۆ زانیاریش، (ناوچەی خۆڵەمێشین) خۆی لەخۆیدا جیاوازیی تایبەتی هەیە كە دەچێتە سەر جیاوازیەكانی قۆناغی پێشوو و دەكرێت بەمجۆرە كورت بكرێتەوە: یەكەم، ناوچەی خۆڵەمێشی بەهێزی و لاوازیی سیستمی جیهانی ئاشكرا دەكات كە تێیدا روسیای هەڵكشاو، لە یەكێتی سۆڤیەتی ون بەهێزترە بەڵام ناتوانێت لەگەڵ خۆرئاوادا یەكلایی بكاتەوە لە میانەی داچوونی (وردە وردە)یەوە. دووەم پێویستیی بەردەوامیی شەڕی بەهێزەكان دژی لاوازەكان و هێشتنەوەی پەراوێزێكی كەم بۆیان. سێیەمیش: (ناوچەی خۆڵەمێشی) بریتیە لە جەنگی تازەی تێكەڵوپێكەڵ كە جۆرەها شەڕی جیاواز دەگرێتەوە لەڕووی رەچەڵەكی ئەنترۆپۆلۆژیەوە. 

داگیركاری و ناوچەی خۆڵەمێشی
لە 17 ی كانونی دووەمدا، ستیڤ دونلـلی ئەفسەری داگیركاریی ئەمریكا و فەرمانبەری پەیوەندی لەگەڵ خێڵەكان، رایگەیاند، كەلێنی سەرەكی لە بەرنامەی جێبەجێكاری داگیركەردا لەوەدا خۆی دەنوێنێت كە (پێنتاگۆن) بە دەمارگیرییەوە هەمئاهەنگی لەگەڵ (سەركردە) عێراقیەكاندا دەكات، كەچی (دەرەوە) بە خۆشی و متمانەوە مامەڵە دەكات لەگەڵ (فەرمانبەرە) گەورەكان. ئەم سڕكردنە بێرۆكراتیەیش توانای شێوەیەكی كاری هاوبەش و یەكگرتوانەی نەهێشت، هەروەها پێنەگەیشتنی هێزی سێیەمی یەدەگی جێگرەوەی دەرەوەی چوارچێوەی دوو هێزە سەرەكییەكەیش: دژە داگیركەر و هاوكار-ی داگیركەر. پەرتبوونی سیاسەتی دەربازكردنی ئەوەی كە دەكرێت دەرباز بكرێت، هەر لەسەرەتای داگیركردنەكەوە دۆخەكەی راكێشایە ئەم بارە نێچیرگیریە بەردەوامەوە. ئەمەیش وردەوردە هاوكاربوو بۆ پووكانەوەی سیاسی و هەڵتۆقینی سەربازیی لەهەموو لایەكەوە، هەتا كار گەیشتە خنكان و بنبەست: ناكرێت گرەو بكرێت لەسەر پێداچوونە كۆمەڵایەتییە بێ‌ ناوەرۆك و دەستكرد و دروستكراوەكان. كەواتە ئاشتەواییەكی سیاسیی راستەقینە لە ئارانییە بۆ بنیاتنانی زەمینەی پاك و گونجاو بۆ ئایندە و پاشەڕۆژ.
پۆڵ بریمەر-ی (وصی)، لە سەرەتاوە دەیویست فەرمانڕەوایی بكات بە بێ‌ (ئۆپۆزیسیۆنی دەرەكی) و بە زۆر بیبەستێتەوە بە ئەنجومەنێكی راوێژكاریی شكڵییەوە. هەروەها مكوڕ بوو لەسەر پێكهێنانی دەستەیەك لە تەكنۆكراتە سەربەخۆكان كە لجنەیەكی جێبەجێكار سەرپەرشتیی بكات و ئەمەیش هاوتای حكومەتێكی مەركەزی بێت بۆ هەموو عێراق. بەڵام گوشارەكانی میسر (!) عەدنان ئەلپاچەچی-ی سەرۆكی (گردبوونەوەی دیموكراسیی سەربەخۆكان)ی هاندا (رۆژنامەی ئەلحەیات 7ی تەموزی 2003) بۆ ئەوەی داوا لە ئیمارات بكات كە لای بریتانیاوە دەستوەردان بكات بۆ پشتگیریی لە دامەزراندنی ئەنجومەنی حوكمی عێراق كە ئۆپۆزیسیۆنی دەرەوەیش لەخۆبگرێت. هەر ئەوەندەی رامسفێڵد بەمە رازی بوو، خێرا بریمەر لە تەموزی 2003 دا دامەزراندنی (ئەنجومەنی حوكم)ی راگەیاند، لەگەڵ خستنەگەڕی (وەرشە)یەكی زۆر تایبەتیش بە داگیركاریەوە كە پشت ببەستێت بە خودی پۆل بریمەر بە نوێنەرایەتی (بەسوننەكردنی سیاسی) لە وڵات و عیماد ئەلخرسان فەرمانبەر لە دەسەڵاتی ئیئتیلاف و بەرپرسی پرۆگرامی ئاوەدانكردنەوەی عێراق، بە نوێنەرایتی (بەشیعەكردنی سیاسی) لە رێی پەیوەندییە میلـلییەكانی لەگەڵ سەركردە ئاینیەكانی نەجەف و كەربەلاوە. و جەلال تاڵەبانی سەرۆكی ئەنجومەنی حوكم لەكاتی خۆیدا بە نوێنەرایەتی (سیاسەتی كوردی) و سەنجەق/لیوا-ی  لە باكوری عێراق. بەڵگەیەكی تایبەت بە ئیدارەی داگیركاری لە 15 ی تشرینی دووەمی 2003 دا نووسراوە و ناوەرۆكەكەی باس لە پێویستیی پەلەكردن دەكات لە دەركردنی یاسای ئیدارەی حكومەت، ئەوەبوو  نوح فیدڵمان لە ئازاری 2004 دا داینا بۆ ئەوەی ببێتە رەشنووسی ئەو دەستورە هەمیشەییەی كە راپرسی بۆ كراو پەسەندكرا لە 15ی تشرینی یەكەمی 2015 دا.     
ئیتر ناوچە خۆڵەمێشیەكە وردەوردە داخورا و ململانێ سەربازیەكان لە هەموو لایەكەوە تەقینەوە و (دەستەبژێر)یش لە قەفەسی قۆناغی ئینتیقالیی درۆزنانەی چارەنووس نادیاردا مایەوە. هێزە پلانداڕێژەرەكانی دامەزراوەی ئەمریكا گرەویان كرد لەسەر چەندین هۆكار بۆ تەتەڵەكردنی بەرنامەكانیان و ئاسانكارییان كرد لە هەوڵەكانیاندا بۆ گۆڕینی عێراق و كردنی بە سەرچاوەیەكی راكێشەری ئیسلامیی چەكدار بەهەموو شێوە فیكری و سیاسی و تائیفیەكانیەوە. هەروەها بڵاوبوونەوەی بەشبەشێنەی سەربازی لەهەموو ئاستەكاندا. هەموو ئەمانە بوونە هۆی زیاتر لاوازبوونی حكومەت لە بەغدادا و ئەمەیش هانیدا بۆ قەرەبووكردنەوەی ئەمانە بە تاڵانكردنی سەرچاوەكان و پەنابردن بۆ چەوساندنەوەی سیاسیی تائیفەگەریی چەكداری، هەتا مقاوەمەی دژە داگیركارییش لەهەموو گۆڕەپانەكاندا پاشەكشەی كرد. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure