ریفراندۆمه‌كه‌ى كورد و پارێزگاى كه‌ركوك: چه‌ند په‌ندێك بۆ دروستكه‌رانى بڕیار له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 4 هەفتە

سه‌رچاوه‌: واشنتۆن ئینستیتیوت 
وه‌رگێڕان: د. شێركۆ عه‌بدوڵـڵا

ئه‌گه‌ر گۆڕانكارییه‌كانى ساڵى رابردوو بێنینه‌وه‌ به‌رچاوى خۆمان، ئه‌وا ریفراندۆمه‌كه‌ى 25ى سێپته‌مبه‌رى 2017 له‌سه‌ر سه‌ربه‌خۆیى كوردستان و كۆنترۆڵى عێراق به‌سه‌ر كه‌ركوكدا له‌ 16ى ئۆكتۆبه‌رى 2017 دوو هه‌ره‌سى كاره‌ساتبارن بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى ئه‌مریكا.
چونكه‌ پاش ئه‌وه‌ى عێراق و هه‌رێمى كوردستان-دوو هاوپه‌یمانه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ى ئه‌مریكا له‌ هه‌ڵمه‌تى قه‌لاچۆكردنى ده‌وڵه‌تى ئیسلامیدا- به‌شداریى شه‌ڕه‌كه‌یان كرد، هیچكام له‌م دوو هاوبه‌شه‌ نه‌یانتوانى یاخود نه‌یانوویست كرده‌وه‌ سه‌ربازییه‌كانیان هاوئاهه‌نگ بكه‌ن به‌ درێژایى هێڵى ئه‌و به‌ره‌ى شه‌ڕه‌ى كه‌ له‌ سه‌رى ناكۆك بوون، ئه‌مه‌یش ده‌ریچه‌یه‌كى گرنگى به‌خشى به‌ ده‌وڵه‌تى ئیسلامى بۆ قۆستنه‌وه‌ى.
جگه‌ له‌مه‌یش، ریفراندۆمه‌كه‌ و ئاكامه‌كانى واى له‌ دوو هاوبه‌شى دێرینى ئه‌مریكا كرد-پارتى دیموكراتى كوردستان به‌ سه‌رۆكایه‌تى بارزانى و یه‌كێتى نیشاتمانى كوردستان به‌ سه‌رۆكایه‌تى تاڵه‌بانى- یه‌كترى تۆمه‌تبار بكه‌ن به‌ خیانتكردن له‌ مه‌سه‌له‌ى كورد له‌ڕێى ئه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتى كورد به‌سه‌ر پارێزگاى كه‌ركوكدا خرایه‌ به‌ر مه‌ترسى چونكه‌ كه‌ركوك خرابووه‌ ناو راپرسییه‌كه‌وه‌، یاخود له‌ڕێى هاوكاریكردنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ تاقمه‌ غه‌یره‌كوردیه‌كاندا كه‌ خوێنى كوردیان له‌ كه‌ركوك رشت.
هه‌رچه‌نده‌ ئێران یارمه‌تیى پێشكه‌شى عێراق كرد له‌ چه‌سپاندنى چاودێرى و هێرشكردنه‌ سه‌ر هه‌رێمى كوردستان، به‌ڵام پارتى دیموكراتى كوردستان له‌ ئاكامى ئه‌و قه‌یرانه‌دا زیاتر له‌ ویلایه‌ته‌یه‌كگرتووه‌كان تووڕه‌ بوو نه‌ك له‌ تاران، له‌و رۆژه‌یشه‌وه‌ ده‌ستى كردووه‌ به‌ هاوكاریكردن له‌گه‌ڵ ئێراندا به‌ جدیى.
پێشێلكردنى متمانه‌ خه‌تاى هه‌ردوو لایه‌نه‌كه‌ى تێدایه‌: حكومه‌تى ئه‌مریكا پاش راپرسى و قه‌یرانه‌كانى كه‌ركوك داخێكى قووڵى كورده‌كانى عێراقى چووه‌ دڵه‌وه‌، ته‌نانه‌ت پێنتاگۆن-یش كه‌ لایه‌نگرى كورده‌كانه‌ و هه‌روه‌ها سه‌ركردایه‌تى سه‌ربازى و ئه‌نجومه‌نى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى زۆر به‌تووڕه‌ییه‌وه‌ ئه‌و بیر و بۆچوونانه‌ ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌رپرسیارێتى گه‌وره‌ى قه‌یرانه‌كان ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆى ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن پێشتر كورده‌كان ئاگاداركراونه‌ته‌وه‌ كه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان دژى راپرسییه‌كه‌یه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا له‌ واشنتۆن هه‌موو لایه‌ك هاوڕانین. هه‌ندێك سه‌ركرده‌ى كۆنگرێس و بیرمه‌نده‌كانى (ته‌نانه‌ت لێپرسراوانیش له‌ حكومه‌تى ئه‌مریكیدا) پێیانوایه‌ حكومه‌تى ئه‌مریكا هه‌ڵه‌یه‌كى گه‌وره‌ى كرد به‌ وازهێنان له‌ هاوپه‌مانێكى دێرین. ئه‌م دوو بیر و بۆچوونه‌ جیاوازه‌ قڵیشێكى گه‌وره‌ى دروست كرد له‌ هه‌ناوى ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ى كه‌ به‌رپرسیاره‌ له‌ سیاسه‌ت به‌رامبه‌ر عێراق و قڵیشه‌كه‌یش تا ئێستا ماوه‌. 
ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌لاوه‌ كه‌ كێ له‌سه‌ر حه‌قه‌ و كێ هه‌ڵه‌یه‌، پێویسته‌ ده‌رسێك له‌م كاره‌ساته‌ وه‌ربگرین. من به‌ درێژایی ساڵی رابردوو داوام له‌ كۆمه‌ڵێك لێپرسراوی گه‌وره‌ و كاربه‌ده‌ستی ده‌وڵه‌ت كرد رایخۆیانم پێبڵێن سه‌باره‌ت به‌وه‌ى واشنتۆن ده‌یتوانی چی بكردایه‌ باشتر و جیاوازتر بێت. ئه‌م گفتوگۆیانه‌م یه‌كه‌مین په‌ندی ده‌رخست كه‌ بتوانین له‌ كه‌ركوكه‌وه‌ هه‌ڵیبهێنجین. سه‌ره‌تا، شتێكی ئاشكرابوو كه‌ زۆرێك له‌و لێپرسراوانه‌ خراپ له‌و پرسیاره‌م تێگه‌یشتن كه‌ ئاڕاسته‌م ده‌كردن. زۆربه‌یان به‌ ساكاری له‌ گۆشه‌نیگای خۆیانه‌وه‌ باسی چیرۆكی ریفراندۆمه‌كه‌ و قه‌یرانه‌كانی كه‌ركوك-یان ده‌كرد، بۆیه‌ قبووڵیان نه‌بوو گله‌ییه‌كه‌ بهێننه‌ سه‌ر خۆیان یاخود ئۆباڵه‌كه‌یان ده‌خسته‌ سه‌ر لایه‌نی دیكه‌. ئه‌م چاوپێكه‌وتنانه‌ جه‌خت له‌سه‌ر وانه‌ی یه‌كه‌م ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی كه‌ركوك هه‌ڵیانده‌هێنجین-ماده‌م ئێمه‌ نقومی كه‌لتوری شه‌ڕی لۆمه‌كردن بووین-مانای وایه‌ زۆر باش ئاماده‌نین بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی خۆمان سه‌باره‌ت به‌ شكستهێنانی سیاسه‌ته‌ تایبه‌ته‌كانمان. ئه‌م وتاره‌ وه‌كو هه‌وڵێكه‌ بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌م گه‌مه‌ی لۆمه‌كردنه‌ و هه‌ڵهێنجانی په‌ندی بنه‌ڕه‌تیی واى كه‌ حكومه‌تی ئه‌مریكا بتوانێت جێبه‌جێی بكات له‌ نه‌خشه‌ ئاینده‌ییه‌كانی سیاسه‌تدا.

كه‌متر له‌ پێویست و پاش ئه‌وه‌ی كه‌ كارله‌كارترازا
دووه‌مین وانه‌ كه‌ ده‌توانین له‌ قه‌یرانه‌كان به‌ده‌ستیبهێنین ئه‌وه‌یه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان پێویستی به‌وه‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ته‌واو تێبگات چۆن زوو هه‌وڵی گونجاو بخاته‌گه‌ڕ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ به‌شی ئه‌وه‌ بكات له‌ ره‌هه‌نده‌كانی رووداوه‌كانه‌وه‌ تێبگات. چونكه‌ هه‌ردوو قه‌یرانی سێپته‌مبه‌ر و ئۆكتۆبه‌ری 2017 ئه‌و حیكمه‌ته‌ به‌ناوبانگه‌ ده‌سه‌نێته‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت (درهه‌مێك بۆ خۆپاراستن خه‌رج بكه‌یت باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ دینارێك له‌ چاره‌سه‌ركردندا خه‌رج بكه‌یت). زۆربه‌ی بكه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كان پێیان باشبوو كه‌ ریفراندۆمه‌كه‌ هه‌رگیز رووینه‌دایه‌، یان ئه‌گه‌ر رووشیبدایه‌ كه‌ركوك-ی نه‌گرتایه‌ته‌وه‌ كه‌ مشتومڕێكی فراوانی دروستكرد، زۆرینه‌ی به‌رپرسه‌ ئه‌مریكییه‌كان به‌ نهێنی دان به‌وه‌دا ده‌نێن كه‌ له‌و حاڵه‌ته‌دا ده‌یانتوانی كاری زۆرتر بكه‌ن به‌ شێوه‌یه‌كی جیاواز یاخود لانیكه‌م به‌ شێوه‌یه‌كی خێرا و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌. من  وه‌كو ئه‌ندامێك له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی هزری له‌ واشنتۆن، وانه‌یه‌كی زۆر گرنگ و زرنگیش فێربووم له‌ ساڵی 2017دا.  به‌ هه‌موو راشكاوییه‌كه‌وه‌، من خودی خۆم پشتیوانی ده‌كه‌م له‌ مافی دیاریكردنی چاره‌نووس و دروستكردنی ده‌وڵه‌تێك بۆ كورده‌كانی عێراق، به‌ڵام ئه‌و كاته‌ هه‌ستمكرد كه‌ ئه‌یلولی 2017 كاتێكی گونجاو نییه‌ بۆ ئه‌نجامدانی ریفراندۆم، به‌ تایبه‌ته‌ كه‌ ریفراندۆمه‌كه‌ پارێزگای كه‌ركوك-یشی ده‌گرته‌وه‌ كه‌ به‌وه‌ ناسراوه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی هه‌ستیاره‌. دواتریش كه‌ هه‌وڵه‌كان شكستیانهێنا بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ریفراندۆمه‌كه‌، هه‌ستمكرد پێویسته‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان عێراق و یاریكه‌ره‌كانی دیكه‌ هانبدات زیاده‌ڕه‌ویی نه‌كه‌ن له‌ كاردانه‌وه‌كانیاندا، به‌تایبه‌ت كه‌ ریفراندۆمه‌كه‌ هیچ كاریگه‌رییه‌كی كارگێڕیی نه‌بووه‌ هه‌روه‌ها به‌ هیچ شێوه‌یه‌كیش هیچ لایه‌نێكی ناچارنه‌ده‌كرد ئه‌نجامه‌كانی قبووڵ بكات.
پاش گه‌ڕانه‌وه‌م له‌ یه‌كێك له‌و گه‌شتانه‌ی كه‌ بۆ كوردستان ئه‌نجاممدان له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 2017دا، من یه‌كه‌م: بیرۆكه‌یه‌كی روونم هه‌بوو سه‌باره‌ت به‌ داواكردنی كورده‌كان بۆ دواخستنی ریفراندۆمه‌كه‌. دووه‌م: ده‌مزانی ئه‌و لایه‌نه‌ حكومییه‌ گونجاوانه‌ كێن كه‌ پۆستی ناوه‌ندییان هه‌یه‌ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا و پێویسته‌ ئه‌م شیكارییه‌یان بۆ بنێردرێت. سێیه‌م: هه‌روه‌ها كاتی گونجاویش به‌ده‌سته‌وه‌ بوو بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م سیاسه‌ته‌ تازه‌یه‌ی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان بخرێته‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌ بۆ زیادكردنی ئه‌گه‌ری دواخستنی ریفراندۆمه‌كه‌.
به‌ڵام كێشه‌كه‌ له‌ڕاستیدا له‌وه‌دا بوو كه‌ قه‌یرانه‌كه‌ چه‌ند مانگێكی مابوو ده‌ستپێبكات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هیچ كه‌س له‌ سه‌ركردایه‌تی ئه‌مریكی له‌سه‌ر ئاستی حكومه‌تدا زۆر بایه‌خی نه‌ده‌دا به‌ مه‌سه‌له‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تیشكی بخاته‌ سه‌ر و راسته‌وخۆ و رووبه‌ڕوو له‌گه‌ڵ كورده‌كاندا قسه‌ بكات.
له‌ڕاستیشدا، كه‌س ئێستا نازانێت كه‌ ئاخۆ ده‌كرا به‌ زیادكردنی گوشاره‌ ئه‌مریكییه‌كه‌ ئه‌و راپرسییه‌ بوه‌ستێنرێت. بارزانییه‌كان به‌ شێوه‌یه‌كی روون ئاماده‌بوون كه‌ له‌سه‌ر ئاستی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌دا رووبه‌ڕووی مه‌ترسی گه‌وره‌ ببنه‌وه‌ له‌ پێناوی ریفراندۆمه‌كه‌دا و له‌مه‌شدا ته‌حه‌دای ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان-ی سه‌رۆكی توركیایان كرد و گوێیاننه‌دا به‌ هۆشدارییه‌ ئاشكراكانی قاسم سوله‌یمانى سه‌رۆكی فه‌یله‌قی قودسی سه‌ر به‌ سوپای پاسدارانی ئیسلامی.
به‌ڵام سه‌ركرده‌ كورده‌كان هه‌ر خۆشحاڵبوون به‌ بیرۆكه‌ی دواخستن تا نزیكبوونه‌وه‌ی كۆتایی، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانیش تاقه‌ لایه‌ن بوو كه‌ چاكه‌ی ناوبژیوانیكردنی هه‌بوو له‌پێناو گه‌یشتن به‌ رێككه‌وتنێك. ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ زیادبوونی ئه‌و باجه‌ سیاسییه‌ی كه‌ ده‌چووه‌ سه‌ر شانی بارزانییه‌كان له‌ حاڵه‌تی دواخستنی راپرسییه‌كه‌دا له‌گه‌ڵ كۆتاییهاتنی مانگی جوڵاى و هاتنی مانگی ئۆگه‌ست-دا، كه‌سایه‌تییه‌ گه‌وره‌ كورده‌كان هه‌ستیان به‌ ناخۆشحاڵییه‌كی گه‌وره‌ ده‌كرد سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه‌ له‌ مانگی سێپته‌مبه‌ر و ته‌نانه‌ت له‌ حه‌فته‌كانی كۆتایی پێش ریفراندۆمه‌كه‌دا ئاخۆ چی رووده‌دات. له‌ ژێره‌وه‌ ئه‌م كه‌سایه‌تییانه‌ به‌دوای ئاماژه‌یه‌كی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا ده‌گه‌ڕان -نه‌ك هی ئێران یاخود توركیا- بریتیبێت له‌ وریاكرده‌وه‌یه‌كی توند یاخود ده‌ستكه‌وتێكی دڵبه‌ندی وابێت كه‌ بتوانێت دواخستنه‌كه‌ی پێ ئه‌جام بدرێت یان لانیكه‌م راپرسییه‌كه‌ كه‌ركوك نه‌گرێته‌وه‌. 
به‌ڵام له‌بری ئه‌وه‌ و به‌ نه‌بوونی گوشاری راسته‌خۆی ئه‌مریكا، زۆربه‌ی سه‌ركردایه‌تی كورد بڕوای به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ كرد كه‌ ده‌یویست باوه‌ڕی پێبكات (هه‌روه‌ها ئه‌و قسانه‌ی كه‌ راوێژكاره‌كانی ریفراندۆم ده‌یانوت) سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه‌ هه‌ڵوێستی راسته‌قینه‌ی ئه‌مریكا ئه‌وه‌یه‌ واشنتۆن له‌ كۆتایدا پشتی كورده‌كان ده‌گرێت. شكستهێنان له‌ رێگریكردن له‌ ریفراندۆم شكستهێنانێكی به‌كۆمه‌ڵ بوو، هه‌ولێر و سلێمانی به‌غدا و ئه‌نقه‌ره‌ و تاران و واشنتۆن-ی گرته‌وه‌، به‌ڵام ته‌نها به‌سه‌ر ئه‌مریكادا خه‌ست بووه‌وه‌. ئه‌مه‌ ره‌نگه‌ دادپه‌روه‌رانه‌ نه‌بێت، به‌ڵام واقیعه‌، ره‌نگه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ش له‌ ئاینده‌دا ببێته‌ واقیع له‌ قه‌یرانه‌كانی دیكه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا. چونكه‌ زۆربه‌ی لایه‌نه‌ كاریگه‌ره‌كان پێشنیاریان ده‌كرد كه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان رێ له‌ ته‌واوی ئه‌و لایه‌نانه‌ بگرێت، پێویست بوو ئه‌مه‌ش بكرایه‌. به‌كۆكردنه‌وه‌ى بیروبۆچوونی دوازده‌ كاربه‌ده‌ستی ئه‌مریكی، ره‌نگه‌ واشنتۆن نه‌یتوانییایه‌ گفتوگۆ بكات بۆ دواخستن، شانبه‌شانی ئه‌وه‌ش یه‌كه‌م: كرده‌وه‌یه‌كی دیپلۆماسی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ و رۆشن و له‌كاتی خۆیدا ئه‌نجام بدرێت كه‌ دروستكه‌ری بڕیار له‌خۆبگرێت له‌سه‌ر ئاستی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران. دووه‌م: پابه‌ندبوونێكی هه‌ستپێكراو و له‌كاتی خۆیدا وه‌ك ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه‌ گه‌وره‌یه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای مانگی سێپته‌مبه‌ر ده‌ركه‌وت (كه‌ زۆر دواكه‌وت و له‌كاتێكدا بوو نه‌ده‌كرا هیچ گۆڕانگارییه‌ك به‌دی بهێنرێت) واتا به‌ڵێنی ئه‌نجانمدانی ناوبژیوانێك له‌نێوان به‌غدا و كوردستاندا كه‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان پشتیوانیی لێبكات له‌گه‌ڵ به‌ڵێنی داڕێژراو سه‌باره‌ت به‌ پشتیوانیكردنی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ مافی كوردستان له‌ دیاریكردنی چاره‌نووسدا. 
هه‌روه‌ها ده‌كرا ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان هانی سه‌رۆكی توركیای بدایه‌ كه‌ ئاشكرا و راسته‌وخۆ گوزارشت له‌ كاردانه‌وه‌ی چاوه‌ڕوانكراوی خۆی بكات به‌رامبه‌ر به‌ راپرسیه‌كه‌. هه‌روه‌ها پێویست بوو ئه‌م نامه‌یه‌ به‌هێز بكرێت له‌ڕێی كاربه‌ده‌ستێكی ئه‌مریكییه‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی وه‌زیر له‌ قۆناغێكی دیكه‌دا چاوببڕێته‌ چاوی سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی و پێی بڵێت جاری داهاتوو كه‌ هێزه‌ عێراقییه‌كان هێرشیان كرد، واشنتۆن پارێزگاری له‌ كورده‌كان ناكات (ئیتر ئه‌و لێدوانه‌ راست بوایه‌ یان نا) بێگومان ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان پێشبینی نه‌ده‌كرد پاش راپرسییه‌كه‌ عێراقییه‌كان هێرش بكه‌ن، ئه‌مه‌ش كه‌موكوڕى بوو له‌ نه‌خشه‌كێشانی سیناریۆكه‌دا.

بوونی نه‌خشه‌ی ئه‌ڵته‌رناتیڤ
راپرسی سه‌ربه‌خۆیی به‌ شێوه‌یه‌كی خراپ رێی كرد و له‌ ئه‌نجامدا هه‌ردوولا راسته‌وخۆی به‌ریه‌ككه‌وتن. كاردانه‌وه‌ی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌رامبه‌ر به‌م ئه‌نجامه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ دروستكه‌رانی سیاسه‌ت به‌ باشی بیریان له‌وه‌ نه‌كردبووه‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌ كورده‌كان له‌ مه‌سه‌له‌ی ریفراندۆم نه‌كشێنه‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ له‌ گۆشه‌نیگای حكومه‌تی ئه‌مریكاوه‌ ریفراندۆمه‌كه‌ نالۆجیكی و شكستخواردوو بوو چونكه‌ له‌ بارودۆخێكدا كرا  كه‌ له‌ ناوخۆی كورد و له‌ ناو عێراق و له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تییش دژایه‌تی ده‌كرا. هه‌تاكو ئه‌مڕۆش زۆرێك له‌ كاربه‌ده‌ستانی ئه‌مریكی سه‌ریان سوڕماوه‌ له‌و شێوازه‌ی كه‌ سه‌ركردایه‌تی بارزانی گرتییه‌ به‌ر و له‌سه‌ری رۆیشت. له‌ حاڵه‌تێكدا ئه‌گه‌ر (نه‌خشه‌ی یه‌كه‌م)ی ویلایه‌تیه‌ یه‌كگرتووه‌كان بریتیبوایه‌ له‌ گه‌یشتن به‌ رێوشوێنێك بۆ دواخستنی راپرسییه‌كه‌، ئایا نه‌خشه‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤه‌كه‌ چی ده‌بوو؟ ئه‌گه‌ر سه‌یری دواوه‌ بكه‌ین هیچ نه‌خشه‌یه‌كی ئه‌ڵته‌رناتیڤ له‌ئارادا نه‌بووه‌، چونكه‌ سیاسه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان راسته‌وخۆى باسی راپرسییه‌كه‌ بووه‌ هۆی بێزاری كورد و هه‌ستكردن به‌ هه‌ندێك ئازار چونكه‌ له‌ كۆتایدا ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان ئاگاداری كردن.
ره‌نگه‌ لێپرسراوان تێگه‌یشتبن كه‌ سه‌ره‌نجام حكومه‌تی ئه‌مریكی پاشه‌كشه‌ ده‌كات بۆ رێگرتن له‌ ده‌ست ده‌ره‌نجامه‌كانی وه‌كو سه‌پاندنی ئابڵوقه‌ی ئابوری به‌سه‌ر كورده‌كاندا یان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ده‌ستوریی دامه‌زراوه‌. پێیان وابوو قه‌یرانه‌كه‌ چاره‌سه‌ر ده‌بێت به‌ڵام كاتێكی زۆری ده‌وێت.
بۆ به‌دبه‌ختی، ئێران و نوێنه‌ره‌ عێراقییه‌كان نه‌خشه‌یه‌كی ئه‌ڵته‌رناتیڤی ته‌واو سه‌ركه‌وتوویان هه‌بوو-سه‌رله‌نوێ داگیركردنه‌وه‌ی كه‌ركوك له‌لایه‌ن سوپاوه‌-ده‌ستبه‌جێ نه‌خشه‌كه‌شیان جێبه‌جێكرد. ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان خاووخلیچكبوون له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ و وه‌كو پێویستیش وه‌ڵامی نه‌دایه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای هه‌بوونی هێزی سه‌ربازیی له‌ نزیك كه‌ركوك-ه‌وه‌. ده‌توانرا سوود له‌م هێزه‌ سه‌ربازییه‌ ببینرێت و سنوورێك بۆ ئه‌م قه‌یرانه‌ سارده‌ دابنرێت. دیاره‌ پێیان وانییه‌ كه‌ رووداوه‌كه‌ پاش روودانی كاریگه‌ریی باشه‌، به‌ڵام ئه‌م حاڵه‌ته‌ جه‌خت له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كاری لۆجیكی ئه‌وه‌یه‌ زۆر به‌ وردیی بیر له‌و سیناریۆیانه‌ بكرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ری روودانیان كه‌مه‌ به‌ڵام زۆر كاریگه‌رن. بۆ نموونه‌ ده‌بوایه‌ ئه‌وه‌ له‌به‌رچاوبگیرایه‌ كه‌ ره‌نگه‌ هاوپه‌یمانه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌مان له‌ عێراق -سه‌رۆك وه‌زیران حه‌یده‌ر عه‌بادی- زۆر به‌ ئاسانی دوورمان ده‌خاته‌وه‌ له‌ پرۆسه‌ی دروستكردنی بڕیار له‌ كاتی قه‌یرانه‌كه‌ی كه‌ركوك-دا. ته‌نانه‌ت منیش پێشتر بیرم له‌وه‌ نه‌كردبووه‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ شكستێكی ترسناكه‌ له‌ شیكاریكردندا هه‌موو رووداوه‌كان له‌ قه‌یرانه‌كانی سێپته‌مبه‌ر و ئۆكتۆبه‌ری 2017دا قابیلی لێخۆشبوونن جگه‌ له‌ رشتنی خوێنی عه‌ره‌ب و كورد له‌ كه‌ركوك به‌ ده‌ستی یه‌كتری. له‌گه‌ڵ لۆمه‌كردنی هه‌موو لایه‌نه‌كاندا، گرنگه‌ ئه‌وه‌مان له‌بیربێت كه‌ كوشتنی هاوپه‌یمانه‌ كورده‌كانمان له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانه‌ عێراقییه‌كانمانه‌وه‌ نیشانه‌ی شكستێكی گه‌وره‌ی سیاسه‌تی ئه‌مریكییه‌.

خۆهه‌ڵسه‌نگاندنی بیرمه‌ند
وه‌ك بیرمه‌ندێك، به‌نده‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ له‌ قه‌یرانه‌كه‌ی كه‌ركوك-دا ته‌نیا ئه‌وه‌ نییه‌ سروشتی كێشه‌كه‌ بزانیت یان چاره‌سه‌ره‌كه‌ دیاریی بكه‌یت یاخود ئه‌م بیر و بۆچوونه‌ بترنجێنیته‌ ناوجه‌رگه‌ی پرۆسه‌ی دروستكردنی سیاسه‌ت له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا. تۆ بۆ ئه‌وه‌ی كاریگه‌ریی ئه‌رێنی راسته‌قینه‌ت هه‌بێت، پێویسته‌ بتوانیت سه‌رنجی گه‌وره‌ سه‌ركرده‌كان له‌سه‌ر ئاستی وه‌زاری رابكێشیت بۆ مه‌سه‌له‌یه‌ك و چاره‌سه‌رێكی سیاسی پێش ئه‌وی مه‌سه‌له‌كه‌ ببێت به‌ قه‌یرانی ئه‌مڕۆ، ئه‌مه‌ كارێكی زۆر زه‌حمه‌ته‌، ئه‌م ئاڵه‌نگارییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌خشه‌ داڕێژه‌ری به‌رگریی ستراتیجی (عه‌ساف ئۆریۆن) پێی ده‌ڵێت (پێداگری له‌ قۆناغه‌كانی یه‌كه‌مدا) -واتا توانای پێشبینی كردنی مه‌ترسییه‌كان- پاشان هه‌وڵدانێكی گه‌وره‌ له‌ پێناوی خۆپاراستندا له‌ ماوه‌یه‌كی دیاریكراودا كاتێك كه‌ كاره‌ خۆپارێزییه‌كه‌ زۆرترین ده‌رفه‌تی سه‌ركه‌وتنی هه‌یه‌ به‌ كه‌مترین تێچوو. 
ره‌نگه‌ ئه‌م میتۆدی پێداگریكردنه‌ نه‌یتوانیایه‌ له‌ قه‌یرانه‌كانی ساڵی 2017دا  ئه‌نجامی باشتر زامن بكات، به‌ڵام ده‌رفه‌تی باشتری ده‌بوو بۆ رزگاركردنی هه‌موو لایه‌ك له‌ كاره‌ساتی ده‌ره‌نجامه‌ پێچه‌وانه‌ توندوتیژه‌كان كه‌ پاش ریفراندۆمه‌كه‌ روویاندا، هه‌روه‌ها بۆ قه‌یرانه‌ سه‌بازییه‌كه‌ی كه‌ركوك-یش. به‌دڵنیاییه‌وه‌ خۆئاماده‌كردنی راسته‌وخۆ و خه‌ست له‌لایه‌ن كاربه‌ده‌ستێكی باڵای ئه‌مریكییه‌وه‌ كه‌ رووبه‌ڕوو له‌گه‌ڵ سه‌رۆكه‌ كورده‌كاندا دابنیشتایه‌، هه‌وڵی كه‌متری تێده‌چوو به‌ به‌راورد به‌ كرده‌وه‌كانی دواتر كه‌ بریتیبوون له‌ كۆكردنه‌وه‌ی په‌رشوبڵاوییه‌كان و ئاخهه‌ڵكێشان بۆ ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی كه‌ له‌ ریفراندۆمه‌كه‌ و له‌ كه‌ركوك كه‌وت. به‌ دڵنیاییه‌وه‌ هیوادارم كه‌سێك -من یان هه‌ركه‌سێكی دیكه‌- ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی راسته‌وخۆ له‌ سه‌ره‌تای هاوینی 2017دا بگه‌یاندایه‌ته‌ ئه‌ندامێكی دیاری حكومه‌تی ئه‌مریكا كه‌ ئه‌وكاته‌ ده‌توانرا شتێك به‌ شتێك بكرایه‌.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure