سەركێشیەكەی توركیا لە سوریا

بۆچوون / بیروڕا :: 30/08/2016

سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
هەفتەی رابردوو رەجەب تەیب ئەردۆغان-ی سەرۆكی توركیا خۆی بەتاڵكردەوە لەو گێژەڵووكە خواییەی كە دای لە وڵاتەكەی و هەروەها لەو هەڵمەتی پاكسازی و پاكتاوە سیاسیەی كە لە ریزەكانی نەیارەكانی و رەخنەلێگرەكانیدا ئەنجامیدا لە دوای هەوڵی كودەتا سەرنەكەوتووەكەی پێش مانگێك لەمەوبەر، خۆی لە هەموو ئەوانە بەتاڵكردەوە بە ناردنی سوپاكەی بۆ سوریای دراوسێ. بەمجۆرە و هاوكات لەگەڵ راگرتنی راگەیاندن و چارەسەری قەیرانەكەی لەگەڵ روسیا و ئیسرائیلدا، ئەردۆغان بڕیاریدا بەرەیەكی كۆن ـ تازە لەبەردەم دوژمنەكەی سوریایدا بكاتەوە.
پرۆسە سەربازیەكە ناونراوە (قەڵغانی فورات) و بەپێی ئەردۆغان و پیاوەكانی بێت ئامانجی لێدانی رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)ە كە بەم دواییانە كردەوەی توندی تیرۆریستیی لە توركیادا ئەنجامداوە. دواترینیان پێش هەفتەیەك لەمەوبەربوو لە شاری غازی عەنتاب لە باشوری وڵاتەكەدا. ئەوەبوو تێكدەرێكی (13 ساڵ) خۆی لەناو ئاهەنگێكی هاوسەرگیریدا تەقاندەوە و دەیان كەسی كوشت. شتێكی باشە كە داعش هەیە بۆ ئەوەی بیكاتە بیانوویەك بۆ دەستوەردانی سەربازیی لە سوریا. چونكە لەكۆتاییدا روس و ئێرانیەكانیش رایانگەیاند كە ئەوانیش هێزی خۆیان دەنێرنە سوریاوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی. بەڵام لەڕاستیدا ئەوان شەڕی گروپگەلێكی میانڕەوی یاخی دەكەن كە هەڕەشەن بۆ سەر رژێمی بەشار ئەسەد و هەرچی داعشیشە ئەوا لێی نزیكنابنەوە.  

راستە داعش ئەو ئامانجەیە كە بەلای توركیاوە گرنگە، بەڵام هەڕەشەی ستراتیژی بەلای توركیاوە لەسوریادا كوردەكانە كە تادێت بە یارمەتی واشنتۆن و چاوپۆشیی مۆسكۆ بەهێزتر دەبن و ناوچەیەكی شێوە تەواوی ئۆتۆنۆمییان لە باكوری سوریا و خۆرهەڵاتیدا هەیە. خۆبەڕێوەبەرییەكی لەمجۆرە كە بارگاوییە بە هۆشیاری و رابوونێكی هەستی نەتەوەیی، دەبێتە هۆی ئەوەی توركیا لێی دەترسێت، واتا ئەمە بگاتە كەمەنەتەوەییە كوردیەكەی خودی توركیا، كە ئێستا توركیا لە حاڵەتی رووبەڕووبوونەوەیەكی تونددایە لەگەڵ شانە نهێنیەكانی كورد لە توركیا، پارتی كرێكارانی كوردستان، ئەو پارتەی كە زۆرینەی كوردەكانی سوریا لایەنگریین.
دیارە ئەردۆغان لەوە تێدەگات كە رێگرتنی لە دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی لە سوریا، لەڕێی دەستوەردان و بوونی سەربازیی بەردەوامی خۆیەوە دەبێت لە سوریادا. تەنیا بەمە هێزە گەورەكان حسابی بۆ دەكەن ئەگەر بەرەو رێككەوتنێكی دوورمەودا رۆشیتن لە قەیرانی سوریادا. هەر بەمجۆرەیش ئەمریكیەكان هەوڵدەدەن بۆ سنوورداركردنی چالاكیی كوردەكانی سوریا، ئەو كوردەی كە ئەمریكا پشتگیریی دەكات و مەشقیی پێدەكات و چەكداریان دەكات بۆ شەڕی داعش (كە تائێستا توركیا نەیكردووە). لەبەر  هەموو ئەمانەیش كورد ناچارە حەپی تاڵی چارەسەرەكە قووتبدات، چونكە پەیوەستە بە ویستی واشنتۆنەوە كە ئێستا پێویستی بە توركەكانە.  
پرۆسەكەی توركیا تەركیزی كردووەتە سەر ناوچەی جرابلوس كە داعش لەوێوە تێكدەر و خۆكوژی دەنارد بە هەموو لایەكی توركیادا. بەڵام گرنگیی ئەم ناوچەیە لەوەدایە كە خاڵی پێكگەیشتنی ناوچە كوردیەكانی خۆرهەڵات و باكوری سوریایە. بۆیە بەهۆی ئەم تانك-انەوە كە ناردوونیەتە ئەم ناوچەیە، ئەردۆغان دەیەوێت رێگریی بكات لە پێكگەیشتنی ئەو دوو ناوچەیەی سوریا بەهۆی دامەزراندنی ناوچەیەكی ئۆتۆنۆم و پاشان راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆ لە پاشەڕۆژدا. هەر لەم ناوچەیەیشەوە ئەردۆغان دەتوانێت دەستی درێژ بكات بۆ شاری حەڵەب كە جەنگێكی جیهانیی تێیدا دەگوزەرێت لە نێوان روسیا و ئێران و حزبوڵـڵا لەگەڵ سوریە یاخیەكاندا كە تا ئێستا خۆڕاگرانە بەرگری دەكەن. 
لەگەڵ هەموو ئەمانەیشدا، قسە لەسەر ئەوە دەكرێت كە هەنگاوێكی كەمی دیاریكراوە و تەنیا چەند سەد سەربازێك و دەیان تانك بەشداریی تێدا دەكەن. توركەكان و بەتایبەت ئەردۆغان، زۆرجار ئەم قسەیە لەبەردەم ئیسرائیلیشدا دەكەن. بەڵام لە جێبەجێكردنیدا بە هۆشداریەكی زۆرەوە كاردەكەن. هەروەها نایشیانەوێت لە زۆنگاوی سوریادا غەرق ببن. 
توركیا چووەتە یاریەكەی سوریاوە و ماوەیەكی زۆرە یارمەتیی یاخیبووە سوریەكان دەدات. بەڵام لەناو یاریكەرە زۆرەكانی ئەمكاتەدا، بەهۆی دەستوەردانی توركیا لە سوریا، یەك سوودمەند و چەندین زەرەرمەند دەردەكەون. 
بێگومان گەورەترین سوودمەند بەشار ئەسەد-ە كە هێشتا لەسەر كورسیەكەی دانیشتووە و تەماشای ركەبەرەكانی دەكات كەوتوونەتە شەڕی خۆبەخۆیان. بەڵام دۆڕاوەكان كەسانی وەك عەمران دكنیش-ن، منداڵە سوریە تەمەن 5 ساڵیەكەی كە وێنەكەی لە ساتێكدا هەموو دنیای هەژاند، بەدبەخت و بریندار بەهۆی بۆردوومانێكی (رەنگە) روسیاوە بووبێت كە ماڵەكەیانی وێرانكردووە و برا گەورەكەیی كوشتووە. ئەو و نموونەكانی وەك ئەو باجەكە دەدەن، باجی مانەوەی ئەسەد لە دەسەڵاتدا، باجی شكۆی بەرزی روسیا و سەرۆكەكەی و باجی كەم فێڵی و بێ‌ توانایی كاری ئیدارەكەی باراك ئۆباما.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure