دانپێدانانەكانی ئێران و فریوەكانی خۆرئاوا

بۆچوون / بیروڕا :: 18/01/2020

نووسینی: رۆبەرت فیسك
ئامادەكردن و وەرگێڕانی: دواڕۆژ
ئەو قسەیەی چەرچڵ كە كاتی خۆی بە ستالینی گوتبوو زوربەمان بیستوومانە: (لە كاتی جەنگدا راستی ئەوەندە بەنرخە كە پێویستە هەمیشە بە كۆمەڵێك درۆ بیشاریتەوە). مەبەستی چەرچڵ ئەوەبوو سەرۆكی یەكێتی سۆڤێت ئاگادار بكاتەوە لە بایەخی فێڵ و درۆ لە ئامادەكارییەكانی جەنگی نۆرماندی. لەو جەنگەدا وڵاتانی هاوپەیمان ئەڵمانییەكانیان فریودا. ئەڵمانیەكان وایاندەزانی هێزەكانی دوژمن لە باكووری فڕەنساوە دێنە ناوەوە نەك لە كەنارەكانی نۆرماندی. 
بەڵام لە مێژووی ئێستای خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا واتاكانی راستی و درۆ و سوودەكانیان تەواو گۆڕاون. بە جۆرێك كە چیتر ناتوانرێت ئەو ئامۆژگارییەی چەرچڵ جێبەجێ‌ بكرێت. ئێران دواجار ددانی بەوەدا نا كە موشەكە دژەئاسمانییەكانی خۆی فڕۆكە ئۆكرانییەكەی سەرنگون كردووە. تەكنەلۆجیای ئەم سەردەمە هێندە پێشكەوتووە كە كامێرای مۆبایل و شوێنهەڵگرتنی موشەكەكان و رادارە دوورمەوداكان و مانگە دەستكردەكان دەستبەجێ‌ درۆكان ئاشكرا دەكەن. لەناو ئەم جۆرە رووداوانەدا تەنیا رووداوی كەوتنەخوارەوەی فڕۆكە مالیزییەكە كە 6 ساڵ لەمەوپێش روویدا بە نەزانراوی ماوەتەوە. 
لە ساڵی 2011دا حوسنی موبارەك ویستی بە مۆدێلە كۆنەكە رێگری لە شۆڕش بكات. كۆمەڵێك تانك و زرێپۆشی رەوانە كرد بۆ پارێزگاریكردن لە سەنتەری تەلەفزیۆنی قاهیرە، لەكاتێكدا كە خۆپیشاندەران بە مەسیج یەكتریان بانگهێشت دەكرد بۆ بەشداریكردن لە خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزایەتیدا. 
بە دڵنیاییەوە سوپای پاسداران و لەشكری ئێران ئەوەندە شارەزایی كۆمپیوتەرییان هەیە كە زەحمەتە نەیانزانیبێ‌ راستی رووداوە چی بووە. خستنەخوارەوەی ئەو فڕۆكەیە رووداوێكی دڵتەزێن و نەخوازراو بووە بۆ كاربەدەستانی تاران لە بارودۆخێكی زۆر ناسكدا. بۆیە لە سەرەتادا هەوڵ درا راستی رووداوەكە بشاردرێتەوە. بەڵام ئەم درۆیەی ئێران لەچاو هەڵوێست و لێدوان و بڕیارەكانی دەستەودائیرەكەی ترامپ و پسپۆڕە ئەمریكاییەكان هیچ نییە. 
ئەو رووداوە ئێرانی بۆ هەمیشە گۆڕی لەكاتێكدا كە ئێمەی خۆرئاوای تائێستاش راهاتووین لەسەر ناڕاستگۆیی و ساویلكەیی خۆمان. وامان لێهاتووە وشەی درۆ بە هیچ شێوەیەك نیگەرانمان ناكات. ئایا كەس باوەڕ دەكات بە قسەكانی ترامپ كە دەڵێت قاسم سولەیمانی ویستوویەتی چوار پێنج باڵیۆزخانەی ئەمریكا بتەقێنێتەوە؟ گرەو دەكەم ئەمە چیرۆكێكی دۆناڵد ترامپییە. تێكەڵەیەكە لە هۆلیود و بێئاگایی و تویتەكانی بەیانیان. ئەسڵەن ئێمەی خۆرئاوایی هەر بەلامانەوە گرنگ نییە قسەكەی ترامپ راست بێت یان درۆ. كێشەكە لەوەدایە كە ئێمە هێندە راهاتووین لەسەر درۆی سیاسییەكان كە هیچ شتێك بە خەیاڵماندا نایەت. ئێمە ئەگەر راستیمان مەبەست بوایە هەرگیز نەدەچووینە جەنگی عێراقەوە و ئەو هەموو كوشتار و وێرانكارییە گەورەیەمان ئەنجام نەدەدا.
لێدوانەكانی ئێستای ماستاوچییەكی وەك بۆریس جۆنسن سەبارەت بە رێككەوتننامەیەكی ئەتۆمی تازە لە درۆ زیاتر هیچی دیكە نییە. رێككەوتنی تازە بۆچی؟ خۆ رێككەوتنی لەوجۆرە ئێستاش هەر ماوە و ئێران ئامادەیە پابەند ببێت پێوەی.
لەدوای داگیركردنی عێراق لە ساڵی 2003دا ئەمریكییەكان هەمیشە ئۆباڵی هێرشە پارتیزانییەكانی عێراقی دەخستە ئەستۆی ئێران. هەموو كەس دەزانێت ئەو تۆمەتە درۆیەكی گەورەیە چونكە لەو قۆناغەدا عێراق پڕبوو لە چەك و لە كەسانی پسپۆڕی بواری سەربازیی لە پاشماوەكانی سوپای عێراق. لەو سەردەمەدا پارتیزانەكان هیچ پێویستییەكیان بە ئێران و پسپۆڕەكانی ئێران نەبووە.
هەتا ئێستا درۆ و فریودان هەر تایبەت بووە بە ئەمریكییەكان. سەرنج بدە لەو پڕۆژانەی كە تایبەتن بە مەسەلەی فەلەستینەوە. پڕۆژەكەی گرێبەستی سەدە بە كردەوە خەونی دروستكردنی دەوڵەتێكی فەلەستینی بەتەواوی لەناودەبات. ئەم پێشنیارە رێك پێچەوانەی رێككەوتنەكەی ئۆسلۆیە. ئەگەر ئەم هەڵوێستەی ترامپ ناوبنێین سیاسەت دەتوانین بڵێین سیاسەتەكەی ترامپ بۆ داگیركردنی یەكجارەكی كەناری خۆرئاوایە لەلایەن ئیسرائیلەوە. كەچی لەگەڵ ئەوەشدا خەریكە ئێمە و عەرەبەكانیش و بگرە خوودی فەلەستینیەكانیش باوەڕ دەكەین كە ئامانجی گرێبەستەكە بەرقەراركردنی ئاشتییە لە ناوچەكەدا.
زۆر سەیرە لە جیهانێكدا كە تیرۆركردنی فەرماندەیەكی سەربازیی بە راگەیاندنی جەنگ لەقەڵەم نادرێت، ئێمە خەریكین وردە وردە ئەم درۆیانە قبووڵ ئەكەین. دیارە خەڵكی خۆرئاوا هیوادارە گەورەترین درۆزنی جیهان ساڵی ئایندە لەسەر كار نەمێنێت. بەڵام من خوودی خۆم گومانم هەیە شتی وا رووبدات. وڵاتێك كە هەر خەریكی درۆكردنە چۆن بە ئاسانی دەستبەرداری ئەو درۆزنە گەورەیە دەبێتەوە. ئەگەر لەم گۆشەیەوە سەیری رووداوەكان بكەین بۆمان دەرئەكەوێت كە ئێرانییەكان بە بەراورد بە خۆرئاوا بە حەوت ئاو شۆراونەتەوە چونكە هیچ نەبێت سەرئەنجام تاران ددانی بە هەڵەكەیدا نا.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure