ژاك شیراك .. سیاسەتمەدارێك كە بەكەڵكی سیاسەت نەدەهات

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 3 هەفتە

ئامادەكردن و وەرگێڕانی: د. شێركۆ عەبدوڵا

نازانم لە بەدبەختیم بوو یان بە پێچەوانەوە من بە درێژایی ماوەی سەركۆماریی ژاك شیراك لە فرەنسادا دەژیام، واتە لە ساڵانی 1995 تا 2007. ئەم سیاسەتمەدارە 86 ساڵە فرەنسییە سەرئەنجام ماڵئاوایی هەمیشەیی كرد.

كارنامەی سیاسی شیراك نەك هەر كارنامەیەكی سەرنجڕاكێش و گرنگ نییە، بەڵكو زۆر دواكەوتووە، هیچ جێ‌ پەنجەیەكی گرنگی لە مێژووی سیاسی لە فرەنسادا بەجێ‌ نەهێشت. ئەمەش لەبەر دوو هۆكار: یەكەم، ئەوەیە كە شیراك كەمترین كاریزماشی نەبوو، بەڵكو زۆر دەست و پێ‌ سپی بوو. هۆكاری دووەم ئەوەیە كە بیركردنەوەیەكی قووڵ و نائاسایی نەبوو و زیاتر پەیڕەوی لە بەڵگەنەویستە سیاسییەكان دەكرد.

ئەو زۆرجار هەوڵی بەدەستهێنانی پۆستی سەرۆك كۆماری فرەنسای داوە و سەرئەنجام ساڵی 1995 و لە فرەنسایەكی ماندوو بەدەست چواردە ساڵ دەسەڵاتی سوڵتان ئاسای فڕەنسۆ میترانەوە شانس رووی تێكرد و توانی ركابەرێكی لەخۆی ناسەرنجڕاكێشتری حیزبی سۆشیالیستی فرەنسا ببەزێنێت كە ناوی لیۆنێڵ ژوسپین بوو. پێش ئەمە شیراك دوو جار رۆڵی سەرۆك وەزیری گرتبووە دەست و كارنامەیەكی لاوازی لەپاش خۆی جێ‌ هێشتبوو.

فرەنسا زوو تێگەیشت كە لە هەڵبژاردنی ئەم كابرایەدا هەڵەیەكی گەورەی كردووە. بۆیە لە زستانی ئەوساڵەدا فرەنسا بووە مەیدانی گەورەترین و درێژخایەنترین مانگرتنی سەرانسەری كرێكاران.

لە خولی یەكەمی سەرۆك كۆماری ئەمدا فرەنسا بووە مەیدانی ناڕەزایی كۆمەڵایەتی بەربڵاو و هیچ پێشكەوتنێكی گرنگ لە رووی سیاسی و ئابووریی و كۆمەڵایەتی رووی نەدا كە مۆركی حەوت ساڵ سەرۆكایەتی شیراكی پێوە بێت.

بەڵام شیراك زۆر شانسی هەبوو. ساڵی 2002 كە بۆ جاری دووەم خۆی بۆ پۆستی سەرۆك كۆماری پاڵاوتەوە  لە خولی یەكەمدا تەنیا 20%ی دەنگەكانی بەدەست هێنا. بەڵام لەناو ركابەرەكانیدا تەنیا پاڵێوراوی بەرەی راستی توندڕەو مابووەوە ئەمەش جارێكی تر فرەنسییەكانی رووگیر و ناچار كرد كە دەنگ بە شیراك بدەنەوە و بۆ جاری دووەم چووەوە كۆشكی ئیلیزێ‌.

لەم ماوەیەدا شیراك جوڵەیەكی سیاسی زیرەكانەی كرد كە دەتوانین بڵێین لەناو كتێبی هیچ لێ‌ نەنووسراوی ژیاننامەیدا تاقە لاپەڕەی گرنگی ژاك شیراكە. ئەو لە ساڵی 2003دا شیراك بەپێچەوانەی پێشبینیكردنی زۆر كەس، راشكاوانە و بەتەواوی كەوتە دژایەتیكردنی لەشكركێشی ئەمریكا بۆسەر عێراق و بووە سەرقافڵەی هێزە بەرهەڵستیكارەكانی ئەو لەشكركێشییە. ئەمەش وە نەبێت نیشانەی سوارچاكی یان سەربەخۆخوازیی شیراك بێت بەڵكو میراتێكی سیاسی كۆنە لە فرەنسادا.

شیراك بە درێژایی سەرۆك وەزیرانی و سەرۆك كۆماری خۆی هەوڵی داوە لە وڵاتە عەرەبییەكان نزیكتر ببێتەوە و  نەبێتە شوێنكەوتوویەكی بێ‌ قەید و شەرتی ئیسرائیل. ئەمەش وای كرد لۆبیە زایۆنیستییەكان بەشێوەیەكی بەرفراوان بیكەنە ئامانجی هێرش و پەلامارەكانی خۆیان. شیراك لە تۆڵەدا سەردانی ناوچە فەلەستینییەكانی كرد و پەردەی هەڵماڵی لەسەر دەستدرێژییەكانی ئیسرائیل دژی خەڵكی فەلەستین و حكومەتی تەلئەبیبی لەرووی دیپلۆماتییەوە ریسوا كرد.

شیراك هەروەها یاسر عەرەفاتی لە كۆشكی ئیلیزییە میوانداری كرد و لە مردنەكەشیدا ئامادەی رێوڕەسمی ناشتنەكەی بوو.

جگە لەوەش هەڵوێستێكی جیاوازی بەرامبەر بە حكومەتی تاران نیشان دەدا و تا ئەو سنوورە پشتیوانی لێ‌ دەكرد كە چەكی ئەتۆمیش بەدەست بهێنێت.

بەڵام نكوڵی لەوە ناكرێت كە ژاك شیراك پیاوی رۆشنبیریی و ئەدەب و هونەر بوو. زۆر شارەزای كەلتووری میللەتانی دنیا بوو. ئەدەب دۆست و نووسەر و وەرگێڕێكی گەورە بوو. كاتێكیش كە سەرۆكی شارەوانی پاریس بوو چەند دۆسیەیەكی گەندەڵی لەسەر تۆمار كراوە. بە كورتییەكەی شیراك ئەدەب دۆست و رۆشنبیرێك بوو كە بە هەڵە چووبووە دونیای سیاسەتەوە و بە درێژایی ژیانی سیاسی خۆی هیچ جێ‌ دەستێكی گرنگی بەجێ‌ نەهێشت و رۆیشت.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure