نەخشەی خوێنە؟

بۆچوون / بیروڕا :: 04/07/2016

سەرچاوە: ئەلشەرق ئەلئەوسەت 

هەرگیز بیرم لەوە نەكردووەتەوە كە رۆژێك لە رۆژان نەخشەی جیهانی عەرەبی ببینم بە خوێن دیاری كرابێت، هەر لە بەغدادەوە بۆ دیمەشق و تەرابلوسی خۆرهەڵات و خۆرئاوا خوێن لەسەر زەوی سنورەكەمان دەكێشێت و لەم سەردەمەدا بووەتە رەنگی دەستنیشانكەری ئێمە هەم لە ئەقڵی جیهاندا و هەم لەلای خۆیشمان. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا پێم وانییە تێبینیەكە شایستەی ئەو تێڕامانە بێت كە دیاردەیەكی دیكەی هاوڕێیی پێویستی پێیەتی، دیاردەی ئەوەی كە ئیتر نوسین دەربارەی خوێن و كوشتار هیچ سەرنجێك راناكێشێت.
ئایا شتێكی رەوایە بپرسین بڵێین كێ‌ بەرپرسیاری دروستكردنی ئەم خەیاڵە ناشیرینەیە، ئایا كەلتورەكەمان؟ یاخود سیاسەتەكەمانە؟ یاخود هەندێك راگەیاندنە كە رۆژانە بانگەشە بۆ ئەم وێنانە دەكەن بێ‌ ئەوەی تەنانەت رێز لەو ماوەیەش بگرن كە مناڵ تیایدا تەماشای تەلەفزیۆن دەكات؟
من هیچ گومانێكم لەوەدا نییە كە لەناو دەستەبژێرە بڕیاربەدەستەكانماندا كەسانێك هەن ئارەزووی ژیانێكی دەروونی ئاسایی دەكەن بۆ مناڵەكانیان دوور لەو پەڵەیەی كە نەخشەی خوێنەكە لە واقیع و لەسەر تەلەفزیۆندا بەرجەستەی دەكەن. بەڵام ئایا ئەمانە خەریكی چین و چییان كردووە بۆ بەدیهێنانی ئەو ئارەزووە؟
وای لێهاتووە بینینی لاشەی سەرشەقامەكان لە تەلەفزیۆندا ببێتە مەسەلەیەكی ئاسایی و شەو و رۆژ بەدەم نانخواردنەوە تەماشای بكەین. 
وامان لێ‌ هاتووە ئەگەر ژمارەی لاشەكان لە 10 لاشە زیاتر نەبێت ناپرسین بڵێین ئەوە چی روویداوە و ئەمانە كێن؟ زوربەی تەلەفزیۆن و رۆژنامەكانی ئەمڕۆ یان مڵكی حكومەتەكانن یاخود مڵكی ئەو بازرگانانەن كە لە كارو كاسپیەكانیاندا بە تەواوی پشتیان بە حكومەتەكان بەستووە.
ئەوانە دەبینیت لە كۆڕ و كۆبوونەوە كۆمەڵایەتیەكاندا بە دڵنەرمییەوە وەكو ئێمە ناڕەحەتی دەردەبڕن لەو دۆخەی كە تێیكەوتوون و نازانن كلیلی چارەسەر لەدەست خۆیاندایە. 
ئایا چارەسەرەكە لەوەدایە كە لێپرسراوەكانمان وتار بدەن و باسی سەرلەنوێ‌ وێناكردنەوەی روخسارە كلتوریەكانی كۆمەڵگاكانمان بكەن؟ یاخود چارەسەر لەوەدایە كە نموونە و پێشەنگ پێشكەشی مناڵەكانمان بكەین؟ یان چارەسەرەكە لەوەدایە كە سیاسەتی دیاریكراو بگرینەبەر بۆ كۆتاییهێنان بەم دۆخە لە بێ‌ باكی و گێلێتی بەرامبەر بە نەخشەی خوێنەكە، سیاسەتی وا كە رەنگە هەندێكی بگاتە ئەوەی مامەڵە لەگەڵ رەگ و ریشەی خودی كێشەكەدا بكەیت؟
بێگومان پێشەنگ مەسەلەیەكی بنەڕەتییە. پێویستە لەسەر لێپرسراوی سیاسی كە هێندە ئازا بێت بتوانێت كاروانە كەلتورییەكەمان راست بكاتەوە، تەنانەت ئەگەر ئەوە دژی رەوتە گشتییەكەش بێت. ئەمە هیچ لە شان و شكۆ و دەسەڵاتی كەمناكاتەوە. وەك زۆر كەسی دیكە من ئەم ماوەیە ڤیدیۆیەك سەرنجی راكێشام كە تیایدا باراك ئۆبامای سەرۆكی ئەمریكا و ژنەكەی و هەردوو كچەكەی دەبینیت بەدەستی خۆیان خزمەتی بەڕۆژوانی ناو كۆشكی سپی دەكەن. سەرۆكی گەورەترین دەوڵەتی جیهان دەستكێشی كردووەتە دەستی و خۆی و هەردوو كچەكەی و خێزانەكەی بەدەستی خۆیان ژەمە خۆراكی شكاندنی رۆژو پێشكەش دەكەن، نەك ئامادەی بن و بەو ئامادەبونە خەڵكەكە گەورە بكەن، بەڵكو خۆیان خزمەت دەكەن. ئالێرەدایە كە بەراستی ئەو قسەیە دێتەدی كە دەڵێت گەورەی میللەت خزمەتكارێتی. ئەمە لەكاتێكدایە كە رۆژ بە رۆژ دەنگ و رەوتی دوژمنایەتی و رق لەزیادبوندان بەرامبەر هەموو دیمەنێكی عەرەبی و ئیسلامی لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكادا. سەرۆك دژی ئەم رەوتە ئەوەستێت و گوێ‌ ناداتە ئەوەی كە كۆمەڵگە و راگەیاندن چی پێ‌ دەڵێن. سەرۆك پێشەنگ و نموونە پێشكەش دەكات و پێداگری لەسەر ئەو راستیە دەكات كە ئەمریكا كۆمەڵگایەكی فرە رەهەند و لایەنە، موسڵمانان بەشێكی دانەبڕاون لە رستە ئەمریكییەكە. من داوا لە لێپرسراوەكان ناكەم خۆیان خواردن بۆ هاووڵاتیان دابنێن بەڵكو داواكارم لێیان ببنە پێشەنگ و سەرقافڵەی ئەوەی كە نەوەكانی داهاتوو تێبگەن بزانن عەرەببوون واتای چییە؟ لێپرسراوەكان پێویستە بە پەلە بیر لە دۆزینەوەی ئامرازێك بكەنەوە بۆ داڕشتنی سیاسەتێكی تازەی پەروەردەیی، چونكە پەروەردەكەمان زۆر بە خراپی رەتێنراوە و سودی لێ‌ وەرگیراوە. پرسیارەكانی سەر پەروەردە ئەوانە نین كە رەشە خەڵكەكە دەیوروژێنن سەبارەت بە چۆنێتی بەستنەوەی پەروەردە بە داخوازییەكانی بازاڕەوە؛ ئەمانە پرسیارگەلێكن كە بازرگانان و خاوەن كارگەكان دەیانوروژێنن. بەڵام پرسیاری سیاسییەكان پێویستە قووڵتر و جوانمێرانەتر بن چونكە مرۆڤی سیاسی نیشتیمان بە تەلارێكی یەكپاكێجی دەبینێت كە نەوە دوای نەوە روخسارەكانی دیاریدەكرێن.
دامەزراوە دینیەكانمان ئەركی بەڕێوەبردنی رۆحی و فراوانكردنی ئاسۆ مەعریفیەكانی لەسەرە بۆ لایەنگرانی ئاینە جۆراوجۆرەكانی ناو كۆمەڵگاكانمان. پێویستە ئەم دامودەزگایانە رۆڵی دیاریكراوی خۆیان تێبگەن و دەستدرێژی نەكەنە سەر رۆڵی كەسانی دیكە؛ چونكە یەكەمین دەردی كۆمەڵگاكانمان ئەوەیە كە زوربەمان شكست دەهێنین لە رۆڵی تایبەتی خۆماندا لەبەرئەوە سەرقاڵی ئەنجامدانی رۆڵی كەسێك و لایەنێكی دیكەین. پیاوی سیاسی لای ئێمە بۆیە لە سیاسەتدا شكست دەهێنێت چونكە دەیەوێت ببێتە پیاوێكی ئاینی، پیاوانی ئاینییش بۆیە شكستدەهێنن لەوەدا كە ببنە پێشەنگێكی رۆحی چونكە دەیانەوێت ببنە دروستكەری سیاسەت.
ئەو نەخشەی خوێنەی كە سنوری وڵاتەكانمان دیاریدەكات پێویستی بە چارەسەرێكی سادەكراوی قەدبڕ نییە كە قەیرانەكە لە داعش و توندڕەوان و ئەوانیدیكەدا ببینێتەوە؛ چونكە ئەم دیاردانە نیشانەی نەخۆشیەكانن نەك خودی نەخۆشیەكان. پێویستە هەناسەیەكی قووڵ هەڵبكێشین و بە وردی بیربكەینەوە لە پانتایی و لە قووڵی قەیرانەكە.
ئێمە تەنیا هەر بەوە دەتوانین نەخشەی خوێنەكە لەناوببەین كە بە زمانێكی تازە باسی شكانەكە بكەین، باسی ئەو خەوشەی كە تووشی كۆمەڵگاكەمان هاتووە و ناتەواویەكی زۆر ترسناكە. 
پێویستە بە جورئەت و ئازاییەوە باسی رەهەندە جۆراوجۆرەكانی بكەین و هەریەكەشمان بەرپرسیارێتی بەشە تایبەتەكەی خۆی لەئەستۆ بگرێت. 
بە مرۆڤكردنی دنیای عەرەب كارێكە بەو پێشەنگە دەستپێدەكات كە سەركردەكانی وڵاتانی پێشكەووتوتر پێی گەیشتون. ئەو ڤیدیۆیەی ئۆباما كە خزمەتی خەڵكە بەڕۆژووەكان دەكات تەنیا هەر پڕوپاگەندەیەك نییە، ئەگەرچی بەدڵنیاییەوە ریكلامێكی سەركەوتووشە بەڵكو واتاكەی لەوەدایە كە سەرۆك لە ناخی خۆیدا دەزانێت ئەویش وەكو ئەوانی دیكە تەنیا هەر هاوڵاتییەكە و جیاوازییەكەی لەوەدایە كە ئەركێكی گشتی لەئەستۆدایە كە رەنگە لە هەموو چركەیەكدا وادەكەی تەواو ببێت.
یەكسانی لەنێوان هاوڵاتیاندا بناغەكەی بریتییە لە باڵادەستی یاسا نەك زۆرداریی سیاسی، زۆردارییەك كە بە هێزی چەك خۆی دەسەپێنێت. 
ئێمە دینەكەمان ئاڵای دادپەروەری هەڵگرتووە كەچی لەناو هەموو كۆمەڵگاكانی جیهاندا كەس هێندەی ئێمە لە دادپەروەریەوە دوور نییە. ئاخۆ هۆكارەكە چی بێت یاسا لای ئێمە بزركراوە و بۆچی حوكمدان بەسەر كێشەی رۆژانەی ناو خەڵكیدا پەیوەست بێت بەوەی كە كێ‌ واستەكەی گەورەترە. 
نەخشەی خوێن ئەوكاتە فراوانتر دەبێت كە تەرازوی دادپەروەری دایبكێشێت بەلای دەسەڵاتداران و كەسوكار و هەواداراندا. 
من كە مناڵ بووم خەونم بە جیهانێكی بێدەنگەوە دەبینی كە پەنجەرەكانی كرابێتنەوە و دەروازەكانی لەسەر پشت بن كەچی وا گەیشتوومەتە تەمەنی 50 ساڵی و هەرچواردەورم نەخشەی خوێنە. ئایا كاتی ئەوەمان نەهاتووە بیر لە دروستكردنی كۆمەڵگایەكی باشتر بكەینەوە بۆ مناڵەكانمان، وە لێنەگەڕێین خۆڕسك و رێكەوت ژیانیان دیاری بكات. 
ئایا ئیتر كاتی ئەوەنییە ئەم نەخشەی خوێنە لەناوبچێت و بەختەوەری سنوری نیشتمانەكانمان بكێشێت؟ من هەر ئەمە هیوامە لەم رۆژە كۆتاییانەی مانگی رەمەزاندا كە دوعای تێدا گیرادەبێت و ئارەزووەكان دێنە دی. بەڵام بەرپرسیارێتییە هەرە گەورەكە بەرپرسیارێتیمانە بەرامبەر نیشتیمانەكانمان.  





created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure