كۆتایی ململانێی چینایەتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست

بۆچوون / بیروڕا :: 17/09/2019

سەرچاوە: ئەلحوڕڕە
ئامادەكردن و وەرگێڕان: د. شێركۆ عەبدوڵڵا


لە تێكڕای وڵاتان و شارەكانی بەری خۆرهەڵاتی دەریای ناوەڕاست، لە دیمەشق-ەوە بۆ قاهیرە لە تاران-یشەوە بۆ عەممان بە بەیروت و هەولێر و ئەنقەرە و باقی پایتەخت و ئاوەدانییەكانی دیكەوه‌، كە لە 25 ساڵی رابوردوودا بەشێوەیەكی چاوەڕواننەكراو گەشەیان كرد، هەڵكشانی بەردەوامی دوو دیاردەی هاوشانی یەكتری دەبینین:
گەورەبوونی گەڕەك و ناوچە هەژارنشینەكان لە شارەكاندا بەشێوەیەكی ترسناك و بەجۆرێكی وا كە نزیكەی نیوەی دانیشتوانی شارە گەورەكانی ئەو وڵاتانەی لەخۆگرتووە. لەهەمانكاتیشدا بۆشایی هێزە ئابورییەكە و كاریگەریی دەوڵەمەندانی ئەم وڵاتانە زۆر فراوانبووە، لەكاتێكدا كە هەموو سیستمە حكومڕانییەكانی ئەم وڵاتانە وازیانهێناوە لە پاراستنی كۆمەڵایەتی سادە و سەرەتایی چینە لاوازەكانی كۆمەڵگه‌، وەك فێركردن و گواستنەوەی گشتیی و بیمەی تەندروستی و دابینكردنی كارەبا و جۆرەكانی تری وزە.
ئەمە لەكاتێكدا روودەدات كە هەر هەمان ناوچە مەرگی تەواوی هەموو چوارچێوەیەكی سیاسی و كەلتووریی و فكریی بەخۆوەدەبینێت كە هوشیارانە پەیوەندییە بونیادییەكانی كۆمەڵگه‌كانمان زۆر ترسناكانە دادەتەپن، ئەمەیش مایەی هەڕەشەیەكی ریشەییە بۆ سەر سەقامگیریی و ئاسایشی كۆمەڵایەتی لەم وڵاتانەدا.
هیچ رێكخراوێكی سیاسی نییە ئەم مەسەلەیەی كردبێتە خەمی خۆی، تەنانەت هیچ كۆمەڵەیەك و رەوتێكی رۆشنبیریی و مەعریفی تەنانەت لێكۆڵینەوەیش لەئارادا نییە. گوتارێكی قووڵ و خاوەن ناوەڕۆك نابینین كە هوشیارانە خۆی تەرخان كردبێت بۆ ئەم مەسەلەیە، مەسەلەیەك كە تەنانەت لە مشتومڕە گشتییەكانیشدا هەست بە بوونی ناكرێت، تەنانەت لە دارستانەكانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانیشدا.
مەترسییەكە لەوەدایە كۆی هێز و بزووتنەوە و رەوتە سیاسییەكانی ئەم ناوچەیە لەسەر ئەو خاڵە كۆكن كە گوێنەدەنە مەسەلە ئابورییەكە و خۆیانی پێوە خەریك نەكەن، هەرچەندە ناكۆكیی و ململانێی توندیشیان لەگەڵ یەكتریدا هەبێت. حكومەتەكان و ئۆپۆزیسیۆنەكان چ تۆتالیتاری بن چ رادیكاڵی، لەو خاڵەدا هاوهەڵوێستن كە بەدەستی ئەنقەست ئەم مەسەلە ئابورییە ترسناكە فەرامۆش دەكەن. ناوبەناویش كە هەندێك دروشم و بەڵێنی رووكەش دەبینین لەلایەن رەوتە كۆمۆنیستییەكانی وڵاتانی ئەم ناوچەیەوە، تەنیا هەروەك ئاوازێكی خۆش بەلای گوێماندا دەڕۆن بێ‌ ئەوەی هیچ ناوەڕۆكێكیان هەبێت. چونكە خودی ئەم حیزبە كۆمۆنیستیانە لە پێگەیەكی لاوازدا هاوپەیمانن لەگەڵ خراپترین رژێمەكانی بەرپرسیار لەم كارەساتە ئابورییەی وڵاتانی ناوچەكەمان.
سەدەیەك لەمەوبەر ئەم ناوچەیە پڕبوو لە ئاڕاستە و رەوتی سەرقاڵ بەم بابەتە كۆمەڵایەتییە ئابورییانەوە. سەدان حیزب و كۆمەڵە و هێزی رۆشنبیریی و دەستەبژێری، بە ئاشكرا خەباتیان دەكرد لەپێناو مەسەلەیەكی ناوەندی روون و ئاشكرا كە ئەویش بەرگریكردن بوو لە چینە لاوازەكانی كۆمەڵگه‌كانمان و دژایەتی بۆرجوازیی و دەرەبەگ و كۆنەپەرستانیان دەكرد. بەرگرییان دەكرد لەو یەكسانییەی كە پێویستە لەنێوان مرۆڤەكاندا هەبێت و دەوڵەت ئەركی سەرشانێتی مافە سەرەتاییەكانیان بۆ دابین بكات بە خۆڕایی، مافەكانی وەك فێركردن و تەندروستی و خزمەتگوزارییە گشتییەكان.
ئەم رەوت و رێكخراو و بزووتنەوە چەپ و كۆمەڵایەتییە داینامیكیانە ماوەی زیاتر لە پەنجا ساڵ چالاكترین و بەهێزترین بزووتنەوە بوون و لە هەندێ‌ وڵاتدا جەنگی ناوخۆیی بەهێزیان رووبەڕوو بووەوە و لە زۆر وڵاتیشدا هێندەی نەمابوو رژێمە هەرە بەهێز و چەسپیوەكان بڕووخێنن.
ئێستا هیچ شتێكی لەو جۆرە نابینین، نە لە ناو حیزب و بزووتنەوە میراتگرەكانی ئەو بیروباوەڕ و ئامانجە سیاسی و كۆمەڵایەتیانە، نە لەسەر ئاستی كەلەپوورە فیكریی و رۆحییه‌ سیاسیەكانیان. هەموو شتێك مرد و تەواو بوو. لاپەڕەی كتێبەكان و بەرنامەی حیزبەكان و خەمی دەستەبژێرەكان و كۆمێنتی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان هەموویان بەتاڵن لە مەسەلە كۆمەڵایەتییە ئابورییەكە.
بێگومان پاشەكشێی ئەم مەسەلەیە لەسەر ئاستی جیهان كاریگەریشی هەیە و پێویستە هەیبێت لەسەر پاشەكشێكردنی مەسەلەكە لەم ناوچەیەی ئێمەدا، بەڵام نكوڵی لەو راستیە ناكرێت كە دامودەزگاكانی دەوڵەت لە وڵاتانی دیكەدا، بەتایبەت وڵاتانی پێشكەوتوو، تائێستایش لانیكەمی بەرپرسیاریەتیان هەڵگرتووە بەرامبەر بەو مەسەلە گرنگە.
جەمسەرگیریی ناوچەكە، بەتایبەت لە نێوان ئێران و دوژمنە ئیقلیمیەكانیدا، هۆكارێكی گەورەی ئەم فەرامۆشكارییە ئەنقەست و ترسناكەیە. لە سەرەتای هەشتاكانی سەدەی رابوردووەوە هێزە ناكۆكەكان لە ناوچەكەدا، سەرەڕای هەموو دوژمنایەتییەكیان لەگەڵ یەكتری لەسەر هێز و هەژموون و دەسەڵات، بەڵام لەو بەهایەدا هاوچەشنن كە داكۆكی لە گەندەڵیی بكەن و چینە حكومدارەكان بهێڵنەوە بۆ قۆرخكردنی دەسەڵات و بە هیچ شێوەیەك گوێ‌ نەدەنە ئەركە سەرەتاییەكانی سەر دەوڵەت.
بەردەوامبوونی ئەم جەمسەرگیرییە ناوچەییە، راستەوخۆ ناكۆكییە ئیتنی و تائیفی و ناوچەگەرییەكان قووڵ دەكاتەوە و دەیانكاتە مەسەلەی گرنگی ناسنامە و بایەخدارتر لە هەموو بابەتێك كە گرنگیی بدات بە مەسەلە ئابوری و چینایەتی و كۆمەڵایەتییەكان.
ئەوەی ئێستا دەیبینین تابلۆیەكی ترسناكە، هەزاران گەڕەك و ناوچەی هەژارنشینی بێبەش لە هەموو خزمەتگوزاریی و رێكخستنێك، هەژارییەكی بێ‌ سنوور، دەوڵەتانێك كە دەستبەرداری هێزی خۆیان بوون لەبەر خاتری دەسەڵاتە دیكتاتۆرییە ترسناكەكان، جەمسەرگیرییەكی رەهای ناوچەیی كە هیچ ناوەڕۆك و بەهایەكی نییە. جەنگی زۆر، ناسنامەی تازە و عەنتیكە لەسەر بنەماكانی ناوچەگەرێتی و مەزهەب و رەگەز. ئایا ئەمە دەروازەی دۆزەخ نییە؟.

پ: ل. م
  

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure