سەنتەری بیگن ـ سادات: لەناوبردنی داعش هەڵەیەكی ستراتیژییە

بۆچوون / بیروڕا :: 09/08/2016

سەرچاوە: رەئیولیەوم
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید
توێژینەوەیەكی تازە كە سەنتەری بیگن ـ سادات ئامادەی كردوە، وای دەبینێت پێویستە خۆرئاوا كاربكات بۆ لێدانی دەوڵەتی ئیسلامی لە پێناو زیاتر لاوازكردنیدا نەك لەناوبردنیی یەكجارەكیی، چونكە لەناوبردنی یەكجارەكیی داعش هەڵەیەكی ستراتیژیی پلە یەكە. بۆیە دەبێت خۆرئاوا كەسە خراپەكانی ناو رێكخراوەكە بهێڵێتەوە، ئەوانەیان كە تەركیز ناكەنە سەر جێبەجێكردنی كردەوە تیرۆریستەكان لە ئەمریكا و ئەوروپادا، هەروەك لاوازكردنی رێكخراوەكە لەمپەردەبێت لەبەردەم هەژموونە ئیقلیمیەكانی ئێراندا.

توێژینەوەكە دەڵێت كۆبوونەوەكەی ئەم دواییەی ئاشتۆن كارتەر وەزیری بەرگری ئەمریكا لەگەڵ وەزیرانی بەرگریی وڵاتە هاوپەیمانەكاندا بۆ دانانی پلانی ئەوەی كە هاوپەیمانێتیەكە بخرێتە قۆناغی یەكلاییكەرەوەی لەناوبردنی (دەوڵەتی ئیسلامی)، وەك هەڵەیەكی ستراتیژی وایە و زۆربەی ئاژانسەكانی قەلاچۆكردنی تیرۆریش لەو مەترسییە گەیشتوون كە لەناوبردنی (دەوڵەتی ئیسلامی) وای لێدەكات كردەوەی تیرۆریستی لە خۆرئاوادا دەنجام بدات. بەڵام مانەوەی رێكخراوەكە دەبێتە هۆی كوژرانی ژمارەیەكی زیاتری ئیسلامییە توندڕەوەكان بەدەستی شەڕانیەكانی دیكەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و بەمەیش رەنگە بەشێكی هێرشە تیرۆریسیەكان، لە خۆرئاوا دوور بخرێنەوە. جگە لەوەیش توێژینەوە ئیسرائیلیەكە جەخت لەوە دەكاتەوە كە رێكخراوێكی (دەوڵەتی ئیسلامی)ی لاواز و دواكەوتوو دەبێتە هۆی لەباربردنی بیرۆكەی خەلافەتیش. 

توێژینەوەكە ئەوەیش رووندەكاتەوە كە (دەوڵەتی ئیسلامی) توانیویەتی هەزاران گەنجی موسڵمان، لەوانەی كە لایەنگری بنەمای دەوڵەتی خەلافەتن، لە هەموولایەكی جیهانەوە بۆخۆی كێش بكات، لەگەڵ ئەوەیشدا كردەوەكانی ئەم دواییە كە لە خۆرئاوادا ئەنجامدراون بە فەرمانی سەركردایەتیی رێكخراوەكە لە رەققەی سوریاوە نەبووە، بەڵكو كەسانێك كردوویانە كە پێش ئەنجامدانی، لایەنگریی خۆیان بۆ رێكخراوەكە دەربڕیوە. توێژینەوەكە گەیشتووەتە ئەو دەرەنجامەی كە رێكخراوی (دەوڵەتی ئیسلامی) توانیویەتی تەنیا هەندێك زیانی كەم و دیاریكراو بە خۆرئاوا بگەیەنێت. ئەو توێژینەوەیە كە لەلایەن پرۆفیسۆر ئیفراییم عەنبەر سەرۆكی سەنتەری بیكن ـ سادات-ەوە ئامادە كراوە، پێداگریی لەوەیش كردووە كە بوونی (دەوڵەتێكی ئیسلامی)ی لاواز باشترە لە (دەوڵەتێكی ئیسلامی)ی تێكشكاو یاخود لەناوبراو. هەروەها ئەگەر خۆرئاوا (دەوڵەتی ئیسلامی) لەناوببات ئەوكاتە ئەو چەكدارانەیان كە خەڵكی وڵاتانی خۆرئاوان دەگەڕێنەوە وڵاتانی خۆیان و لەبەرئەوەیش كە شارەزایی باشیان لە شەڕكردن و كوشتندا بەدەستهێناوە، دەستدەكەن بە كار و كردەوەی گەورەی تیرۆریستی و زیانی زۆری گیانی و ماڵی دەگەیەنن. 
پرۆفیسۆر عەنبەر وای لێكدەداتەوە كە ئەگەر (دەوڵەتی ئیسلامی) بە تەواوی لەناوببرێت و كۆنترۆڵی هەموو ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتیان بكرێت، ئەوكاتە هەموو هێز و توانای بەرگری و ئیدارەدانی خۆی دەگوازێتەوە بۆ ئەنجامدانی كردەوەی تیرۆریستی لە دەرەوەی سنوورەكان و بەدیاریكراویش لە ئەمریكا و ئەوروپادا. جگە لەوەیش و بەگوێرەی توێژینەوە ئیسرائیلیەكە، لەناوبردنی رێكخراوەكە وادەكات كە جالیەی تیرۆریستی لە خۆرئاوادا دروست بكات و كاربكات بۆ هاندانی گەنجانی ئیسلامی بەرەو توندڕەویی زیاتر. لەبەرامبەردا درێژكردنەوەی تەمەنی (دەوڵەتی ئیسلامی) دەبێتە هۆی كوژرانی بەشێكی زۆری تیرۆریستانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمەیش بە قازانجێكی زۆری خۆرئاوا دەشكێتەوە.
توێژینەوەكە ئاماژە بەوەیش دەكات كە بوونی (دەوڵەتێكی ئیسلامی) بێهێز، دەبێتە هۆی كەمكردنەوەیەكی بەرچاوی راكێشانی گەنجانی موسڵمان بۆ بیری خەلافەتی ئیسلامی. بەڕای پرۆفیسۆر عەنبەر كۆتایینەهێنان بە (دەوڵەتی ئیسلامی) ئەو ریوایەتە ئیسلامییەیش لاواز دەكات كە دەڵێت خۆرئاوا رقی لە موسڵمانانە و كاردەكات بۆ لەناوبدنیان، ئەم ریوایەتە دەبێتە هۆی چوونی ژمارەیەكی زۆری موسڵمانان بۆ باوەشی (دەوڵەتی ئیسلامی) چونكە شەڕی كافرەكان دەكات. هەر بەپێی توێژینەوەكە، بەردەوامبوون و مانەوەی (دەوڵەتی ئیسلامی) رەهەندێكی قووڵی ستراتیژیشی دەبێت: بۆچی دەبێت یارمەتیی رژێمی ستەمكاری سوریا بدرێت بۆ سەرخستنی لە شەڕی ناوخۆدا؟.
پرۆفیسرە ئیسرائیلیەكە لە توێژینەوەكەیدا ئەوەیش دەپرسێت: ئایا بەرژەوەندیی ستراتیژیی خۆرئاوا لە بەهێزبوونی هەژموونی روسیایە لە سوریا و زاڵبوونی كاریگەریەكانیەتی لەسەر رەوتی رووداوەكانی ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست؟ ئەی ئایا بەرژەوەندییەكانی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەگەڵ زیادبوونی هێزی كاریگەرییەكانی ئێران لە عێراقدا دێنەوە؟.
پرۆفیسۆر عەنبەر باس لەوەیش دەكات كە ئەوە هەڵەیەكی گەورەی ستراتیژییە كە بڕیاردەرانی ئەمڕۆی واشنتۆن دەیكەن بەوەی كە مامەڵەیەكی ئیجابیانە دەكەن لەگەڵ زیادبوونی هێزی جەمسەری مۆسكۆ ـ تاران ـ دیمەشق، بەهۆی هاریكاریی لەگەڵ روسیا دژی (دەوڵەتی ئیسلامی). توێژینەوەكە باس لە حزبوڵـڵایش دەكات و دەڵێت لەناوبردنی (دەوڵەتی ئیسلامی) كۆتایی بە شەڕی حزبوڵـڵایش لە سوریا دێنێت و دەگەڕێتەوە بۆ بنكەكانی خۆی لە باشوری لوبنان و هەموو تواناكانی خۆی دەخاتەوە دژایەتیی ئیسرائیل و بەدیلگرتنی سەربازەكان و جێبەجێكردنی كردەوەی تیرۆریستی لە ئەوروپادا. توێژینەوەكە دەیشڵێت هیچ ناكۆكیەك لەو راستیەدا نیە كە رێكخراوی (دەوڵەتی ئیسلامی) رێكخراوێكی دڕندەیە بەهەموو ئەو مانایانەی ئەم وشەیە هەیەتی، بەڵام لەبەرامبەر ئەمەیشدا دژ و نەیارەكانی لەو كەمتر دڕندە و وەحشی نین. لەبەر ئەمە نابێت خۆرئاوا بەسیفەتی رێكخراوێكی دڕندە مامەڵە لەگەڵ (دەوڵەتی ئیسلامی)دا بكات و چاو لە بەرژەوەندییە ستراتیژەكانی خۆی بپۆشێت. 
توێژینەوەكە باس لەوەیش دەكات كە لەناوبردنی (دەوڵەتی ئیسلامی) دەبێتە هۆی باڵابوونی هەژموونی ئێران و مانەوەی دەسەڵاتی ئەسەدی (ملهوڕ). ئەوە رووندەكاتەوە كە بەها ئەخلاقیەكانی روسیا و ئێران و سوریا جیاوازە لەو بەها دیموكراسییانەی لە ئیسرائیل و خۆرئاوادا هەن. بەگوێرەی قسەی ئەو.
لە كۆتایی توێژینەوەكەدا وا باسكراوە كە ئیدارەی باراك ئۆباما سەرۆكی ئەمریكا، هەڵەی كرد كاتێك كە نەیزانی ئێران دوژمنی سەرەكییەتی و چوو رێككەوتننامەی ئەتۆمیی لەگەڵدا كرد وەك بەشێك لەو میراتیەی كە ئۆباما لەدوای خۆیەوە جێدێڵێت. ئەوەیش دەڵێت هێشتا ئاسۆی ئەوە روون نیە كە ئیدارەی ئەمریكا بتوانێت ئەو راستیە تێبگات كە دەكرێت رێكخراوی (دەوڵەتی ئیسلامی) لەلایەن واشنتۆنەوە بقۆزرێتەوە بۆ لاوازكردنی پلانی هەژموونی ئێران لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure