شاعیرە ژنە عێراقیەكان كوێوەچوون؟

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 1 هەفتە

نووسینی: عارف ئەلساعدی
سەرچاوە: ئەلشەرق ئەلئەوسەت
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

عەرەب پەندێكیان هەبوو و بەردەوام دەیانوتەوە، دەڵێت "ئەگەر مریشك وەك كەڵەشێر خوێندی، سەری ببڕن". مەبەستیان لەم پەندە ئەو ژنانە بوو كە شیعر دەنووسن، وەك ئەوەی بەلایانەوە شیعر تەنیا بۆ نێرینە بێت و بێجگە لە پیاو كەس نەیزانێت. دەبینین ژنانی شاعیر لە نووسینی داهێنەرانەدا كەوتوونەتە ژێر كاریگەریی ئەم تێگەیشتنەوە، بەڵام ناوبەناو باخچەی شیعری عەرەبی بە چرپەچرپ باسی گوڵی ژنانەمان دەدەن بە گوێدا و یادگەی شیعری عەرەبی چەندین هێما و سیمبولی گرنگی شاعیری ژنی تێدایە. مێژووی ئەدەب ئەوەمان بۆ دەگێڕێتەوە كە (ئەلخەنسائـ) لە شەڕە شیعردا بەسەر (حەسان بن سابت)دا سەركەوتووە. بەڵام لەڕاستیدا ئەم دەركەوتنە زۆر روون و ئاشكرا نەبووە بەڵكو بریتی بووە لە چەند نیشانەیەك كە بەئاشكرا لە نێوان بڕێكی زۆری شاعیران و لە هەموو سەردەم و نەوەیەكی شیعری عەرەبیدا دەردەكەون. 

كاتێك باس لە ئەدەبی هاوچەرخ یاخود نوێی خۆمان دەكەین، دەبینین یەكەم لێدان لە ستوونی شیعری عەرەبی لەسەر دەستی ژنێكەوە بووە كە (نازك ئەلمەلائیكە)یە، وەك ئەوەی قەدەری نێرایەتی عەرەب وا بووبێت كە بە شێوەی ژنانە بشكێنرێت، بۆیە دەركەوتنی نازك ئەلملائیكە نیشانەیەكی جیاكەرەوە بوو لە كاروانی شیعری عەرەبیدا و تەنانەت لە كۆی رۆشنبیریی عەرەبییشدا، چونكە ئەو سەرەڕای ئەوەی كە پێشەنگی شیعر بوو، لە هەمانكاتدا هۆشیارییەكی پێشوەختەیشی هەبوو لە نوێگەرایی و دژایەتیكردنی لاساییكردنەوە و ریسواكردنی، ئاسۆی نوێی بۆ نووسینی داهێنەرانە هێنایە گۆڕێ‌. چەمك و تێڕوانینەكانی بوون بە دەستورێك بۆ كۆی نەخشەی شیعری عەرەبی. هەرچەندە نازك مەلائیكە دواتر لە هەندێك لە بیروڕا گرنگە نوێگەرییەكانی پاشگەزبووەوە بەڵام بە خاڵ-ی وەرچەرخان دادەنرێت لە نێوان كەڵ-ایەتی (نێرایەتی) شیعر و تێكشكاندن یاخود راستكردنەوەی لەسەر دەستی كەڵەژنێك.

شیعری هاوچەرخی عەرەبی، بە دیاریكراویش شیعری عێراقی، واراهاتووە كە لە كۆرپەلەی شیعریی خۆیدا و لە هەموو نەوە دوای نەوەكانیدا، ژمارەیەكی گرنگ لە ژنانی شاعیر هەڵبگرێت لەوانەی كە شانبەشانی شاعیرانی پیاو رێدەكەن و رەنگە زۆر جمك و دوانەیش لە بزاڤە شیعریەكاندا لەدایكبووبن بێ‌ جیاوازیی نێوانیان.

وای بۆدەچم، دۆخ و ژینگەی گشتیی شار زۆرترین كاریگەریی هەبێت لە دەركەوتنی شاعیرانی ژندا، چونكە وەك هەموومان دەزانین كە دایكانی هەموومان هەر بە خۆڕسك شاعیرن بەڵام بەهرە شیعریەكانی خۆیان لە شیوەنی پرسەی مردواندا بەكاردێنن و بە شیعرەوە ئازارەكانیان دەردەبڕن.
  
شار، بوارێكی فراوان بۆ شاعیرانی ژن دەڕەخسێنێت و ئاسۆیەكی فراوانیان بۆ دەكاتەوە و لەبەردەم مێینەیەكدا تەنگ نابێتەوە كە دەیەوێت شیعر بنووسێت. ئەمەیش بە ئاشكرا لە نەوەی هەشتاكانی عێراقدا دەركەوتووە كە نەوەیەكی زۆر و گرنگی ژنان لە روناكبیریی عێراقیدا سەریانهەڵداوە و لەوباوەڕەیشدام كە لەڕووی ژمارە و جۆریشەوە لە پێش نەوەكانی ترەوەن. ئەوەتا هێشتا (دنیا میخائیل و ریم قەیس كوببە و ئەمەل ئەلجبوری و سوهام جەبار و فائیدە ئال یاسین و فلیحە حەسەن و نەجات عەبدوڵـڵا و گوڵاڵە نوری و رەسمیە محێبس) و زۆری تریشمان هەر لە بیر ماون.

كەش و دۆخی ئەوكاتە بواری دەكردەوە بۆ پێشبڕكێی شیعر و كێبڕكێ‌ لە نێوان نێر و مێ‌-دا، ئەمە ئەگەر ئەوەیش بزانین كە هەموو شاعیرانی كوڕی گەنج-ی هەشتاكان خرابوونە سەربازگەكانی مەشقپێكردن و بەرەكانی شەڕەوە، بەڵام شاعیرانی ژنی گەنج بە هەموو جوانی و پاراویی شیعرەوە دەچوونە سەر شانۆكانی بەغدا.
  
ئەو كەش و هەوایە باش گونجابوو بۆ چاندنی شیعری كیژۆڵە و كیژە گەنجەكان لە یادگەی شیعری عێراقیدا، چونكە ئامادەییەكی گرنگیان هەبوو و نیشانەیەكی رۆشنی شیعری عێراقی بوون. بەڵام ئەم دیمەنە زۆر لە مێژووی بزاڤە شیعریەكاندا درێژەی نەكێشا. ئەو گۆڕانكارییانەی لە نەوەدەكان و دواتر لە دووهەزارەكاندا روویاندا كاریگەریی زۆریان هەبوو لەسەر ون بوون و شاردنەوەی دەنگی مێینە لە شیعردا و چۆڵكردنی گۆڕەپانەكە بە شێوەیەكی نیمچە تەواوەتی بۆ نێرینە تا هەر خۆیان ئیدارەی بدەن و شیعر بۆ خۆیان بخوێننەوە و رۆحیان بەتاڵ بێت لە هەناسەی خۆشەویستیی شاعیرانی ژن. تەنانەت (لەمیعە عەباس عەمارە) بە حەسرەتەوە باس لە شاعیرانی نەوەدەكان دەكات و داخی ئەوە هەڵدەكێشێت كە گۆڕەپانەكە چۆڵبووە لە شاعیرانی نوێ‌ و دەموچاوەكان لە هەموو بۆنە و سەر رووی رۆژنامەكاندا چەندبارە دەبنەوە.

لەو باوەڕەدام ئەو وەرچەرخانە رۆشنبیرییەی دوای نەوەدەكان لە عێراق روویدا و ئەو گەمارۆ نێودەوڵەتیەی كە بەسەر عێراقیەكاندا جێبەجیێ‌ كرا و ئەو شەپۆلی كۆچەی كە خێزانە عێراقیەكانی هاندا بۆ جێهێشتنی وڵات، هۆكارگەلی ناڕاستەوخۆ بەڵام كاریگەربوون بۆ چۆڵبوونی گۆڕەپانی شیعری لە شاعیرە ژنەكان. لەو باوەڕەدام هۆكارێكی گرنگتر لە هەموو ئەو هۆكارانە كە لە پشت ئەم بابەتەوەیە، ئاراستە ئاینییەكەی دوای نەوەدەكانە. چونكە (سەدام حسێن) گۆڕاو بوو بە (عەبدوڵـڵا ئەلموئمین)، ئینجایش هەڵمەتەكانی مزگەوتەكان و حیجابكردن و ئایینداری و قەدەغەكردنی مەی و سینەما و گۆڕینی هۆڵەكانی شانۆ بۆ كۆگای بازرگانی لەلایەك و لەلایەكی تریشەوە دەركەوتنی بەڕێز (محەمەد سادق ئەلسەدر) لە نەجەف و سەركردایەتیە ئاینییەكەی بۆ كۆمەڵگە كە ئەوپەڕی راستڕەوی توندڕەوە. لەبیرم دێت كە ژمارەیەكی زۆری شۆفێری تاكسیەكان، تەنانەت ئەگەر بەدرێژایی رۆژەكە ئیشیشیان دەستنەكەوتایە، ئۆتۆمبێلەكانیان بۆ ژنێك رانەدەگرت و نەیاندەگەیاند ئەگەر موحاجەبە نەبوایە، ئەمەیش وەك پابەندی و گوێڕایەڵییەك بۆ فەتوایەكی سەید ئەلسەدر كە وتوویەتی راوەستانی ئۆتۆمبێل بۆ (سافیرات) و گەیاندن و گواستنەوەیان حەرامە!

بەڕای من ئەم هۆكارانە كۆسپ و بەربەستی گەورە بوون بۆ بەتاق هێشتنەوەی پیاو لە كایە شیعریەكەدا و مانەوەی شاعیرانی ژن بۆ هاوسەرگیری و دانیشتن لە چێشتخانەی ماڵەكانیان بێئەوەی چێشتی شیعریی خۆیان لێبنێن و تەنیا خەریكی برنج و گۆشتەكە بوون. ئەمە مانای ئەوە نییە كە گۆڕەپانەكە هەر بەتەواوەتی لە دەنگی شیعریی ژنان چۆڵ و هۆڵ بووبێت، بەڵام ئامادەییەكی ناكاریگەری پچڕپچڕی تێكشكاو بە خوونەریت و دامەزراوە كۆمەڵایەتیەكان و مێرد و خوێندن و كار و..هتد، هەبووە.

هەرچی قۆناغی دوای 2003 یشە ئەوا خەریكە شەپۆلە ئاینییەكان باڵدەكێشن بەسەر كۆی كایەكەدا و خەریكە بەهۆی توندڕەویی ئاینییەوە دەنگی ژنان ون دەبێت، هەروەها بە هۆكارەكانی شەپۆلە تائیفیەكان و پێداگریی لەسەر حیجابپۆشین و راونانی دەنگی ژنان، بەڵام كۆی هەموو ئەم هۆكارانە رەنگە ببنە دیوارێكی نزم و نەتوانێت رێگریی بكەن لە بینینی بەهرەی راستەقینەی ژنە شاعیرە عێراقیەكان. من لێرەدا باس لە بەهرە راستەقینەكانی هەندێك لە ژنە شاعیرەكان دەكەم، ئەوانەی كە زیادەیەكی جوانكاری و داهێنەرانەی شیعرن لەم قۆناغەدا. بەداخەوە دەیڵێین و لەوانەیشە هەندێك لە هاوڕێ‌ شاعیرە مێینەكانمان زویر ببن: ژمارەیەكی باش لە شاعیرانی ژن ئامادەیی و بەشدارییان هەیە و دەنگێكی باشیان لە ناو بزاڤی رۆشنبیریدا هەیە، بەڵام لە كۆگشتیەكەدا بەهرەكانی ژنان لە كورتیدان و بەداخەوە ماسوولكەی شیعری ژنان لە لاوازی و پووكانەوەدایە. 

بەڵێ‌ ئەمڕۆیش چەند ناوێكی شیعری ژنان هەن و هاوڕێیەك (بیبلیۆگرافیا)یەكی شیعریی تایبەتی بە شیعری هاوچەرخی ژنانی عێراق ئامادەكردووە كە تێیدا زیاتر لە سی شاعیری ژنی هاوچەرخی لە نەوەی نەوەدەكان و هەشتاكان و دوای دووهەزارەكان كۆكردووەتەوە، بەڵام بەداخەوە دەنگە راستەقینە شیعرییەكان لە پەنجەكانی تاقەدەستێك تێناپەڕن و ئەوەی دەمێنێتەوە شیعری (فەیسبووك) و ورتەورتێكی وان كە هیچ بەهایەكی هونەرییان نییە.


created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure