پێش مردنی نه‌خۆشه‌كه‌

بۆچوون / بیروڕا :: 12/09/2016

سه‌رچاوه‌: رۆژنامه‌ی ئه‌لحه‌یات
وه‌رگێڕانی له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: د. شێركۆ عه‌بدوڵڵا

وه‌ك بلیمه‌تێك له‌ چه‌واشه‌ كردندا، سێرگی لاڤرۆڤ، ده‌چێته‌ مێژووه‌وه‌. هه‌ڵكه‌وتنی ئه‌م پیاوه‌ له‌ باره‌گاكه‌ی (بان كی مۆن)ه‌وه‌ له‌ نیویۆرك درێژ ده‌بێته‌وه‌ بۆ باڵه‌خانه‌ ستالینییه‌كه‌ له‌ مۆسكۆ. ره‌نگه‌ پێگه‌كه‌ی بكه‌وێته‌ پێش پێگه‌ی (ئه‌ندرێ گرۆمیكۆ)ی پێش خۆی. دوور نییه‌ له‌گه‌ڵ هینری كیسنجه‌ردا نه‌خرێته‌ یه‌ك لاپه‌ڕه‌وه‌، ئه‌و لاپه‌ڕه‌یه‌ی كه‌ هیچ جێگه‌یه‌كی تێدا نییه‌ بۆ پیاوێك كه‌ ناوی (جۆن كیری)یه‌.
ڤلادیمیر پۆتین پێویستی به‌ رێككه‌وتنێك بوو له‌شێوه‌ی ئه‌و رێككه‌وتنه‌ی لاڤرۆڤ به‌ستی له‌گه‌ڵ هاوتا ئه‌مریكاییه‌كه‌ی. واتاكان له‌ ده‌قه‌كان گرنگترین. رێككه‌وتنه‌كه‌ مانای وایه‌ روسیا شه‌ریكێكه‌ كه‌ بێ ئه‌و هیچ ئاشتییه‌ك له‌ سوریادا نایه‌ته‌ دی. هاوبه‌ش سه‌ره‌ڕای گێڕاندنه‌وه‌ی ناوچه‌ی خزم (و هه‌ژاندنی ئۆكرانیا) و سه‌ره‌ڕای سزا خۆرئاواییه‌كان، ئیتر پۆتین ده‌توانێت بڵێت ئه‌و ده‌ستوه‌ردانی له‌ سوریا كرد بۆ قه‌ڵاچۆ كردنی تیرۆر و ئاسانكردنی گه‌یشتنیان به‌ چاره‌سه‌رێكی سیاسی.
پۆتین نایه‌وێت وا تێ بگه‌ن كه‌ ئه‌و بۆ شه‌ڕێكی (كراوه‌) هاتووه‌ و ده‌یه‌وێت ئامانج و ویستی به‌ شتێكی گه‌وره‌ی گه‌لی سوریا و سوننه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ و جیهاندا تێك بشكێنێت. له‌ ناوخۆی وڵاتیشدا ده‌یه‌وێت وێنه‌كه‌ی وێنه‌ی جه‌نگاوه‌رێكی دژه‌تیرۆر بێت هه‌رچه‌نده‌ دڵنیایه‌ له‌ ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌ی روسیا كه‌ بڕیار وایه‌ رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ی داهاتوو ئه‌نجام بدرێت. ئه‌م رێككه‌وتنه‌ خه‌ریكه‌ بڕوانامه‌ی ره‌فتارباشیی پێده‌دات سه‌رباری ئه‌و كارانه‌ی كه‌ فڕۆكه‌كانی كردیان ده‌رهه‌ق به‌ خه‌ڵكی سیڤیل و به‌ ئۆپۆزیسیۆنی میانڕه‌و. داواكردن له‌ جه‌نگاوه‌رانی ئۆپۆزیسیۆن كه‌ له‌ به‌ره‌ی نوسره‌ دوور بكه‌ونه‌وه‌ ده‌ستكه‌وتێكی دیكه‌ بۆ رژێمی ئه‌سه‌د به‌دی ده‌هێنن كه‌ به‌ پشتیوانیی روسیا و ئێران توانی جارێكی دیكه‌ شاری حه‌ڵه‌ب ئابڵوقه‌ بداته‌وه‌. هه‌مو په‌لامارێكی ئاسمانیی هاوبه‌شی ئه‌مریكا و روسیا بۆ سه‌ر تیرۆریستان له‌ سوریادا روخسارێكی تازه‌ به‌ قه‌یرانه‌كه‌ ده‌به‌خشێت ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر قسه‌ و باسی گوێزانه‌وه‌ی سیاسیش هه‌ر به‌رده‌وام بێت.
ئۆباما نایه‌وێت نوسینگه‌كه‌ی جێ بهێڵیت به‌ر له‌وه‌ی شتێكی كردبێت. سه‌باره‌ت به‌و قه‌سابخانه‌یه‌ی سوریا كه‌ له‌دوای جه‌نگی دووه‌می جیهانییه‌وه‌ گه‌وره‌ترین قه‌سابخانه‌یه‌، لانی كه‌م ده‌یه‌وێت وا خۆی ده‌ربخات كه‌ تا دواچركه‌ هه‌وڵی خۆی داوه‌. رێككه‌وتنه‌كه‌ بواری ده‌داتێ جارێكی دیكه‌ ده‌ستی بشواته‌وه‌، بیره‌وه‌رییه‌كانی ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كات و نرخی كتێبی بیره‌وه‌رییه‌كانی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌شی به‌رز ده‌كاته‌وه‌. رژێمی سوریا پشتیوانیی خۆی له‌ رێكه‌وتننامه‌كه‌ راگه‌یاند. ته‌نیا هه‌ر ئیمزا كردنی ئه‌و رێككه‌وتننامه‌یه‌ به‌ قسه‌وباسه‌كان به‌ ئاقارێكی دیكه‌دا ده‌بات. په‌یڕه‌وی به‌رمیله‌ ته‌قه‌مه‌نییه‌كان و كلۆر و گۆڕینی دیموگرافی ده‌پێچێته‌وه‌ و باس و خواسی هێنانی یارمه‌تییه‌ مرۆییه‌كان و كردنه‌وه‌ی ده‌رگاكان به‌ڕووی دانوستانه‌كان و مانۆڕه‌كاندا ده‌هێنێته‌ ئاراوه‌. به‌ راستی ئه‌مڕۆ بارودۆخی رژێم له‌ جاران باشتره‌ هه‌رچه‌نده‌ دڵنیایت كه‌ ناتوانێت به‌سه‌ر ته‌واوی خاكی سوریادا بگێڕێته‌وه‌ یاخود جه‌نگه‌كه‌ رابگرێت به‌بێ ئه‌وه‌ی زۆری له‌سه‌ر بكه‌وێت. دیاره‌ توركیاش به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی هه‌یه‌ له‌ پشتیوانیكردنی رێككه‌وتننامه‌كه‌. سه‌رۆكه‌كه‌ی توانی زه‌برێك له‌ كوردی سوریا بوه‌شێنێت و ئه‌و خه‌ونه‌یان له‌بار ببات سه‌باره‌ت به‌ به‌رده‌وامیی زه‌مینی له‌نێوان ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتیان. هه‌روه‌ها توانی خۆی وه‌كو جه‌نگاوه‌رێكی دژه‌تیرۆر نیشان بدات كه‌ له‌ داعش و پارتی كرێكارانی كوردستاندا كورتی ده‌كاته‌وه‌.
ئێرانیش به‌رژه‌وه‌ندیی هه‌یه‌ له‌ پشتیوانی كردنی رێككه‌وتنه‌كه‌، چونكه‌ مه‌رجی لابردنی سه‌رۆك به‌شار ئه‌سه‌د له‌ گۆڕێدا نه‌ما، لانی كه‌م له‌م قۆناغه‌ی ئێستادا كه‌ پێمان ده‌ڵێت رژێمی ئه‌سه‌د هاوبه‌شێكه‌ ناتوانێت ده‌ستبه‌رداری ببێت. له‌ سه‌رێكی دیكه‌شه‌وه‌ پشتیوانیكردن له‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ رێگری له‌وه‌ ناكات كه‌ له‌ ئاكامی رووداوه‌ مه‌یدانییه‌كاندا بڕوخێت، به‌جۆرێك كه‌ مه‌رج نییه‌ شوێن په‌نجه‌ی بزوێنه‌ره‌كانی پێوه‌ دیار بێت. ئۆپۆزیسیۆنه‌ میانڕه‌وه‌كه‌ له‌ دۆخێكدا نییه‌ ئیره‌یی پێ ببرێت. داعش كوشتی به‌وه‌ی كه‌ ناچاری كرد (نوسره‌) بكاته‌ هاوپه‌یمانی خۆی. ده‌ستوه‌ردانی روسیا و ئێرانیش كوشتیان. رۆڵی توركیاش گۆڕانی به‌سه‌ردا هات، ئه‌و توركیایه‌ی كه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ زه‌نده‌قی له‌ كورد چووبوو. سه‌رینه‌ ئه‌مریكییه‌كه‌شی پڕه‌ له‌ دڕك و نائومێدی، به‌ڵام سه‌رینێكه‌ به‌ناچاری قبوڵی ده‌كات. ئه‌و قسه‌یه‌ راسته‌ كه‌ ده‌ڵێت ئۆپۆزیسیۆنه‌ میانڕه‌وه‌كه‌ كۆمه‌ڵه‌ هاوڕێیه‌كی هه‌یه‌ كه‌ ده‌ستی لێ هه‌ڵناگرن به‌ڵام له‌وه‌ ده‌چێت كه‌ ره‌وشی رووداوه‌كانی ئاینده‌ سه‌خت و دژوار بێت.
له‌ سوریادا نه‌ ئاگربڕ ئاسانه‌، نه‌ جیاكردنه‌وه‌ی ئۆپۆزیسیۆن و نه‌ گواستنه‌وه‌ی سیاسی. دوو لایه‌نه‌كه‌ی ئه‌و رێككه‌وتنه‌ گومانی قوڵیان له‌ یه‌كتر هه‌یه‌، هه‌روه‌ها شه‌ڕكه‌ره‌كانیش و ئه‌و هێزه‌ ناوچه‌ییانه‌ش كه‌ قه‌یرانه‌كه‌ی سوریا به‌لایانه‌وه‌ گرنگه‌. لاڤرۆڤ رێكه‌وتنه‌كانی بۆمبڕێژ ده‌كات به‌ ناڕوونی و سه‌رلێشێوان. رژێمیش مامۆستایه‌ له‌ پێچكردنه‌وه‌ و لاداندا. ئێرانیش له‌سه‌ر هه‌ڵوێسته‌كه‌ی خۆیه‌تی. سوریا یان ده‌بێت وه‌كو خۆی بمێنێته‌وه‌ و یان بۆ كه‌س نابێت! له‌ناو ئه‌و ده‌ریای ته‌رم و بریندار و راگوێزراوه‌شدا ستیفان دیمستۆرا ده‌بینیت به‌ خۆی و چاویلكه‌ جوانه‌كه‌ی و كراسه‌ بریقه‌داره‌كه‌یه‌وه‌ راوه‌ستاوه‌ هێشتا زووه‌ لیستی سه‌ركه‌وتنه‌كان و شكسته‌كان و قوربانییه‌كان ئاماده‌ بكرێت. ناوی كوژراوه‌ گه‌وره‌كه‌ ده‌زانیت كه‌ سوریایه‌. هه‌روه‌ها ناوی دۆڕاوه‌ گه‌وره‌كه‌ش ده‌زانیت كه‌ سوریایه‌. یه‌كێتی و سه‌روه‌ری و سه‌قامگیری و رۆڵی سوریا تووشی ناته‌واویی كوشنده‌ بووه‌. ئه‌گه‌ر بوار به‌ ئاگربڕه‌كه‌ بدرێت كه‌ له‌دایك ببێت و درێژه‌ بكێشێت ئه‌وا دڵی هاووڵاتی سوریا ده‌پچڕێت كه‌ قوڵایی كاره‌ساته‌كه‌ی بۆ ده‌رده‌كه‌وێت. عه‌ره‌بیش به‌ هه‌مان شێوه‌. چونكه‌ دیمه‌شق له‌ مێژووی ئێمه‌دا پایته‌ختێكی كاتی و تێپه‌ڕ نییه‌. به‌غدادیش تێپه‌ڕ نییه‌. له‌وه‌ ده‌چێت چاره‌ی عه‌ره‌ب لێی نوسرابێت لێره‌ش و له‌وێش و له‌ولاتریش هه‌ر بدۆڕێت و شكست بخوات. ره‌نگه‌ سبه‌ی رۆژ ده‌ربكه‌وێت كه‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ وه‌كو دوایین هه‌وڵی فریاكه‌وتنی نه‌خۆش بووه‌ به‌ر له‌وه‌ی قبوڵمان بێت كه‌ مردووه‌.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure