قۆپیەچییە گەورەكە

بۆچوون / بیروڕا :: 23/06/2016

سەرچاوە: DW
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

لەم رۆژانەدا پسپۆرانی كۆمەڵناس قسەوباسێكی زۆر لەسەر دیاردەیەك دەكەن كە لە میسردا بەربڵاوە، ئەویش دەیان ڤیدیۆی ناو ئینتەرنێتن كە بریتین لە وێنە و دیمەنی قۆپیەی بەكۆمەڵ لە لجنەی دواناوەندیە گشتیەكانی چەندین پارێزگادا.
 
هەڵبەت ئەوە ئاساییە كە خوێندكارێك كاتێك قۆپیە دەكات هەست بە شەرم بكات یاخود بترسێت، كەچی ئەوەی ئێستا هەیە و لە ڤیدیۆكاندا دەردەكەوێت ئەوەیە خوێندكارە قۆپیەچییەكان بە ئاشكرا بۆ كامێرا پێدەكەنن و تەنانەت هەندێكیان ئاماژە بەسەركەوتوویی خۆیشیان دەدەن. ئاخۆ هەر بەڕاست نەوەیەكمان بۆ دروست بووبێت كە هیچ گوێ‌ بە ئەخلاق نەدات و قۆپیەكردنی لە تاقیكردنەكاندا بە ئازایەتی و لێوەشاوەیی بزانێت؟!. ئێمە بێگومان لایەنگریی قۆپیە و قۆپیەچێتی ناكەین و پاساویشی بۆ ناهێنینەوە بەڵكو هەوڵ دەدەین لە هۆكارەكانی ئەم دیاردە ناشیرینە بگەین و بزانین چۆن چارەسەری بكەین؟.

لەو كاتەوەی ئەم كارە ناڕەوایە بڵاو بووەتەوە، كاربەدەستانی دەوڵەت كەوتوونەتە ئیدانە و سەركۆنەكردنی قۆپیە و لەعنەت لە قوتابیە قۆپیەچییەكان دەكەن و جەخت دەكەنەوە لەسەر پێویستیی پابەندبوون بە ئەخلاقەوە. ئەو باوەڕەی كە پێیوایە تەنیا ئامۆژگاریكردن دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی ئەخلاقی بەرز، بیركردنەوەیەكی كاڵ و كرچە و بۆ سەردەم نابێت. چونكە ئەخلاقی هەر گەلێك بە تێڕوانینی بۆ ژیان دروست دەبێت، ئەو ژیانەی كە دەرەنجامی راستەوخۆی باری كۆمەڵایەتی و سیاسیی ژیانیانە. ئەو خوێندكارە قۆپیەچییانەی كە بەلای دەوڵەتەوە ئەمانەتیان نەپاراستووە، ئاخۆ دەوڵەت لەگەڵیاندا ئەمین بووە؟.

ئەو خوێندكارانە هەر لە منداڵییانەوە دركیان بەوە كردووە كە قوتابخانەكان جێگەیەك نین بۆ وەرگرتنی زانست بەڵكو بارەگاگەلێكن بۆ هەندێك وانەی تایبەت،  بۆیە قوتابیە هەژارەكان لەلایەن مامۆستاكانەوە كەوتوونەتە بەر لێدان و ئازاردان، دەیشزانن كە دەرچوون و خوێندنی زانكۆیان تەواوكرد بەهیچ جۆرێك دانامەزرێن مەگەر واسیتەیەكیان هەبێت، ئەویش بێ رەچاوكردنی توانایان. دەزانن ئەگەر لە كۆلیژی پزیشكیشدا سەركەوتووبن هەر ناتوانن ببنەوە مامۆستا مەگەر تەنیا ئەوانەیان كە كوڕی مامۆستای كۆلیژی پزیشكی بن یاخود منداڵی گەورە بەرپرسانی دەوڵەت بن. ئەگەر بچنە كۆلیژی حقوقیش و بەسەركەوتووییش (بە پلەیەكی بەرز) تەواوی بكەن هەر لە دادگاكان وەرناگیرین ئەگەر (لەڕووی كۆمەڵایەتییەوە شیاو نەبن) رووی كۆمەڵایەتیش واتا كوڕی قازی و حاكم و بەرپرسە گەورەكان. پێشتر كاربەدەستانی دادگا وتوویانە دەرچوون بە پلەیەكی بەرز هۆكارێكی یەكلاكەرەوە نیە (واتا بەس نییە) بۆ ئەوەی دابمەزرێن بەڵكو شایستەیی لەپێشینە بۆ ئەوانەیە كە لە خێزانێكی دادوەر یان حاكمەوە بێن ئەمەیش هاوتای پلەی نایابی ئەو خوێندكارەیە كە لەخێزانێكی ئاساییە. 

ئەو گەنجانە لە وڵاتێكدا گەورە بوون كە هیچ یاسا و رێسایەكی تێدانیە بەسەر هەمواندا جێبەجێ‌ بكرێت، بەڵكو سەروەت و سامان و باری كۆمەڵایەتی لە پێش هەوڵ و توانا و زیرەكیەوەن و ئەوانە چارەنووس دیاری دەكەن. لە وڵاتێكدان كە یاساكانی تەنیا بەسەر هەژار و بێدەسەڵاتەكاندا جێبەجێ‌ دەكرێن و گەورە و خاوەن نفوز و دەسەڵاتەكان نەك هەر یاسا نایانگرێتەوە بەڵك لە پێناویاندا یاسایش پەكدەخرێت و یاسای دیكەیان لەبری دەردەكرێت بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەكانیان. بۆیە پێش ئەوەی دەوڵەت ئەو خوێندكار و قوتابیانە تۆمەتبار بكات بەوەی كە ئەمین و دەستپاك نین، پێویستە پرسیاری ئەوە لەخۆی بكات كە ئاخۆ خۆی بەرامبەر گەلەكەی ئەمین و پاك بووە؟.. 
كاتێك دەستور دەنووسرێت و گەل لە راپرسیەكدا پەسەندی دەكات و پاشان ئەو دەستورە پێشێل دەكرێت وەك ئەوەی هەر نەبووبێت و لەوەیش زیاتر سەركۆمار كاڵتەی پێدەكات و دەڵێت:"دەستور بە نیەتباشی نووسراوە بەكەڵكی راچەنین و هەستانەوەی وڵاتان نایەت". كاتێك دەستور سەركۆمار پابەند دەكات بە پاكتاوكردنی ئەستۆپاكیی دارایی و دوای دوو ساڵیش لە دەسەڵاتی هێشتا هەر نایكات. كاتێك گەل پارلەمان هەڵدەبژێرێت بۆ ئەوەی گوزارشت بێت لەخۆی كەچی دەزگای ئەمن هەموو پاڵیۆراویكی نەیاری عەبدولفەتاح سیسی دووردەخاتەوە و پارلەمانێك بە تەواوی لە نوسینگەكانی موخابەرات دروست دەكات و تەنانەت لە گرتە ڤیدیۆییەكاندا دەبینین كە پاڵێوراوەكان دەنگی خەڵك دەكڕن و كەسیش لێكۆڵینەوە و لێپێچینەوەی تێدا ناكات و بۆخۆیان بەو قۆپیە دەبنە ئەندامی پارلەمان.
كاتێك هیشام جنینە سەرۆكی دەزگای لێپێچینەوە دەیەوێت كارەكانی خۆی لە پاراستنی سامانی گشتیدا بكات، لەولاوە لایەنەكانی (وەك وەزارەتی ناوخۆ) بودجەكانی خۆیی ناخاتە بەردەست و داواكاری گشتیی ناهێڵێت لێكۆڵینەوە لەو گەندەڵیانەدا بكات كە پێشكەشی دەكەن و پاشان سەركۆماریش دەستور پێشێل دەكات و هیشام جنینە لەسەركارەكەی لادەبات و دەیداتە دادگا.
   
كاتێك هەزاران كەس شەهید دەكرێن لەوكاتەوەی كە شۆڕش بەرپابووە و لە قەسابخانە یەك لەدوای یەكەكاندا و لەماوەی پێنج ساڵدا بەوپەڕی خوێنساردییەوە لەبەردەم چاوی كامێراكاندا دەكوژرێن، كەچی یەك بكوژیش سزا نادرێت و تەنانەت رژێم لەگەڵ دزە گەورەكاندا رێكدەكەوێت بەرامبەر بڕە پارەیەكی كەم و وازیان لێ دێنێت ئەوانیش دەكەونە نیعمەتی پارەی زۆری دزراوی گەلەوە. كاتێك یاسای خۆپیشاندانەكانی دژ بەدەستور دەردەكرێت و میدیای دووڕوو بۆی دەبێتە زوڕناژەن و بەهۆیەوە هەزاران لاو دەخزێنرێنە زیندانەكانەوە تەنیا لەبەر ئەوەی گوزارشتیان لە بیروڕای خۆیان كردووە.

كاتێك قوتابی لە وانەكانیدا ئەوە دەخوێنێت كە دوورگەكانی تیران و صەنافیر میسرین و پاشان لەناكاو سەركۆمار دەڵێت ئەو دوو دوورگەیەمان داوەتەوە بە سعودیە چونكە موڵكی ئەوان بووە و نایشیەوێت كەس لەو بارەیەوە هیچ قسەیەك بكات. كاتێك بەندكردنێكی ئاسایی دەبێتە سزایەكی دەرەوەی یاسا و لاوان چەندین ساڵ بەبێ‌ دادگاییكردن زیندانی دەكرێن تەنیا لەبەر ئەوەی وشەی شۆڕشگێڕانەیان لەسەر تیشێرت یاخود لە فەیسبووكدا نووسیوە. كاتێك بە بەرنامەیەكی داڕێژراو لاوانی دەستگیركراو  ئازار و ئەشكەنجە دەدرێن و هەموو تاوانەكەیشیان ئەوەیە كە قەناعەتیان بە بڕیارەكانی سیسی نییە. كاتێك ئەمن دەستبەسەر میدیای حكومی و تایبەتدا دەگرێت و پڕیان دەكات لەو بێژەرانەی كە هیچ شارەزایی و بەهرەیەكیان نییە بێجگە لە پەیوەندییان بە ئەمنەوە و ئەركیان دەكرێتە ناشیرینكردنی هەر نەیارێكی سیسی و جوێن و تۆمەتباركردنیان بە خیانەت لەبەردەم ملیۆنەها بینەری تەلەفزیۆندا و دواییش دادگاییكردنیان. 

ئایا ئەمە هەمووی خەڵەتاندن و فێڵكردنی دەوڵەت نییە لە گەل؟..
 
بۆچی بەلامانەوە زیاد بێت كە قوتابی لە تاقیكردنەوەكانی دواناوەندیدا قۆپییە بكات ئەگەر دەوڵەت بە بەردەوامی قۆپییەیان لێ‌ بكات؟ ئەو قوتابیانە بۆ قۆپییە دەكەن؟ زۆر بەسانایی لەبەرئەوەی بڕوایان بە بنەما و رێسا رەواكانی میسر نەماوە، خۆ ئەگەر هەریەكێكیان لە زانكۆیەكی بەڕێزی دەوڵەتێكی دیموكراسیدا بوایە، هەرگیز قۆپییەی نەدەكرد. چونكە دەیزانی، یەكەم: لەوێ‌ سزای قۆپیەكردن توند و خێرا دەبێت. دووەم: دڵنیایە لەوەی كە هەر خوێندكارە ئەنجامی هەوڵ و تێكۆشانی خۆی بەدەستدێنێت و لەمەدا جیاوازیی لەنێوان كوڕی سەرەك وەزیران و كوڕی كەناسێكدا نییە.

سیستمی سیاسی هەر دەوڵەتێك چوارچێوەی ئەخلاقیی كۆمەڵگەكەی دیاریدەكات، ئەگەر دادوەرانە بێت ئەوا خەڵكەكەیشی هەوڵ دەدەن و دڵنیادەبن لە ئازادی و مافەكانیان. بەڵام ئەگەر سیستمەكە زۆردار و درۆزن بوو، ئیتر نابێت سەری سوڕبمێنێت ئەگەر خەڵكەكەیش هەمان كاری بەرامبەر بكەنەوە. ئەگەر خوێندكارانی دواناوەندیی گشتییش قۆپیەچیی بچوك بن ئەوا دەوڵەتی ستەمكار قۆپیەچییە گەورەكەیە. ئەخلاق لە دەوڵەتێكی دادوەردا نەبێت نایەتەبوون و دیموكرایش چارەسەرە. 


created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure