ئەردۆغان لەكوێدا نییە؟

بۆچوون / بیروڕا :: 05/07/2016

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕانی: د. شێرکۆ عەبدوڵڵا

سەرچاوەی پراگماتییە سووكەكەی رەجەب تەیب ئەردۆغان لەو (ئیخوانچێتییە)دا كە پێی پەروەردە بووە و لە كەسایەتییە رۆحزلەكەیدایە. شكستهێنانی شۆڕشە عەرەبیەكان، كە لە میسرەوە دەستی پێكرد، كاتێك كە سوپا لەوێ‌ (موحەممەد موسری)ی هاوپەیمانی ئەردۆغانی روخاند، بووە گڵۆپی سەوز بۆ چڕكردنەوەی پڕاگماتییەكەی ئەردۆغان بە كیلۆ و بە دانە. بەم شێوەیە، دەبینین، لەگەڵ گرتنەبەری رێگە ئەڵتەرناتیڤەكە، تەنیا چەند كاتژمێرێك كەوتە نێوان عوزرهێنانەوەی بۆ روسیا و راگەیاندنی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ ئیسرائیلدا. هێندەشی نەبرد كە كردەوە تیرۆریستییەكەی داعش لە فڕۆكەخانەی ئیستەنبوڵ روویدا، كە لەوەدەچوو بەشێك بێت لە رەوتێكی خوێناوی سەرتاپاگیر لە جیهانی ئیسلامی و بگرە لە هەموو جیهاندا، لە تۆڵەی شكستەكانی دوایی ئەو رێکخراوە لە عێراق و سوریادا. جا مادام تۆڵەسەندنەوەكە نابینایە و بە یەك شێواز مامەڵە لەگەڵ هەموواندا دەكات، كەواتە كارێكی ژیرانە و لۆجیكییە ئەردۆغان لەناو ئەم (هەموو)ەدا بەدوای شوێنێكدا بگەڕێت بۆ خۆی و بە جۆش‌وخرۆشەوە باسی شەڕكردن لەگەڵ تیرۆردا بكات، ئەو شەڕەی كە جاران بە ساردییەوە باسی دەكرد و ئەم جۆش‌وخرۆشەی كە جاران لە كۆمەڵە بەرەیەكی دیكەدا دەری دەبڕی.
ئەمە بەسەر چاودێراندا تێ‌نەپەڕی كە ئەردۆغانی تۆمەتباركراو بە سەرپەرشتیكردنی تیرۆری داعش، یان لانی كەم تۆمەتباركراو بە كردنەوەی سنورەكان بەڕووی چەكدارەكان و نەوتەكەی داعشدا، ئاوا لە شەو و رۆژێكدا ببێتە قارەمانی قەڵاچۆكردنی تیرۆری داعشی. ئەمەیە سەرۆكی توركیا و ئەمەیە سروشتەكەی، كە لەپاش دوو دەنگە دەنگی مەزن لەگەڵ ئیسرائیل و روسیادا بەتەواوی وەربچەرخێت. پێشتریش ئەم ئەردۆغانەی كە بەوە ناسرابوو گفتوگۆ لەگەڵ كورددا دەكات بە مەبەستی گەیشتنە چارەسەرێكی ئاشتی بۆ شەڕە درێژخایەنەكە لەگەڵیاندا، كتوپڕ وەرگەڕاو بوو بە دەستپێكەرەوەی شەڕەكە، تەنیا لەبەرئەوەی زۆرینەی كورسییەكانی پەرلەمانی لەكیس چوو لە ئاكامی سەركەوتنەكانی پارتی دیموكراتی گەلاندا.
بۆیە هیچ جێگەی سەرسوڕمان نییە كە ببینین سوڵتان ئەردۆغان واز لەو رێگە خراپەی پشتیوانیكردنی شۆڕشی سوریی بهێنێت و رێگەیەكی خراپتر بۆ دژایەتیكردنی شۆڕشەكە بگرێتەبەر. ترسەكە ئەوەیە كە لە كەش و هەوایەكی لەمجۆرەدا مەبەستی ئەردۆغان داپۆشینی كۆمەڵە سیاسەتێكی دیكە بێت كاتێك كە لەدوایین ئاماژەیدا باسی نیشتەجێكردنی سورییەكانی كرد لە توركیادا، ئەو ئاماژە نمایشكارانەیە كە ئەردۆغان خۆی دەزانێت جێبەجێكردنی چەند سەختە. ئەردۆغان دەمێكە ئێمەی لەسەر سیحرەكانی راهێناوە كە لە چاوتروكانێكدا خوداوەندەكان دەكات بە ئەهریمەن و لە چاوتروكانێكی دیكەدا ئەهریمەكانمان لێ‌ دەكات بە خوداوەند. ئەم پراگماتییە سووكە پاساوەكەی بریتییە لە مەزڵومبوونی خۆی و لە زوڵمی خۆرئاوا دەرهەق بە توركیا، بێ‌ ئەوەی بپرسێت مەسەلەكە بۆچی وایە و خەتاكە لە كێ‌وەیە؟ چونكە هەر لە رەفتاری خراپیەوە بەرامبەر پەڕلەمان هەتا هەڵوێستی ئەو بەرامبەر ژن و تینوێتی بۆ دەسەڵات و دوژمنایەتیكردنی رۆژنامەگەری، ئەردۆغان كارێكی وای نەكردووە كە جیهان بێجگە لە بوغزاندن و خۆدورخستنەوە لێی بتوانێت هەڵوێستێكی دیكەی هەبێت.
بەڵام دیارە بێجگە لە ئیخوانیبوونی ئەردۆغان و لە سروشتی كەسایەتییەكەی، توخمێكی دیكە لە گۆڕیدا هەیە و كاری خۆی دەكات. ئەوەش نەتەوەپەرستی توركییە كە زوربەی لایەنە سیاسی و ئایدۆلۆجییە جیاوازەكان كۆدەكاتەوە. چونكە ناسیۆنالیزمەکە، وەك برینێكی ساڕێژنەبووی ئیمپراتۆریی و هەروەها وەك گومان و دڵپیسی بەرامبەر كەمایەتییە دینیی و نەتەوەییەكان زۆرجار ئاڕاستەكەری رەفتارەكانە و دەبێتە رێبازێكی رەگەزپەرستانەی توڕە كە بزوێنەرەكەی مێژوویەكی زیادەی شاردراوەیە. خاڵی سەرنجڕاكێش لەم ناسیۆنالیزمەدا، وەك هەموو نەتەوەیەكی دواكەوتوو لەڕووی زەمەنەوە و هەروەها وەك پڕۆژەیەكی ئاوساوی بەدی نەهاتوو، بێ‌ سیمبول و پێشەنگ و سەرچاوەیە. لای ناسیۆنالیزمی عەلمانی پێشەنگ بریتییە لە ئەوروپاییەكان كە ئەم عەلمانییەتی لێ‌ وەرگرتوون، ناسیۆنالیزمی ئیسلامییش عەرەب بە سەرچاوەو پێشەنگ دەزانێت كە ئیسلامی لێ‌ وەرگرتووە. ئەو جۆرە مەیلەی ئەردۆغان هەمیشە لە هەوڵی نكوڵیكردنی قەرزی خاوەن قەرزەكان و نەدانەوەیاندایە. بەڵكو هەمیشە نكوڵیكردنەكە دوورتر دەڕوات و خۆی لە خوێنی ئەرمەنەكان دەدزێتەوە بێ‌ گوێدانە جیهان و مێژوو. ئەم جۆرە ناسیۆنالیزمە بێ‌ سیمبولە بێجگە لە كەللەڕەقییەكی نەخۆش هیچی دیكەی لێ‌ بەرهەم نایەت و سەرەنجام بە سەقەتیی خۆی دەداتە پاڵ یەكێك لەو دوو سیمبولەی كە ئاماژەمان پێ‌كردن. هەر بۆیە دەبینین عەدنان موندەریسی ئیسلامی لە پەنجاكانی سەدەی رابردوودا بەهۆی ئیسلامیبوونیەوە نەیتوانی دڵی پەیمانی ناتۆ رابگرێت. هەروەها (كەنعان ئەڤرین)یش لە هەشتاكاندا بە سیستمێكی سەركوتكەری وا داكۆكی لە عەڵمانییەت كرد كە ئەوروپا نەیتوانی رەخنەی لێ‌ نەگرێت.
دیارە ئەم جۆرە ناسیۆنالیزمە بۆی هەیە جار بەجار قازانجیش بكات، بەڵام بەدڵنیاییەوە سەرەنجام خۆی دەدۆڕێنێت. حاڵی ئەمڕۆی ئەردۆغانیش هەر بەم جۆرەیە. ئەم جووڵەیەی دواجاری دەشێت كرانەوەی زۆری بۆ بەدی بهێنێت لە ناوچەكەش و لە جیهانیشدا. بەڵام سەرەنجام هەر لە ریزی دۆڕاوەكاندا دەیبینینەوە. 

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure