گرفتی رۆژنامەی كاغەزیی لە عێراق

بۆچوون / بیروڕا :: پێش 2 هەفتە

سەرچاوە: ئەلسەباح
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

كۆمەڵێك هۆكار پێكەوە بوونەتە هۆی سنوورداركردن و لە قاڵبدانی رۆڵی رۆژنامەی كاغەزیی و لەدەستدانی ئەو درەوشاوەییەی كە لەوكاتەوەی لە ساڵی 1869 وە دامەزراوە، پێی دەناسرێتەوە. ئەو پەرەسەندنە زۆرەی لە جیهانی میدیا و ئامرازەكانی پەیوەندیدا سەریانهەڵدا، رۆژنامەوانیی كاغەزیی ناچاركرد سازش لەو عەرشەی بكات كە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەڤدەیەمی سەردەمی رێنیسانس و بەتایبەتییش لە فرەنسا، ئەمەیش بۆ ئەوەی بوار لەبەردەم ئامرازەكانی دیكەی میدیا و پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكاندا بكاتەوە. بێگومان رۆژنامەوانیی كاغەزیی عێراقیش لەم چوارچێوەیە دەرنەچووە و تەنانەت چەندین هۆكاری تریش كاریگەرییان لەسەر ئاستی چەندایەتی و چۆنایەتیی داناوە، ئەمە بێجگە لەو دۆخ و هەلومەرجەی كە لە رووە سیاسی-میدیاییەكەی عێراقدا هاتوونەتەئاراوە لە دوای بوومەلەرزەكەی 9ی نیسانی 2003وە.

هەرگیز رۆژنامەی كاغەزیی عێراق بەدۆخێكی سەختی وەك ئەم دۆخەی ئێستایدا نەگەیشتووە، ئەگەرچی دیاردەكە دیاردەیەكی جیهانیە، بۆ نموونە گۆڤاری نیوزویك-ی ئەمریكی وازی لە چاپە كاغەزییەكەی هێناوە و تەنیا بە شێوە دیجیتاڵیەكەی دەردەچێت، هەروەها رۆژنامەی فرانس سوار-ی فرەنسی و رۆژنامەی زە ئیندیپێندنت-ی دێرینی بریتانی و رۆژنامەی كریستیان ساینس مۆنیتۆر-ی ئەمریكی. ژمارەیەكی زۆری رۆژنامەی بەناوبانگ تیراژی خۆیان كەمكردووەتەوە و هەزاران كاریان هەڵوەشاندووەتەوە و كارمەندانێكی زۆریان بێكاركردووە، لە نموونەی: رۆژنامە بەناوبانگەكانی وەك شیكاگۆ تربیون-ی ئەمریكی و بۆستن گلۆب و ئەنجلۆس تایمز-ی ئینگلیزی و هیتریش، تەنانەت گۆڤاری بەناوبانگی تایم-ی ئەمریكییش كە بەربڵاوترینی جیهانە.

ئەوەی كە وایكردووە رۆژنامەی كاغەزیی لە عێراقدا زیاتر لە پاشەكشەدا بێت، چەند هۆكارێكن، لەوانە: ئەو سكهەڵگوشینە داراییەی كە لە نۆبەرەی ئابوریی عێراقی دا و كاردانەوەی خراپی هەبوو لەسەر دابینكردنی پارە لەلایەن ئەو لایەنانەوە كە پشتگیریی دامەزراوەكان دەكات، ئەمەیش بووەتە هۆی جەڕاندن و لەقاڵبدانیان و (دەركردن)ی كادرە رۆژنامەییەكان و تەنانەت هەڵوەشاندنەوەی هەندێكیان.

هۆكارێكی تر پەیوەستبوونی زۆربەی بڵاوكراوە رۆژنامەییە كاغەزییەكانی عێراق-ە بە دەزگا و دامەزراوەكانی حكومەتەوە (سەربە حكومەت بوون) بەمەیش كەوتوونەتە هەمان حاڵەتی سستی و وەستاویی حكومییەوە و ئەمەیش وایكردووە خوێنەرەكانیان پشتگوێیان بخەن و نەیانخوێننەوە, ویست و پەرۆشییان بۆ ئەو بڵاوكراوانە نەماوە كە لەلایەن حكومەتەوە دەردەچووێنرێن، ئەمەیش بەهۆی ئەو گەندەڵی و نەخۆشیە بێچارەسەرانەی كە پرۆسەی سیاسیی تێكەوتووە، چونكە ئەگەر جومگەكانی دەسەڵات جێگەی قەناعەت و متمانەی هاووڵاتیی سادە نەبێت ئەوا بێگومان ئەو رۆژنامە كاغەزییانەیش كە سەر بە حكومەتن نابنە جێی قەناعەت و متمانەی. بۆیە زۆبەی رۆژنامە كاغەزییەكان پەیوەندییان بە وەرگر و خوێنەرەوە لەدەستداوە، بەتایبەت كە بەشی هەرە زۆری ئەو رۆژنامانە بانگەشە بۆ لایەنەكان و كەسێتیەكان دەكەن نەك خەمی نیشتمان و خەونی شەقام كە سیخناخە بە داخ و پەژارە و كێشەی جیاجیا و نەهامەتی و كۆژانی نەبڕاوە.
 
كێبڕكێیەكی توندی جۆرەكانی دیكەی میدیا هەیە تا رەهەندێكی تر بدات بەو بارە گلاوەی كە رۆژنامەی كاغەزیی لەعێراقدا تێیكەوتووە. شۆڕشی زانیاریەكان و پەیوەندی و كۆمۆنیوكەیشن و دیجیتاڵ توانیوویانە بایەخی وەرگر بەلای خۆیاندا رابكێشن و دۆخەكە تەواو سەراوژێر بكاتەوە و بەڕەكە لەژێر رۆژنامەی كاغەزیی دەربهێنێت، بەتایبەت كە بۆخۆی (رۆژنامەی كاغەزیی) لەوپەڕی خراپی و نزمیدایە لەو گرنگی و بایەخپێدانە، مەگەر ئەو ژمارە كەمەیان كە شەپۆلی میدیای ئەلیكترۆنی لەگەڵ خۆیدا رایماڵیوون.

رۆژنامە ئەلیكترۆنیەكان و كەناڵە ئاسمانیەكان و رادیۆكان، خێرایی هەواڵ و زانیارییەكانیان لە چاپكراوەكان دزیوە. ئینتەرنێت بووەتە كورتترین رێگەی گەیشتنە زانیاری و هەواڵ و رووداوەكان، چونكە لە سەردەمی پەرەسەندن و پێشكەوتنی دیجیتاڵدا زۆربەی ویست و ئارەزووەكان بۆ كارلێكە لەگەڵ ئەو هەواڵ و رووداوانەی وەریدەگرن، ئیدی بە رادەربڕین بێت یان راستكردنەوەی زانیارییەكان و یاخود خستنەسەر و بۆزیادكردنیان. ئەمەیش لە پێگە ئەلیكترۆنی و پێگەكانی پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكاندا دەستدەدات نەك چاپی كاغەزی كە ئەم تایبەتمەنییە نادات بە خوێنەرانی، مەگەر لە سنوور و بەڕێژەیەكی كەمدا. پاساوەكەیش ئەوەیە كە ئامرازەكانی پەیوەندییە كارلێكراوەكان جۆرەها زانیاریی خێرای چركەساتی روودانی دەداتە وەرگرەكانی، ئیتر چاوەڕێ‌ ناكەن هەتا لەڕۆژی دواتردا بڵاودەكرێتەوە كە رەنگە هەواڵەكە گۆڕابێت یان گۆڕانكاریی دیكەی تێكەوتبێت و یاخود كاریگەرییەكی ئەوتۆی نەمابێت.

جگە لە هەموو ئەمانە، هۆكارێكی تریش هەیە كە بریتییە لە گۆڕانی خووی وەرگر و رەفتار و شێوازی مامەڵەكردنیان، لەبەر ئەوەی زۆربەیان لە توێژی لاوانن و ئەم توێژەیش دەیانەوێت زووتر زانیارییەكانیان پێبگات، بەو ئیعتیبارەی كە لە چەرخی خێراییدا دەژین و تەكنیك و پرۆگرامڕێژیی نوێی بۆ هێناوینەتەبوون.

لەو هۆكارانەی تریش كە وایانكردووە بە خێرایی روو بكرێتە رۆژنامەی دیجیتاڵی، ئەو شكستەیە كە رووی كردووەتە دەستكەوتی بڵاوكردنەوەی ریكلامەكان لەسەر رووی لاپەڕەی رۆژنامەكان، هۆكارەكەیش ئەوەیە كە خودی ریكلامەكانیش بوونەتە دیجیتاڵی، بۆیە پاشەكشە و لەكورتیدانی ریكلامی كاغەزییش بووەتە هۆی ئەوەی كە رۆژنامەی كاغەزیی بەشێكی زۆری داهات و دەستكەوتە داراییەكەی لەدەستبدات. ئێستا لەڕێی ئامرازەكانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان و پەیجەكانی ئینتەرنێتەوە دەتوانیت بگەیتە زۆرترین ئامانجگیریەكانی ریكلام و بەكەمترین كات و تێچوونیش.

بەڵام بەشێوەیەكی گشتی و سەرەڕای نائومێدی و رەشبینیی هەندێك بەوەی كە رۆژنامەی كاغەزیی لە عێراقدا لەسەر جێی مردن و لە گیانەڵـڵای مەرگدایە، بەڵام هەر تام و چێژی تایبەتی خۆی دەمێنێت، ئەو تام و چێژەی كە ملیۆنەها عاشقی هەیە، عاشقی ئەو پیت-انەی سەر رووی كاغەز كە ناسوێن و مل بۆ لەناوچوون نادەن و یاخی دەبن.

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure