سەرۆكێك بە دەسەڵاتی رەهاوە

بۆچوون / بیروڕا :: 04/06/2016

سەرچاوە: ئەلحەیات
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

ئەردۆغان هەر هەنگاوێك بەناوی عوسمانیی تازەوە (نیوعوسمانی) بەرەو سەردەمی ستەمكاری بنێت، ئەوروپایش دوو هەنگاو دەكشێتەوە لە قبوڵكردنی توركیا لە یەكێتیەكەیدا. هەرچەندەیش شكۆی سەڵتەنەتی پێشوو بگێڕێتەوە، زیاتر وڵاتەكەی لە دەورووبەر و لە جیهانیش دادەبڕێت. 
ئەوەی زیاتریش ئەم دابڕانەی توركیا بەرجەستە دەكات، دەنگدانەكەی دوو رۆژ لەمەوبەری پارلەمانی ئەڵمانیا بوو كە بەشێوەی نیمچە كۆدەنگییەك دەنگیاندا لەسەر ئەوەی كوشتارەكەی ئەرمەن و كەمایەتیە مەسیحیەكانی تر، لەپێش سەد ساڵ لەمەوبەر (كۆكوژی) جینۆساید بووە. لەڕاستیدا ئەو قڕكردنە تەنیا ئەرمەنی نەگرتەوە بەڵكو سریان و ئاشوریەكان و عەرەبیشی لە باشوری ئەنادۆڵدا گرتەوە و كوردیش بە سەرپەرشتیی سوپاكانی سوڵتان رۆڵی تێدا هەبوو بەڵام ئەمە مەسەلەیەكی ترە و پێویستی بە توێژینەوەیەكی سەربەخۆ هەیە كە ئێرە جێی ئەوە نییە.  بەڵام پەرچەكردارەكەی ئەبو عەلی یەڵدرم سەرەك وەزیرانەكەیشی دەربارەی بڕیارەكە و هەڕەشەكانی بە جوڵاندنی سێ‌ ملیۆن كۆچبەری توركی لە ئەڵمانیا هیچ كاریگەرییەكی لەسەر ئەو بڕیارە مێژووییە نابێت، چونكە ئەو كۆچبەرانە سامانێكی زۆر و زەوەند بۆ توركیا دەنێرنەوە، بۆیە بەدڵنیاییەوە لە جوڵاندنی ئەواندا بەرلین زیانی پێناگات.
ئەردۆغان تووشی ئەو وەهمە بووە كە دەتوانێت سیاسەت لە ئابوریی جیا بكاتەوە. ئەمە پەیوەندیەكەی بووە بە ئێرانەوە. ناكۆكییە سیاسییە مێژووییەكانیان نوێدەبنەوە (جگە لە رۆژانی شا) بەڵام هەوڵ دەدات بۆ پتەوكردنی پەیوەندییە بازرگانیەكان لەگەڵیدا. دەستوەدارنی سەربازیی لە عێراقدا دەكات كەچی پەیوەندییەكانی لەگەڵ كورددا بەتین دەكات لە پێناو نەوتی كەركوك و كۆمپانیا توركیەكاندا كە لە وڵاتی نێوان دوو رووباردا كاردەكەن. بەشدار دەبێت لە وێرانكردنی سوریا بەو ئومێدەی لە دوای جەنگەكە بەشێكی زۆری بەربكەوێت لە دووبارە دروستكردنەوەی وێرانەكەدا. دەیەوێت سەرۆكێكی لایەنگری خۆی لە میسر دابنرێت. پەیوەندییە سەربازی و ئەمنی و ئابورییەكانی لەگەڵ ئیسرائیلدا پێشدەخات، كەچی بەرگری لە غەززەیش دەكات. كۆچبەرە بێنەواكان وەك كارتێك بۆ سوكایەتیكردن بە ئەوروپا بەكاردێنێت و زۆری لێدەكات بۆ ئەوەی لە یەكێتیەكەیدا قبوڵی بكات لەبەرامبەر راگرتنی كۆچ و دەستكەوتنی ملیارەها دۆلاردا. ئەو بە عەقڵی نێوەندگیرێكی بازرگانی كار دەكات نەك بە عەقڵی پیاوی دەوڵەت. سەركەوتنە ناوخۆییەكەی لە بواری ئابووریدا لەسەر ئەم بنەمایە بووە.
ناكۆكییە ناوخۆییەكانی ئەردۆغان لەگەڵ عەلمانیەكان و نوێگەرەكاندا زیادیكرد. سەركوتكردنەكانی بۆ رۆژنامە و ئۆپۆزیسیۆن زیادیانكرد. نفوزی خۆی بەكارهێنا بۆ ئاراستەكردنی قەزا و دەركردنی حوكمی (خۆماڵیكردنی) رۆژنامە. خاوەندارێتییانی گواستەوە بۆ كۆمپانیاگەلێك كە هاوڕی و كەسە نزیكەكانی خۆی سەرپەرشتیی دەكەن، وەك ئەوەی بەسەر رۆژنامەی (زەمان) و جان دوندار سەرنووسەری رۆژنامەی (جمهوریەت) ی هێنا كە ئەوەبوو دادگای باڵایش لەبەرژەوەندیی ئەو بڕیاریدا بەڵام سەرۆك لە دژی وەستایەوە و لە پێشهاتێكدا كە ئاماژەیەكە بۆ ئەوەی خۆی بكاتە سەرۆكێكی خاوەن دەسەڵاتی رەها و بە هەڕەشەوە بڕیارەكەی دادگای رەتكردەوە. ئەمەیش تەنیا رووداوێك نییە كە بەرەو ئەو ئاڕاستەیە بسەلمێنێت، چونكە دەستبەرداربوونی لە ئەحمەد داودئۆغڵوی سەرەك وەزیرانی و پەیوەندییە ئاڵۆزەكانی لەگەڵ سەرۆكی پێشوو و هاوڕێی دێرینی لە دامەزراندنی پارتەكەی و گەیاندنی بە دەسەڵات (عەبدوڵـڵا گویل) دوو نموونەی حاشاهەڵنەگری ئەم راستیەن. لەوەیش زیاتر توانیی لەڕێی پارلەمانەوە پارێزبەندی لە سەر 138 پارلەمانتار هەڵبگرێت وەك سەرەتایەك بۆ هەڵبژاردنێكی نوێ‌ كە زۆرینەی بۆ دەستەبەر بكات. زۆرینەیەك رازی بن لەسەر سیستمێكی سەرۆكایەتی كە بۆخۆی پیادەی بكات و بڕیاری تێدا بدات بێ‌ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ نوێنەرانی گەل. بۆ نموونە وەك هەڵوەشاندنەوەی عەلمانیەت كە ئیسماعیل قەهرەمان سەرۆكی پارلەمان وتی.
ئەردۆغان توركیا گۆشەگیر دەكات. چواردەوری خۆی بەو كەسانە دەتەنێت كە هەرچیەك ئەم بیەوێت دەیكەن. وەك هەر سەرۆكێكی شەعبەوی دەوروبەرەكەی زاتی ئەوە ناكەن نەیاری بن یاخود راستیەكانی پێ‌ بڵێن. لە راستیدا ئەو جەوری عەسكەری لابرد و لە جێی ئەو جەوری ئایدۆلۆژیای دینیی دانا. پەلەیەتی بۆ جەنگی تایەفی و نەژادیی لە توركیادا، ئەوەتا كوردەكان بەو ئاراستەیە دەبزوون.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure