فاشیزم و كۆتایی جیهانگیریی

بۆچوون / بیروڕا :: 11/12/2019

نووسینی: عەبدولمونعیم سەعید
ئامادەكردن و وەرگێڕانی: د. شێركۆ عەبدوڵڵا
كۆكردنەوەی فاشیزم و جیهانگیریی لە یەك ناونیشاندا بە رواڵەت كارێكی نەشیاوە، چونكە فاشیزم ئایدۆلۆجیایەك و سیستمێكی حوكمڕانی بوو كە لە سییەكانی سەدەی رابوردوودا ناوبانگی پەیدا كرد؛ بەڵام جیهانگیریی رێڕەوێكی تایبەتی بازرگانی و تەكنەلۆجیا و بەها جیاجیاكانە كە سنوورەكان تێدەپەڕێنێت و دنیا دەكات بە گوندێكی بچووك، زاراوەیەكە سەدەی بیستەمی بەستووەتەوە بە سەدەی بیست و یەكەمەوە.
فاشیزم جەخت دەكاتە سەر دەوڵەت و تایبەتمەندییە نەتەوەییەكان و گرنگتربوونی نەتەوەیەك لە هەموو نەتەوەكانی دیكە. كۆڵەكەكانی ئەم ئایدۆلۆجیایە هەژموونی سەربازیی و گرنگی رەگەزییە، لەكاتێكدا كە جیهانگیریی جەخت دەكاتە سەر هێزی شۆڕشە تەكنەلۆجییە هاوچەرخەكان لە بوارە جیاجیاكاندا.
مەبەست و ئامانجی فاشیزم و جیهانگیریی دوو بابەتی زۆر لەیەكتر جیاوازن بەڵام ئێستا قسەی گەرمی خەڵكی لە بوارەكانی پەیوەندیی نێودەوڵەتی و مێژوودا ئەوەی لێ‌ هەڵدەهێنجرێت كە زۆرێك لە وڵاتانی جیهان روویان كردووەتەوە بیری پۆپۆلیستی و رەگەزپەرستی و گۆشەگیریی راستڕەو لەگەڵ دەركەوتنی كۆمەڵێك سەركردە كە سەركردەكانی فاشیزم و نازیزممان بیر دەهێننەوە. ئەمەش لەڕاستیدا ئالەنگارییەكی گەورەیە بۆ پڕۆسەی جیهانگیریی.
خاڵی هاوبەشی نێوان فاشیزم و جیهانگیریی لەوەدایە كە بەم دواییە هەردووكیان كەوتوونەتە بەر پڕۆسەی پێداچوونەوەدا. پسپۆڕە گەورەكانی بواری ئابووریی ئێستا درك بەوە دەكەن كە جیهانگیریی زۆر لەوە زیاتر زیانی بە كرێكارانی ئەمریكا گەیاندووە لەوەی كە چاوەڕوان دەكرا. ئابووریناسەكان دەڵێن جیهانگیریی بۆی دەرخستین كە ئێمە بەشێوەیەكی ترسناك نەشارەزا بووین لە زانستی ئابوورییدا. چونكە پێشبینیمان نەدەكرد جیهانگیریی ببێتە هۆی سەرهەڵدانی نائارامیی ئابووریی و كۆمەڵایەتی گەورە لە ناوچە جیاجیاكانی جیهاندا و بەوشێوە مەترسیدارە جینەكانی ناوەڕاست هەڵبتەكێنێت.
جیهانگیریی سێ‌ لێكەوتەی بەرچاوی هێناوەتە ئاراوە: نایەكسانیەكی گەورە، توندبوونی ركابەریی لەنێوان واشینتۆن و پەكیندا، كاریگەرییە خراپەكانی لەسەر وڵاتانی هەژار و هەروەها چینەكانی ناوەڕاستی وڵاتە پێشكەوتووەكان. ئێستا دژایەتیكردنی كۆچبەران و قبووڵنەكردنیان لە كۆمەڵگاكانی خۆرئاوادا هەمان هەڵوێستی هیتلەر و مۆسۆلینیمان بیر دەهێنێتەوە. بە واتایەك لە واتاكان دەمارگیریی و دەسەڵاتخوازی و سوكایەتیكردن بە گەلانی دیكە جارێكی تر سەریان هەڵداوەتەوە.
وروژاندنی ئەم بابەتە لە نێوەندە ئیعلامیی و سیاسییەكاندا لە سەرێكەوە نیشانەی زیندوبوونی هزرە، لەسەرێكی دیكەوە رەنگدانەوەی ئەو راستیەیە كە ئێمە ئێستا لەبەردەم قۆناغێكی تازەی مێژووداین كە هەڵەیە ئەگەر چەمك و دەستەواژە كۆنەكانی بۆ بەكاربهێنین و پێویستە چاوەڕێ‌ بین سەردەمەكە خۆی لەكاتی گونجاودا چەمكە گونجاوەكان رابگەیەنێت. 
ئەنجامە سیاسییەكانی ئەم قۆناغە رەنگە جەنگێكی گەردوونی بێت یاخود مرۆڤ بگەیەنێتە ئەودیو هەسارەی زەوی. ئەو شۆڕشە زانستی و تەكنەلۆجییەی كە جیهانگیریی بەرهەم هێنا هێشتا نەوەستاوە بگرە لە جاران خێراترە و بەدڵنیاییەوە دەگاتە دوورترین گوندەكانی زەوی. هێشتا وەكو دەڵێن چێشتەكە بەتەواوی نەكوڵاوە و كەس نازانێت كاروانەكە بۆ كوێ‌ دەڕوات.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure