شۆڕشی ئۆكتۆبەر لە ڕوانگەی ماركسیزمەوە

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 2 هەفتە

نووسینی: فوئاد ئەلنەمریی
ئامادەكردن و وەرگێڕانی: د. شێركۆ عەبدوڵڵا
رۆژنامە جیهانییەكان هەرەسهێنانی یەكێتی سۆڤێتیان بە بوومەلەرزە گەورەكە وەسف كرد. بوومەلەرزەش واتە كتوپڕی و پێشبینی نەكراوە. كەواتە هیچ كەسێك لە جیهاندا پێشبینی هەرەسهێنانی جەمسەرە تەریبەكەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی نەدەكرد، كە بریتی بوو لە یەكێتی سۆڤێت.
لە مانگی ئۆكتۆبەری ساڵی 1952دا، ستالین لە نۆزدەهەمین كۆنگرەی پارتی كۆمۆنیستدا زۆر بە جددی هۆشداری دا لەو مەترسییە جددیانەی كە هەڕەشەن لەسەر شۆڕشە سۆشیالیستییەكە و جەختی كردەوە كە پێویستە رێوشوێنی تایبەت بگیرێتە بەر بۆ پاراستنی شۆڕش، كە گرنگترینیان لابردنی سەركردایەتی حیزبە و دەركردنیەتی لە مەكتەبی سیاسی.
كۆنگرەكەی حیزب ئەم پێشنیارەی پەسەند نەكرد و لە ئاكامدا زنجیرەیەك هەرەس روویان لە شۆڕشەكە كرد. ئێمە ئەگەر بمانەوێت لە هەرەسهێنانی بەرەی سۆشیالیزم تێبگەین پێویستە بزانین بۆچی هەڵوێستی ستالین لە ساڵی 1952دا پێچەوانەی  ئەو هەڵوێستەی بوو كە لە تشرینی یەكەمی ساڵی 1941دا رایگەیاند.
لە 7ی تشرینی دووەمی ساڵی 1941دا ستالین لە وتارێكیدا بەرامبەر نمایشێكی سەربازی لە گۆڕەپانی سوور بە بۆنەی یادی 24 ساڵەی شۆڕشی ئۆكتۆبەردا لەكاتێكدا كە مۆسكۆ دەورەدرابوو بە 2.5 ملیۆن سەربازیی نازی چەكدار بە بەهێزترین و كوشندەترین جۆری چەك، ستالین خەڵكە روخاوەكەی دڵنیا دەكردەوە كە لە مۆسكۆ هەڵدەهاتن و داوای لێكردن كە نەترسن چونكە دەوڵەتی سۆڤێتی هێشتا دەتوانێت هێزە نازییەكان ورد و خاش بكات.
كەچی لە كۆنگرەكەی مانگی ئۆكتۆبەری ساڵی 1952دا لەكاتێكدا كە یەكێتی سۆڤێت بەهێزترین دەوڵەتی جیهان بوو، بە تەنیا باڵییش توانیبووی دێوە نازییەكە لەتوپەت بكات، كەچی لەو كۆنگرەیەدا ستالین هۆشداری دا و رایگەیاند كە كۆمەڵێك هەڕەشەی راستەقینە چارەنووسی شۆڕشیان خستووەتە مەترسییەوە.
ئەمە چۆن لێك دەدرێتەوە؟ بۆچی ستالینی سەركردەی مێژوویی شۆڕشی كۆمۆنیستی لە جیهاندا كاتێك لە چارەنووسی شۆڕش دەترسێت كە گەورەترین سەركەوتنی لە مێژوودا بەدەست هێناوە، لە شەڕی دژی نازییەكاندا لە ساڵی 1945. بەڵام لە ساڵی 1941دا هیچ ترسێكی لەسەر شۆڕش نەبووە كاتێك كە نازییەكان بە 180 تیپی سەربازییەوە گەمارۆی مۆسكۆیان دابوو. 
ئەمە مەتەڵێكە و پێش لێكدانەوەی ناتوانین شۆڕشە سۆشیالیستیەكەی ئۆكتۆبەر تێبگەین.
ساڵی 1952 هیچ كەسێك لە جیهاندا بیری بۆ ئەوە نەدەچوو كە رۆژێك لە رۆژانە یەكێتی سۆڤێت هەرەس دەهێنێت. تاقە یەك مرۆڤ هەستی بەو مەترسییە كردبوو ئەویش سەركردەی بلیمەتی كۆمۆنیست جۆزێف ستالین بوو.
دیارە جەنگ قەناعەت و بیروبۆچوونەكان دەگۆڕێت. جەنگی یەكەمی جیهانی كە كۆتایی هات و ئەڵمانیا خۆی رادەست كرد، بریتانیا و فڕەنسا مەرجی وا بێبەزەییان بەسەر ئەڵمانیادا سەپاند كە ئیتر هەرگیز وەك قۆناغی پێش جەنگی لێ‌ نەیەتەوە و گەشەنەكاتەوە بەو رەوتەی كە ببێتە دەوڵەتێكی سەرمایەداریی مەزنی ئیمپریالیستی.
سۆشیالیست دیموكراتەكانی كۆماری ئەڵمانیا  ئەوەیان هەڵبژارد كە ببنە هاوپەیمانی دوژمنانی كۆمۆنیستەكان و سەركردەیەكی هەڵكەوتووی وەكو رۆزا لۆكسمبۆرگیان كوشت و ملیان شۆڕ كرد بۆ مەرجەكانی ئاگربەست، كە دەبوایە رێبازی سۆشیالیزمی راستەقینەیان هەڵبژاردایە و بووبوونایە بە هاوپەیمانی حیزبی كۆمۆنیستی ئەڵمانیا و حیزبی سپارتاكۆسییەكان. ئەم هەڵە گەورانەی كاوتسكی و هاوڕێكانی رێگەخۆشكەر بوون بۆ ئەوەی هیتلەر لە ساڵی 1933دا دەسەڵاتی ئەڵمانیا بگرێتە دەست. 
سیاسەتەكانی هیتلەر لە ناوەڕۆكدا دژی سیستمی سەرمایەداریی نەبوون بۆیە بریتانیا و فڕەنسا سازشی گەورەیان بۆ كرد و پێشنیارەكەی یەكێتی سۆڤێتیان رەت كردەوە سەبارەت بە دروستكردنی هاوپەیمانیەتییەك بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەی نازییەكان. سەرئەنجام ستالین ناچار بوو لە مانگی ئابی ساڵی 1939دا بەڵیننامەی دەستدرێژینەكردنە سەر یەكتری لەگەڵ هیتلەردا ئیمزا كرد. دواتر هیتلەر هەموو ئەوروپای داگیر كرد و پاشان رێككەوتننامەكەی پێشێل كرد و جەنگی دژی یەكێتی سۆڤێتی راگەیاند، بە پشتبەستن بەو هەموو هێزە ماددی و مرۆییەی كە لە ئەوروپادا كۆیكردبوونەوە.
بەداخەوە زۆربەی رۆشنبیرەكان بە وردی لەم راستییە تێنەگەیشتوون و لەبیر خۆیانی دەبەنەوە كە نازیزمی ئەڵمانیا بەرهەمی هەردوو ئیمپریالیزمی ئینگلیز و فڕەنسایە و دەرئەنجامی مەرجە بێ‌ بەزەییەكانی پەیمانی ڤێرسایە. ئینگلتەرا و فڕەنسا بەئەنقەست هێرشی نازییەكانیان ئاڕاستەی یەكێتی سۆڤێت كرد و ئەو دوو دەوڵەتە ئیمپریالیستییە تەنیا پێنج هەفتە بەشدارییان كرد لە جەنگی دژی هیتلەردا. شەڕەكەی نۆرماندیش نمایشێكی بێ‌ نرخ و هەرزانە چونكە كاتێك روویدا كە هێزە شكستخواردووەكانی ئەڵمانیا بەرەو بەرلین پاشەكشەیان دەكرد. بەم شێوەیە هەموو ئەركی شكستپێهێنانی هیتلەر كەوتە ئەستۆی یەكێتی سۆڤێت.
یەكێتی سۆڤێت، كە لە 8ی ئایاری 1945دا بە سەركەوتوویی لەو جەنگە هاتەدەرێ‌ هەمان یەكێتی سۆڤێتی ساڵی 1941 نەبوو كە هیتلەر پەلاماری دا. لە ساڵی 1941دا سۆڤێت دەوڵەتی دیكتاتۆری پڕۆلیتاریا بوو، كە رابەرایەتی شۆڕشی سۆشیالیستی دەكرد لە جیهاندا بەڵام لە ساڵی 1945دا سۆڤێت بەو شێوەیە نەمابووەوە. پڕۆلیتاریا هەموو زیانە گەورەكانی یەكێتی سۆڤێتی كەوتەسەرشان لە ساڵانی جەنگەكەدا، لە ئەنجامدا وردە بورجوازیی و بورجوازیی سووك هاتنە پێشەوە و بەشی زۆری جومگەكانی وڵاتیان تەنییەوە و تاقە كەسێك كە دەیتوانی رێگری لە پێشڕەویكردنی ئەم بورجوازییە سوكە بگرێتە تەنیا هەر ستالین بوو. 
گەشەكردنی هزری ستالین و تێگەیشتنی زانستییانەی لە بارودۆخی جیهان دەتوانرێت لە دوو رووداودا روون بكرێتەوە. لە ساڵی 1938دا ستالین پشتیوانی دەكرد لە تیژكردنەوەی ململانێی چینایەتی و دەیگوت هەتا كاروانی سۆشیالیزم زیاتر بڕوات، ململانێی چینایەتی بەهێزتر دەبێت. بەڵام لە كۆڕبەندە بەناوبانگەكەی سەركردایەتی پارتی كۆمۆنیستی سۆڤێتدا ساڵی 1951 ستالین دژی مۆلۆتۆف و هاوڕێكانی رایگەیاند كە تیژكردنەوەی ململانێی چینایەتی هەڕەشەی گەورە لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت بۆسەر شۆڕش و چارەنووسەكەی.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure