بەرهەمی هزریی

بۆچوون / بیروڕا :: 15/12/2019

نووسینی: ئادەم عەرەبی
سەرچاوە: ئەلحیوار ئەلموتەمەدن
ئامادەكردن و وەرگێڕان: دواڕۆژ


هەندێك لە هەوەسبازانی ئابووری، خراپ لە بەرهەمی هزر تێگەیشتوون و بەوەی نازانن كە خوڵقێنەری بەها بێت. دیارە ئەمەیش لەڕاستییدا شێواندنی بیری ماركس-ە، چونكە بەرهەمی هیزریی دەرەنجامی هەوڵە دوور و درێژەكانی مرۆڤە و زانیارییەكی كەڵەكەبووی گەورەیە.
بەرهەمی هزریی كە دەچێتە پرۆسەی بەرهەمهێنانی سەرمایەدارییەوە سامان دەخوڵقێنێت. قۆناغی ئێستای سەرمایەداریی، سێیەم قۆناغیەتی، بەكردەوە قۆناغی بەرهەمهێنانی هزرییە. تەنانەت كرێكارێكی سادەیش رۆژانە لە دەستپێكی كارەكەیەوە هەتا كۆتایی رۆژەكە، رەنجی جەستەیی و ئەقڵیی دەدات كە پێیان دەگوترێت هزری كار.  هەندێك لە هەوەسبازانی ئابووری، كرێكار بە مەیموون دەزانن و دەڵێن "تەنیا رەنجێكی جەستەیی دەدات". ئەمانە هەوڵدەدەن كاری هزریی لە كاری جەستەیی جیابكەنەوە. تا ئەو رادەیەی كە بەرهەمهێنانی هزریی بە جۆرێك لە خزمەتگوزاریی دادەنێن كە بە پێی تێگەیشتنی ئەوان "هیچ بەهایەك بەرهەمناهێنێت". لای ئەوان "بەرهەمهێنانی بەها لەو كرێكارە مەیموونەدا بەرجەستە دەبێت كە ئەقڵی نییە". ئەم قسەیە ئەوپەڕی سووكایەتیكردنە بە بیری ماركس.

ماركس بێ پەردە ئەو راستییەمان نیشان دەدات كە "بەرهەمهێنانی خزمەتگوزاریی دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی زێدەبایی سەرمایەداری". ئەو لەو رووەوە دەڵێت:"مادام كارێكی كرێگرتە هەیە كە دەبێتە هۆی كەڵەكەبوونی سەرمایە، كەواتە ئەو كارە زێدەبایی دروست دەكات، لەم رووەوە هەمووان بەرهەمهێنی زێدەبایین". شاعیر ئەگەر لە دەشتێكدا شیعرەكانی بخوێنێتەوە ئەوە تەنیا خولیایەكە نەك پرۆسەیەكی بەرهەمهێنان بە واتا ئابوورییەكەی، بەڵام كاتێك كۆمپانیاكان گرێبەستی لەگەڵدا واژۆ دەكەن و شعرەكانی دەكرێنە دیوان و شاعیر لەسەر نرخەكەی رازیی دەبێت، مانای وایە چووەتە ناو پرۆسەیەكی بەرهەمهێنانەوە وەك بازرگانێك. ماركس دەڵێت"ئەگەر خانمە گۆرانیبێژێك كە هەر بۆ دڵخۆشكردنی هاوڕێكانی گۆرانی دەڵێت، بەرهەمهێنێك هات و گرێبەستی لەگەڵدا واژۆ كرد بۆ ئەوەی گۆرانییەكانی تۆمار بكرێن، مانای وایە ئەو خانمە چووەتە قۆناخی بەرهەمهێنانەوە". كەواتە شكۆداركردنی كاری ئەقڵیی درۆیەكی بۆرجوازییە بۆ سووكایەتیكردن بە كرێكاران. چونكە كاركردن كە گەشەی بەخشی بە مرۆڤ و لە مەیموون جیایكردەوە، لە ناوەڕۆكیدا داهێنانێكی هزری تێدابووە.
لەو رۆژەوەی كە مرۆڤ كەرەستەی بەردینی دروستكرد، چووەتە سەر شاڕێگەی بەركارهێنانی ئەقڵ بۆ كۆنتڕۆڵكردنی سروشت لە رێگەی ئامێرەكانەوە، واتە لە پشت هەموو كارێكی ماسوولكەیی و جەستەییەوە، رەنجێكی ئەقڵ هەیە. گەشەكردنی ئامێرەكان بە تێپەڕبوونی كات دەریدەخات كە كاری ئەقڵیی هەر لە سەرەتاوە هەبووە.
مادام بەرهەمهێنانی هزر گۆشەیەكی گرنگە لە پرۆسەی كەڵەكەبوونی سەرمایەدا، كەواتە بۆچی كاری هزر بەرهەمهێنی بەها نییە؟ هەندێك لە ئابووریناسان دەڵێن"لەبەرئەوەی رێگەیەك نییە بەرهەمهێنانی هزری بپێوێت". ئەمە راستە، ناتوانرێت بە سەعات بپێورێت، بەڵام لە پرۆسەی بەرهەمهێناندا گرنگ ئەوەیە ئەنجامەكە ببێتە هۆی خوڵقاندنی نرخێكی تازە. بەڵام سەرباری ئەمانەیش خاوەنی بەرهەمهێنانی (هزری و ئەقڵی) بەهیچ شێوەیەك پرۆلیتاریی نییە. پرۆلیتار تەنیا ئەو كەسەیە كە ئەم كارە دەكات (شتێك لە كارێكی ئەنباركراو و مردووی ناو ئامێر و مادەكان دەگۆڕێت بۆ ئەو شتەی كە بەرهەمی دەهێنێت و لەم پرۆسەیەدا شتی خۆی دەخاتە سەر و لەهەمانكاتیشدا نرخێكی نوێی پێدەبەخشێت، لەبەرامبەر ئەمەدا كرێیەك وەردەگرێت كە بەشێكی نرخەكەیە و باقی نرخەكە وەك قازانج دەچێتە گیرفانی خاوەنكارەكەوە).


پ: ل. م

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure