محه‌مه‌د بن زاید فرانكشتاینى بچووك

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 4 هەفتە

سه‌رچاوه‌: هه‌واڵنامه‌ى گویا
وه‌رگێڕانى: دواڕۆژ

شازاده‌ محه‌مه‌د بن زاید به‌ چاودێرى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان تواناى ئیماراتى فراوانتر كرد. به‌ڵام ئێستا به‌رنامه‌ى شه‌ڕخوازانه‌ى تایبه‌ت به‌ خۆى هه‌یه‌ و وا پێده‌چێت كه‌ ترامپ په‌یڕه‌وى له‌ محه‌مه‌د بن زاید ده‌كات نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌.
ساڵى 1991 كاتێك كه‌ محه‌مه‌د بن زاید ته‌مه‌نى 29 ساڵ بوو و له‌ پۆستێكى نزمتردا بوو ئه‌ویش فه‌رمانده‌ى هێزه‌ ئاسمانییه‌كانى ئیمارات بوو بۆ كڕینى چه‌ك سه‌ردانى ئه‌مریكاى كرد. چه‌ند مانگ دواى ئه‌وه‌ى عێراق هێرشى كرده‌ سه‌ر كوه‌یت ئه‌م شازاده‌ گه‌نجه‌ ویستى بڕێكى زۆر كه‌ره‌سته‌ى سه‌ربازى بكڕێت بۆ ئه‌وه‌ى له‌ ئیماره‌ت نشینه‌كه‌ى خۆى كه‌ پڕه‌ له‌ نه‌وت به‌رگرى بكات. كۆنگرێسى ئه‌مریكا ناڕازى بوو له‌ فرۆشتنى ئه‌م بڕه‌ چه‌ك و پێداویستییه‌ سه‌ربازییانه‌ چونكه‌ ده‌ترسا ببێته‌ هۆى نائارامبوونى ناوچه‌كه‌ به‌ڵام پێنتاگۆن كه‌ هه‌وڵى ده‌دا هاودید و هاوپه‌یمانى له‌ ناوچه‌كه‌دا بۆ خۆى به‌ده‌ست بهێنێت پێى وابوو محه‌مه‌د بن زاید هاوبه‌شێكى به‌توانا ده‌بێت.
كۆڕه‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌ى میره‌ نیمچه‌ خوێنده‌واره‌كه‌ى ئیمارات كه‌ ئیماراتى دامه‌زراند زوو ئه‌م كوڕه‌ى نارده‌ بریتانیا بۆ فێربوونى فڕۆكه‌وانی. ئه‌م كوڕه‌ى له‌ ساڵى 1991دا واته‌ له‌ جه‌نگى رزگاركردنى كوه‌یتدا باوكى رازى كرد كه‌ 4 ملیار دۆلار پێشكه‌شى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان بكات.
ئێستا پاش تێپه‌ڕبوونى 30 ساڵ شازاده‌ محه‌مه‌دى 59 ساڵه‌ كه‌ به‌ كرده‌وه‌ فه‌رمانڕه‌واى ئیماراته‌ به‌هێزترین پیاوى جیهانى عه‌ره‌بییه‌. له‌هه‌مان كاتیشدا یه‌كێكه‌ له‌ كاریگه‌رترین كه‌سایه‌تییه‌ بیانییه‌كان له‌سه‌ر واشینتۆن كه‌ هانى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌دات پشتیوانى بكات له‌ ئاره‌زووه‌ شه‌ڕه‌نگێزییه‌كان ئه‌م له‌ ناوچه‌كه‌دا.
شازاده‌ محه‌مه‌د كه‌سایه‌تییه‌كى وا نییه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌مریكییه‌ك بیناسێت و ژماره‌ى دانیشتوانى وڵاته‌كه‌شى ناگاته‌ ژماره‌ى دانیشتووانى بچوكترین پارێزگاى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌ڵام ره‌نگه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین پیاوى جیهان بێت و سندوقى سامانى نیشتمانى وڵاته‌كه‌ى له‌به‌رده‌ستدایه‌ كه‌ به‌هاكه‌ى 103 تلریۆن دۆلاره‌ و به‌ گه‌وره‌ترین بودجه‌ داده‌نرێت له‌ جیهاندا. ده‌سه‌ڵاتى ئه‌و له‌ واشینتۆندا ئه‌فسانه‌ییه‌ و سوپاكه‌ى به‌هێزترین و پڕچه‌كترین سوپایه‌ له‌ جیهانى عه‌ره‌بیدا. بۆیه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ى سنووره‌كانى خۆیشیدا هاوكارى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌كات.
ماوه‌ى ده‌یان ساڵ ئه‌م شازاده‌یه‌ واشینتۆنى به‌ رابه‌رى خۆى ده‌زانى و بێ هیچ سێ دوویه‌ك دوایده‌كه‌وتوو وه‌ك یه‌ك هاوپه‌یمانى سه‌ره‌كى واشینتۆنى لێهاتبوو، به‌ڵام ئێستا رێبازى تایبه‌تى خۆى هه‌یه‌. هێزه‌ تایبه‌ته‌كانى ئه‌م شازاده‌یه‌ له‌ یه‌مه‌ن و لیبیا و سۆماڵ و باكوورى بیابانى سیناى میسر سه‌رقاڵى چالاكین. هه‌وڵى دا پڕۆسه‌ى دیموكراتیزه‌كردنى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست تێكبدات و هاوكارى هاتنه‌سه‌ركارى كه‌سێكى سه‌ركوتگه‌رى كرد له‌ میسردا و هه‌روه‌ها پێگه‌ى شازاده‌ بن سه‌لمانى له‌ سعودییه‌دا به‌هێز كرد.
له‌ هه‌ندێك مه‌سه‌له‌دا سیاسه‌تى محه‌مه‌د بن زاید دژى سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان و ده‌بێته‌ هۆى نائارامبوونى وڵاتانى دراوسێ. هه‌ڵوێستى ئه‌م كابرایه‌ به‌رامبه‌ر مافه‌كانى مرۆڤ و زیندانیكردنى ئۆپۆزسیۆن و سه‌ركوتكردنى نه‌یاران ده‌مێكه‌ جێگه‌ى ره‌خنه‌ى گروپه‌كانى مافى مرۆڤه‌.
ئێستاش له‌ خوولى سه‌رۆكایه‌تى دۆناڵد ترامپدا ده‌سه‌ڵاتى بن زاید له‌ هه‌موو كات زیاتره‌. په‌یوه‌ندییه‌كى زۆر نزیكى له‌گه‌ڵ سه‌رۆكى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا زۆر به‌هێزه‌. هه‌ندێك جار دۆناڵد ترامپ هه‌ڵوێستى ئه‌مى ده‌رباره‌ى قه‌ته‌ر و لیبیا و سعوودیه‌ زۆر پێ باشتره‌ له‌ هه‌ڵوێستى كاربه‌ده‌سته‌ گه‌وره‌كانى حكومه‌ته‌كه‌ى خۆى.
ئه‌م شازاده‌یه‌ دوو دوژمنى سه‌ره‌كى هه‌یه‌ ئێران و ئیخوان موسلیمین. ترامپ هه‌وڵى داوه‌ زۆر به‌ توندى دژى هه‌ردووكیان بوه‌ستێته‌وه‌ و هه‌فته‌ى رابوردوو له‌ هه‌وڵێكى سه‌ركه‌وتووانه‌دا توانى درێژه‌ بدات به‌ فرۆشتنى چه‌ك به‌ سعوودیه‌ و ئیمارات. راوێژكارى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى ئه‌مریكا له‌سه‌رده‌مى ئۆباما، بن رودز ده‌ڵێت كه‌سێك له‌ بن زاید ناچێت چونكه‌ رێوشوێنى نائاسایى ده‌گرێته‌ به‌ر بۆ ده‌سته‌به‌ركردنى به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى خۆى.
بن زاید له‌ هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ى ئه‌مریكادا توانى دزه‌ بكاته‌ ناو ئه‌ڵقه‌ نزیكه‌كانى ده‌ورى دۆناڵد ترامپ و چه‌ندین جار كۆبوونه‌وه‌ى نهێنى كردووه‌ له‌گه‌ڵ كوشنه‌رى زاواى ترامپدا. هه‌روه‌ها هه‌وڵى دا له‌ گفتوگۆى نێوان ئه‌مریكا و روسیادا رۆڵى ناوبژیوان ببینێت كه‌ دواتر له‌سه‌رى كه‌وتوو به‌وه‌ تۆمه‌تبار كرا كه‌ رۆڵى هه‌بووه‌ له‌ ده‌ستوه‌ردانه‌ ده‌ره‌كییه‌كانى كاتى ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا و لانى كه‌م پێنج كه‌س له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌ستگیر كران كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ بن زایده‌وه‌ هه‌بوو.
ئێستا ماوه‌ى دوو ساڵه‌ بن زاید سه‌ردانى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانى نه‌كردووه‌ و هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ده‌ڵێن ترسى ئه‌وه‌ى هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌ی ده‌ستێوه‌ردانه‌ لێپرسینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵدا بكرێت. زۆر كه‌سایه‌تى سیاسى گه‌وره‌ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان پێیان وایه‌ ئێستا محه‌مه‌د بن زاید ئاگرى ناكۆكییه‌كانى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست خۆش ده‌كات. ته‌نانه‌ت هه‌ندێك ده‌ڵێن واشینتۆن به‌ هاوكاریكردنى ئه‌م شازاده‌یه‌ له‌ڕووى سه‌ربازییه‌وه‌ فرانكشتاینێكى بچووكى دروست كردووه‌.
زوربه‌ى پاشاكانى عه‌ره‌ب چه‌نه‌باز و قه‌ڵه‌ون و زۆر چێژ له‌وه‌ ده‌بینن میوانه‌كانیان له‌ ده‌ره‌وه‌ رابگرن و چاوه‌ڕێیان بكه‌ن به‌ڵام بن زاید وانییه‌. ئه‌و له‌ ته‌مه‌نى 18 ساڵیدا خوێندنگه‌ى سه‌ربازى شاهانه‌ى بریتانیاى ته‌واو كرد. كه‌سێكى ره‌شیق و قۆزه‌ له‌گه‌ڵ میوانه‌كانیدا باسى ئامێر و كه‌ره‌سته‌كانى وه‌رزش و له‌شجوانى ده‌كات. هه‌رگیز دره‌نگ ناگاته‌ كۆبوونه‌وه‌كان. زیره‌ك و بێ فیز و قسه‌زانه‌. خۆى قاوه‌ بۆ خۆى تێده‌كات. ته‌نانه‌ت ئاماده‌شه‌ له‌گه‌ڵ لێپرسراوه‌كانى ریزى خواره‌وه‌ى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانیشدا كۆببێته‌وه‌ و ده‌چێته‌ فڕۆكه‌خانه‌ بۆ پێشوازیلێكردنیان و هه‌ر خۆى به‌ فڕۆكه‌ گه‌شتى ئاسمانییان پێده‌كات. هه‌میشه‌ش له‌ قسه‌كانیدا جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئیمارات له‌چاو وڵاتانى هاوسێدا لیبراڵتره‌ و ژماره‌یه‌كى به‌رچاوى ئه‌ندامانى كابینه‌كه‌ى ژنن. به‌پێچه‌وانه‌ى سعوودیه‌وه‌ له‌ ئیماراتدا كه‌نیسه‌ و په‌رستگا هیندۆسییه‌كان ئازاده‌. له‌ كۆى 9 ملیۆن نیشته‌جێى ئیمارات زیاتر له‌ 8 ملیۆنیان به‌ ره‌چه‌ڵه‌ك خه‌ڵكى ئیمارات نین و بۆ به‌رجه‌سته‌كردنى ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ ساڵى رابوردوو وه‌زاره‌تێكى دامه‌زراند به‌ ناوى وه‌زاره‌تى لێبووردنه‌وه‌. شازاده‌ بن زاید هه‌وڵ ده‌دات نه‌ك هه‌ر ئابوورى ئیمارات به‌ڵكو سیستمى بیركردنه‌وه‌ى خه‌ڵكه‌كه‌ش هه‌مه‌چه‌شن بكات.
له‌ ساڵى 1971ه‌وه‌ كه‌ ئیمارات سه‌ربه‌خۆیى له‌ بریتانیا وه‌رگرت، له‌سه‌ر خاوه‌ندارێتى 3 دورگه‌ له‌گه‌ڵ ئێراندا له‌ ناكۆكیدایه‌. ناكۆكییه‌كى ترى ئیمارات له‌گه‌ڵ ئیخوان موسلیمیندایه‌ كه‌ رێكخراوێكى ئیسلامگه‌راى 90 ساڵه‌یه‌ و ترسى بن زاید له‌م رێكخراوه‌ زیاتر ترسێكى شه‌خسییه‌. كاتى خۆى باوكى بن زاید ئه‌ندامێكى گه‌وره‌ى ئیخوانى بۆ محه‌مه‌دى كوڕى ده‌ستنیشانكرد وه‌كو مامۆستا به‌ڵام پێده‌چێت ئه‌و په‌روه‌رده‌كردنه‌ ئه‌نجامى پێچه‌وانه‌ى لێكه‌وتبێته‌وه‌.
سه‌رچاوه‌ هه‌واڵگرییه‌كان ده‌ڵێن بن زاید بۆیه‌ دوژمنى دیموكراسییه‌ چونكه‌ پێى وایه‌ هه‌ر هه‌ڵبژاردنێك له‌ جیهانى عه‌ره‌بیدا بكرێت ئیسلامییه‌كان ده‌یبه‌نه‌وه‌ بۆیه‌ جیهانى عه‌ره‌بیى هێشتا ئاماده‌ى دیموكراسى نییه‌. ئیمارات له‌ ساڵى 1991دا رێگه‌ى دا هێزه‌ ئه‌مریكییه‌كان له‌ جه‌نگى رزگاركردنى كوه‌یتدا پێگه‌ سه‌ربازییه‌كانى ئیمارات به‌كار بهێنن. دواتریش هێزى سه‌ربازیى ئیمارات بوو به‌ هاوپه‌یمانى ئه‌مریكا له‌ كۆزۆفۆ و سۆماڵ و ئه‌فغانستان و لیبیا و هه‌روه‌ها له‌ جه‌نگى دژى داعشیشدا.
بن زاید سوپاى وڵاته‌كه‌ى له‌ژێر راهێنان و مه‌شقى سه‌ركرده‌ سه‌ربازییه‌ ئه‌مریكییه‌كان دروست كردووه‌ و ده‌زگاى هه‌واڵگریى وڵاته‌كه‌شى له‌لایه‌ن سیخوڕانى پێشووى ئه‌مریكاوه‌ دامه‌زرێنراوه‌. هه‌تا 4 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر هیچ میرنشین و شانشینێكى كه‌نداوى فارس هێنده‌ى ئیمارات كه‌لوپه‌لى سه‌ربازى نه‌كڕیوه‌. هه‌روه‌ها به‌پێى ئامۆژگارییه‌كانى وه‌زیرى به‌رگرى پێشووى ئه‌مریكا، بن زاید بره‌وێكى زۆرى داوه‌ به‌ پیشه‌سازی سه‌ربازى له‌ وڵاته‌كه‌یدا. 
بن زاید به‌ كاربه‌ده‌ستانى ئه‌مریكا ده‌ڵێت ئیسرائیل هاوپه‌یمانێكى باشى ئیماراته‌ دژى ئێران و ئیخوان موسلیمین. ئیسرائیل هێنده‌ متمانه‌ى به‌ بن زاید هه‌یه‌ كه‌ چه‌ندین چه‌كى پێشكه‌وتووى سه‌ربازى پێ فرۆشتووه‌. زۆر كه‌س له‌ واشینتۆن پێیان وایه‌ بن زاید باشترین دۆستى ئه‌مریكایه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا. ئه‌و هاوبه‌شێكى به‌ئه‌مه‌كه‌ و ئه‌مریكاییه‌كان ده‌توانن له‌ زۆر مه‌سه‌له‌دا پشتى پێ ببه‌ستن هه‌ر له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتى ئێران له‌ لوبنانه‌وه‌ تا دیاریكردنى چاره‌نووسى سیاسى عێراق.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure