ئایا دایك و باوكى باش وه‌چه‌ى خراپ ده‌خه‌نه‌وه‌؟

بۆچوون / بیروڕا :: 28/07/2019

سه‌رچاوه‌: ئه‌لمه‌یدان
ئاماده‌كردن و وه‌رگێڕانى: دواڕۆژ


ئایا مه‌رجه‌ دایك و باوكى باش هه‌میشه‌ وه‌چه‌ى باش بخه‌نه‌وه‌؟ ئایا هه‌موو منداڵه‌كان وه‌ك یه‌ك ده‌بن؟ سه‌باره‌ت به‌م جۆره‌ پرسیارانه‌ زۆر په‌ند و قسه‌ى نه‌سته‌ق و وشه‌ى به‌نرخ به‌ر گوێ ده‌كه‌ون كه‌ له‌ روانگه‌ى جۆراوجۆره‌وه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌ڕوانن.

زۆرجار ده‌گوترێت به‌رپرسیارى یه‌كه‌مى په‌روه‌رده‌ى منداڵ دایكه‌. ئه‌گه‌ر منداڵێك چه‌توون و نازدار و لاسار و سه‌ربه‌گۆبه‌ند ده‌رچوو ده‌ڵێن ئه‌وه‌ هه‌ڵه‌ى دایكیه‌تى كه‌ باش په‌روه‌رده‌ى نه‌كردووه‌ و نازى داوه‌تێ یان ده‌ڵێن رێك چووه‌ته‌وه‌ سه‌ر دایكه‌كه‌ى. كه‌مجار ده‌ڵێن خه‌تاكه‌ خه‌تاى باوكه‌ چونكه‌ خۆى كه‌سێكى به‌دكردار و بێ كه‌ڵك بووه‌ یان كاتى گونجاوى بۆ منداڵه‌كه‌ى ته‌رخان نه‌كردووه‌. له‌وه‌ش كه‌متر ئۆباڵه‌كه‌ ده‌خرێته‌ ئه‌ستۆى خودى منداڵه‌كه‌ و كه‌س ناڵێت خۆى هه‌روا خوڵقاوه‌. 

شتێكى ئاساییه‌ له‌ ناو منداڵ یان پۆلێكى قوتابخانه‌دا یه‌ك دوو منداڵ ببینین جیاوازبن له‌وانى دیكه‌. گێره‌شێوێن و كه‌له‌ ڕه‌ق و به‌دڕه‌فتار ئه‌مه‌ ئه‌و منداڵه‌یه‌ كه‌ دایك به‌ ده‌ستیه‌وه‌ شه‌رمه‌زار ده‌بێت و ده‌بێته‌ نه‌حاته‌حاسى ئافره‌تانى دیكه‌ و مامۆستایانى قوتابخانه‌كه‌ى.

ئێمه‌ ساڵانێكى زۆر زۆر له‌سه‌ر ئه‌و بیروبۆچوونه‌ راهێنراوبین كه‌ منداڵ به‌رهه‌مى په‌روه‌رده‌ى دایك و باوكیه‌تى له‌ پله‌ى یه‌كه‌مدا، ئه‌گه‌رچى چه‌ندین توێژینه‌وه‌ سه‌لماندوویانه‌ كه‌ گه‌شه‌كردنى منداڵ و ره‌فتاره‌كانى له‌ژێر كاریگه‌رى كۆمه‌ڵێك هۆكاردان كه‌ مه‌رج نییه‌ دایك و باوكه‌كه‌ ده‌ستیان تیایاندا هه‌بێت. ئه‌م جۆره‌ بیركردنه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێن منداڵ به‌رهه‌مى  په‌روه‌رده‌كردنه‌كه‌ى دایك و باوكیه‌تى واى كردووه‌ نه‌وه‌ دواى نه‌وه‌ دایكان و باوكان به‌هۆى ئه‌و جۆره‌ مناڵه‌ خراپانه‌وه‌ هه‌ست به‌ به‌رپرسیاریه‌تى و خه‌جاڵه‌تى بكه‌ن به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ منداڵى سه‌ركه‌وتوو كه‌ له‌ بوارێكدا هه‌ڵده‌كه‌وێت ده‌بێته‌ جێى شانازى دایك و باوكه‌كه‌ و ده‌ڵێن ئه‌وه‌یه‌ به‌رهه‌مى په‌روه‌رده‌ و ماندووبوونى ئێمه‌یه‌ یاخود ده‌ڵێن چووه‌ته‌وه‌ سه‌ر خۆمان. به‌ڵام به‌ڕاستى ئایا منداڵ به‌رهه‌مى په‌روه‌رده‌كردنى دایك و باوكیه‌تى؟ ئه‌گه‌ر وایه‌ بۆچى هه‌ندێكجار سه‌ره‌ڕاى هه‌موو هه‌وڵ و ته‌قه‌لایه‌ك، دایك و باوكه‌كه‌ ناتوانن منداڵه‌كه‌ به‌و جۆره‌ لێ بكه‌ن كه‌ ده‌یانه‌وێت؟

له‌ راستیدا ژیانى مرۆڤ ده‌ره‌نجامى كالێكى به‌رده‌وام و هه‌میشه‌یی نێوان بۆماوه‌یی و ژینگه‌ی ده‌ورووبه‌ره‌. ئه‌م دوو هۆكاره‌ هه‌ردووكیان رۆڵى سه‌ره‌كى ده‌بینن له‌ دروستكردنى كه‌سایه‌تى مرۆڤدا واته‌ جینه‌كان به‌بێ ئه‌زموونه‌كانى ژیان هیچ واتایه‌كیان نابێت، به‌ڵام له‌ سه‌رێكى دیكه‌شه‌وه‌ مرۆڤ كه‌ ئه‌و ئه‌زموونانه‌ى نه‌ده‌كرد ئه‌گه‌ر هه‌ڵگرى ئه‌و جۆره‌ جینه‌ نه‌بوایه‌  تیۆرێك هه‌یه‌ ده‌ڵێت كه‌ مرۆڤ له‌دایك ده‌بێت ئه‌قڵى وه‌ك په‌ڕه‌یه‌كى سپى وایه‌ و بریتیه‌ له‌ ئاماده‌یه‌كى رووت و قووت بۆ فێربوون و ئه‌زموون وه‌رگرتن، واته‌ زانیاریه‌كان له‌ ئه‌نجامى تاقیكردنه‌وه‌وه‌ به‌ده‌ست دێت ئه‌ویش له‌ڕێى بیركردنه‌وه‌یه‌كى لۆجیكیه‌وه‌. ئه‌م تێڕوانینه‌ پێى وایه‌ مرۆڤ به‌رهه‌مى ژینگه‌كه‌ى خۆیه‌تى.

پسپۆڕانى ته‌ندروستى ئه‌قڵى ساڵانێكى دورودرێژ پێیان وابوو هیچ منداڵێك به‌ سروشت خراپ له‌دایك نابێت به‌ڵكو ئه‌و ڕه‌فتاره‌ خراپه‌ به‌رهه‌مى دایك و باوكى خراپه‌ یان لایه‌نى كه‌م به‌رهه‌مى دایك و باوكى كه‌مته‌رخه‌مه‌. به‌ڵام ئه‌م تێڕوانینه‌ گۆڕانى به‌سه‌ردا هاتووه‌ و ده‌ڵێت ره‌نگه‌ كێشه‌كه‌ له‌ خودى منداڵه‌كه‌دا بێت واته‌ خێزان كێشه‌كه‌ ناخوڵقێنێت به‌ڵكو ئه‌وپه‌ڕه‌كه‌ى ئاڵۆزترى ده‌كات له‌ راستیدا كێشه‌كه‌ له‌ خودى منداڵه‌كه‌دایه‌.

له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا پێویسته‌ ئه‌م خاڵه‌ فه‌رامۆش نه‌كه‌ن كه‌ دایك و باوك هه‌وڵێكى به‌رده‌وام ده‌ده‌ن بۆ دروستكردنى منداڵێكى باش و زیره‌ك و به‌خته‌وه‌ر و ته‌ندروست و سه‌ركه‌وتوو چونكه‌ پێیان وایه‌ منداڵه‌كه‌ به‌رهه‌مى ئه‌وانه‌ بۆیه‌ زرۆجار ده‌كه‌ونه‌ دواى ئه‌وه‌ى كه‌ به‌پێى پێوه‌ر و ئاره‌زووى دایك و باوكه‌كه‌ بژى ئه‌و پێوه‌ر و ئاره‌زووانه‌ به‌دى بهێنێت كه‌ ئه‌مه‌ش وا ده‌كات منداڵه‌كه‌ بتوانێت خۆى بناسێت و بیدۆزێته‌وه‌ و تواناى خوڵقان و لێكۆڵینه‌وه‌ى تێدا ده‌مرێت كه‌ توانایه‌كى خۆڕسكه‌ و له‌گه‌ڵ مرۆڤدا له‌دایك ده‌بێت. ئه‌مه‌ زیاتر له‌وه‌دا ده‌بینین كه‌ دایك و باوك زۆر تێكگیرانه‌ گوشار له‌ منداڵ ده‌كه‌ن له‌ خوێندندا سه‌ركه‌وتوو بێت یاخود ده‌ستكه‌وتى وه‌رزشى به‌ده‌ست بهێنێت و به‌زۆر ده‌یخه‌نه‌ بوارێكى واوه‌ كه‌ ناگونجێت له‌گه‌ڵ توانا و حه‌ز و ئاره‌زووى منداڵه‌كه‌دا هه‌روه‌ها واى لێ ده‌كه‌ن ته‌نیا هه‌ر مه‌سه‌له‌ى سه‌ركه‌وتن و باڵاده‌ستى تیایدا زاڵ ببێت و ئه‌و خاڵه‌ گرنگه‌ش فه‌رامۆش ده‌كه‌ن كه‌ ئامانجى بنه‌ڕه‌تى ئه‌و چالاكیانه‌ بریتیه‌ له‌ به‌ها ته‌ندروستى و فێركاریه‌كه‌ى، له‌مه‌وه‌ منداڵ ئه‌و هه‌سته‌ى لا دروست ده‌بێت كه‌ دایك و باوكه‌كه‌ى زیاتر ده‌ستكه‌وت و سه‌ركه‌وتنى منداڵه‌كه‌یان له‌لا گرنگه‌ نه‌ك خودى منداڵه‌كه‌ ئه‌مه‌ش واى لێ ده‌كات زیاتر و زیاتر هه‌ست به‌ ته‌نیایی و دووركه‌وتنه‌وه‌ بكات له‌ دایك و باوكى.

بلیمه‌تى ناودار (سلڤادۆر دالى) له‌م رووه‌وه‌ ده‌ڵێت هه‌ڵه‌ زۆرجار سروشتێكى پیرۆزى هه‌یه‌ هه‌وڵ مه‌ده‌ راستى بكه‌یته‌وه‌ به‌ڵكو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌وڵبده‌ به‌ باشى تێى بگه‌یت ئینجا بیكه‌ره‌ بابه‌تێكى سوودبه‌خش. منداڵ گه‌وره‌ ده‌بێت و ده‌چێته‌ قوتابخانه‌ و زۆربه‌ى كاته‌كانى له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌سه‌رده‌بات و تێكه‌ڵى كه‌سانى دیكه‌ ده‌بێت له‌ هاوڕێ و هاوكار و مامۆستا و وورده‌ وورده‌ كاریگه‌رى ئێمه‌ی دایك و باوك كه‌م ده‌بێته‌وه‌. ره‌فتاری تازه‌یان تێدا ده‌بینین  گوێمان له‌ قسه‌ و رسته‌ى وا ده‌بێت كه‌ جیاوازن له‌وانه‌ى ئێمه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ له‌سه‌رى راهاتووین. ئا لێره‌دا پێویسته‌ هێمن بین و پانتاییه‌كى ئازادیان بۆ به‌جێبهێنین تا بتوانن فێرببن و هه‌ڵبژێرن و بگره‌ هه‌ندێك جاریش شكست بخۆن. ئه‌گه‌ر منداڵه‌كه‌ هه‌ڵه‌ى كرد پێویست به‌وه‌ ناكات ناڕه‌حه‌ت بین چونكه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ ده‌رفه‌تێكى تازه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ى فێرببێته‌وه‌.

منداڵى زۆر به‌ڕه‌وشت كه‌ زمانى شیرینه‌ و هه‌رگیز توڕه‌و نیگه‌ران نابێت ره‌نگه‌ له‌ ترسى ئه‌وه‌ وابێت كه‌ نه‌وێرێت هه‌ستى راسته‌قینه‌ى خۆى ده‌رببڕێت و پێى وابێت دایك و باوكى له‌م نابوورن ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ بكات بۆیه‌ خودى راسته‌قینه‌ى خۆى سه‌ركووت ده‌كات چونكه‌ ده‌ترسێت دایك و باوكى لێى نه‌بوورن.

واته‌ له‌گه‌ڵیاندا هه‌ست به‌ ئاسایش ناكات سه‌ره‌نجام ئه‌م منداڵه‌ كه‌ گه‌وره‌ ده‌بێت لاواز ده‌رده‌چێت و تواناى خوڵقاندنى نییه‌ و هه‌میشه‌ لۆمه‌ى خۆى ده‌كات سه‌ربارى ئه‌مانه‌ش مه‌به‌ستى ئه‌م وتاره‌ هه‌رگیز داماڵینى به‌رپرسیارێتى نییه‌ له‌ ئاستى دایك و باوك. دایك و باوك رۆڵى سه‌ره‌كیان هه‌یه‌ و پێویسته‌ ئه‌م هه‌ڵانه‌ى خواره‌وه‌ نه‌كه‌ن:

1.دانه‌نانى سنوورى دیاریكراو:  ئه‌ویش نه‌ك له‌ڕێى سه‌پاندن و سه‌ركوتكردنه‌وه‌ به‌ڵكو پێویسته‌ بۆى روونبكه‌یته‌وه‌ و بیروڕاى ئه‌ویشى له‌سه‌ر وه‌ربگریت و به‌ قه‌ناعه‌ته‌وه‌ قبوڵیان بكات.
2.پاراستنى زیاد له‌ پێویست: ئه‌مه‌ وا ده‌كات منداڵه‌كه‌ بڕواى به‌ خۆى نه‌مێنێت له‌ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كانیدا و بێبه‌شى ده‌كات له‌ ده‌رفه‌تى داهێنان و فێربوون له‌ هه‌ڵه‌كانیه‌وه‌.
3.ستایشكردنى هه‌ڵه‌: ستایشكردنى منداڵ زیاد له‌ پێویست و به‌ شێوه‌یه‌كى هه‌ڵه‌ وا ده‌كات له‌ ئاینده‌دا ئه‌و منداڵه‌ نه‌توانێت شكست قبوڵ بكات. هه‌روه‌ها ده‌بێته‌ كه‌سێكى له‌خۆبایی. 
4.زیاده‌ڕه‌ویكردن له‌ سزاداندا: ئامانجى سزادانى منداڵ فێركردنیه‌تى نه‌ك تۆڵه‌ لێسه‌ندنه‌وه‌ى پێویسته‌ كاردانه‌وه‌ ده‌ستبه‌جێ و كورت خایه‌ن و مامناوه‌ند بێت ئه‌گینا منداڵ هه‌ست ده‌كات ده‌ست درێژى كراوه‌ته‌ سه‌ر و سەره‌نجام توڕه‌و بێزار ده‌رده‌چێت.
5.سه‌ركوتكردنى هه‌ست و ئاره‌زووى منداڵ: بۆ نموونه‌ كاتێك منداڵ خۆى ده‌دات به‌سه‌ر كورسیه‌كدا و ده‌گرى زۆربه‌مان بۆ ژیركردنه‌وه‌ى منداڵه‌كه‌ له‌ كورسیه‌كه‌ ده‌ده‌ین وه‌ك ئه‌وه‌ى كورسیه‌كه‌ هۆكارى به‌ركه‌وتنه‌كه‌ بێت ئه‌مه‌ش سه‌ره‌نجام وا له‌ منداڵه‌كه‌ ده‌كات به‌رپرسیاریه‌تى نه‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و ئۆباڵى هه‌موو هه‌ڵه‌ و كه‌م وكورتیه‌ك بخاته‌ ئه‌ستۆى كه‌سانى دیكه‌.

نمره‌ى قه‌تابخانه‌ گرنگتر بێت له‌ داهێنان و دایكان شانازى به‌وه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ منداڵه‌كه‌یان ده‌زانێت تا ئه‌وه‌نده‌ بژمێرێت یان فڵانه‌ شعر و ئایه‌تى له‌به‌ره‌ به‌ڵام ژماره‌یه‌كى كه‌مى دایكان و باوكان بایه‌خ ده‌ده‌ن به‌ تواناى منداڵه‌كه‌ له‌ رووى خوڵقاندن و پرسیاركردنه‌وه‌. ئامانجى فێركردن پێویسته‌ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ى پرسیاره‌كان نه‌بێت به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌ بێت منداڵ بتوانێت پرسیارى گرنگ بكات.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure