وێنە شكاوەكە

بۆچوون / بیروڕا :: 27/08/2018

سەرچاوە: ئەلعەرەبی ئەلجەدید
وەرگێڕان: لوقمان محەمەد رەشید

ئەمڕۆژانە شەقامەكانی پاریس پڕ دەبن لە ئاڵای رەنگاوڕەنگ بە رەنگەكانی پەلكەزێرینە، ئەمەیش ئاڵای هاوڕەگەزخوازانی جیهانە وەك ئاماژەدان بە ویست و لایەنگرییان بۆ تاكڕەگەزی. لە گۆڕەپانی شارەوانیی پاریس-دا ئامادەكاریی دەكرێت بۆ ئاهەنگی دەستپێكردنی فێستیڤاڵی (یاریەكانی هاوڕەگەزخوازان) كە فێستیڤاڵێكی وەرزشیی كاتبەسەربردنە و ساڵانە هەم هاوڕەگەزخوازەكان و هەم كەسانی تریش بەشداریی تێدادەكەن. هەرچی ناوەكەیشیەتی ئەوە جەختكردنەوەی كۆمەڵگەی فرەنسی-یە لە رێزگرتنی مافی هاوڕەگەزخوازان بۆ ژیانێكی ئاسایی وەك باقی مرۆڤەكانی دی.
 
وێنە هەڵواسراوەكانی سەر دیوارەكانی دەوروبەری گۆڕەپانی شارەوانیەكە سەرنجڕاكێشن، چونكە وێنەی دوو پیاو یاخود دوو ژنن پێكەوە لە دۆخێكی خۆشەویستیی گیانیبەگیانیدان، یاخود بە خۆشحاڵییەوە منداڵیان لە ئامێزدایە، كتێبیان بۆ دەخوێننەوە یان یارییەكیان لەگەڵدا دەكەن، یان لەگەڵیاندا گوێ‌ لە مۆسیقا دەگرن. وێنەگەلێك بە هیچ جۆرێك جیاواز نییە لەو وێنە تەقلیدیانەی خێزانە بەختیارە ئەوروپاییەكان كە ئێمە وا راهاتووین لە گۆڤارەكان و لە ریكلامە بازرگانییەكاندا بیانبینین. تەنیا جیاوازییەكە لە شكاندنی وێنەی شێوازی تەقلیدیانەی خێزاندایە كە بریتیە لە باوك و دایك و منداڵێك یان زیاتر و گۆڕینیەتی بۆ باوك و باوك و منداڵێك یاخود دایك و دایك و مناڵێك كە هەموویان پێكەوە بە خۆشی و ئاسوودەیی دەژین و خێزانێكی بەختەوەرن.
 
دایكم كە لەگەڵ من و خوشكەكەمدا لە پاریس دەگەڕاین، بەدەم تەماشاكردنی وێنەكان و ئاهەنگ و ئاڵاكان و بینینی ئەوەی كە خەڵكەكە بە ئاسایی و بەشێوەیەك مامەڵە لەگەڵ رووداوەكە و وێنەكاندا دەكەن وەك ئەوەی كارێكی ئاسایی بێت و هیچ نەقەومابێت، وتی "ئەمە كۆتایی دنیایە". ئەم قسەیەی دایكم بەئاگای هێناینەوە لەو حاڵەتی شۆكەی كە تووشی ملیۆنەها ئادەمیزاد دەبێت لەبەرامبەر گۆڕانكاریە كۆمەڵایەتییە سەرسوڕهێن و ترسناكەكان پێكەوە و لەیەككاتدا، ئەو گۆڕانكارییانەی كە لە كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی و رێڕەوی ژیانی كۆمەڵدا روویانداوە، چونكە كەسێك كە خێزانی بەلاوە قەوارەیەكی پیرۆزە، چۆن قبووڵی دەكات ئەو شێوازی خێزانە بۆ تاهەتایە تێكبشكێنرێت و شێوەی دیكەی جیاجیا و جۆراوجۆر جێگەی بگرێتەوە؟ چۆن قەناعەت بە كەسێك بكرێت كە پێیوایە پێكەوەیی و پەیوەستبوونێكی پیرۆزی خوایی ژن و مێرد پێكەوە گرێدەدات و مێینە بۆ ئەوە دروستكراوە كە تەنیا بۆ نێرینە بێت و نێرینەیش هەر بۆ جووتبوونی مێینە دروستكراوە و ئەم (تابۆ)یە رۆژانە و بەشێوەیەكی یاسایی و پارێزراو دەشكێنرێت لەلایەن دەوڵەتان و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ و ئەوانیتریشەوە! ئینجا وەرە شێوەی ئەو موحافیزكارانە بهێنەرە بەرچاوی خۆت كە دەبینن پیاو و پیاو هاوسەرگیریی دەكەن یان ژن و ژن دەبنە هاوسەری یەكتری لەو وڵاتانەدا كە بەپێی یاسا رێگەدراوە بە هاوسەرگیریی نێوان هاوڕەگەزخوازەكان. 

پیاوێكی تەمەن حەفتا ساڵەی فرەنسی، پێش چەند ساڵێك لەمەوبەر و وەك ناڕەزایەتییەك لەبەرامبەر بڕیاری رێگەدان بە هاوسەرگیریی هاوڕەگەزخوازەكان، لەبەردەم كاتدرائیی نۆتردام لە پاریس خۆی كوشت. هەڵبژاردنی كاتدرائییەكە هەروا لە پووچی و بێهوودەییەوە نەبووە، چونكە مۆڵەتدان بە هاوسەرگیریی هاوڕەگەزخوازەكان بەزاندنی رێنماییە توندەكانی كەنیسەی كاسۆلیكییە، ئەو رێمانییانەی كە بە توندی بەڕووی عەلمانیەتدا وەستایەوە كەچی ئێستا گەیشتووەتە كەناری كۆتایی ژیانی و نەیتوانی لە ئازادییە سەرسوڕهێنەكانی تاك تێبگات و لەگەڵیدا بگونجێت لە كۆمەڵگەیەكدا كە رۆژانێك پارێزەری ئەو رێنمایانە بوون.

هاوسەرگیریی هاوڕەگەزخوازەكان تەنیا رێگەیەك نییە بۆ شكاندنی وێنەی شێوە چەقبەستووەكە. پێش ئەویش كۆمەڵگە راهاتووە لەسەر پێكەوەژیانی نێر و مێ‌ و هێنانەدنیای منداڵ بەبێ‌ گرێبەستی فەرمیی هاوسەرگیری، چونكە یاساكانی ئەوروپا و خۆرئاوایش بەگشتی، مافەكانی ژنان و منداڵان دەپارێزن و وایدادەنێن كە پێكەوەبوون وەك رێگەیەك بۆ هاوسەرگیری، لە نووسینگە تایبەتەكانی بوارەكەدا رێگەپێدراوە، بەڵام ژمارەی دایكانی (شوونەكردوو) لە زیادبوونێكی سەرنجڕاكێشدایە، چونكە ژنگەلێكی زۆر هەن وایدەبینن مافی ئەوەیان هەیە كە منداڵیان ببێت بەبێ‌ هاوسەرگیریی یاخود بەبێ‌ بوونی باوكێكی دیاریكراو، بۆیە پەنا دەبەنەبەر دووگیانبوونی دەستكرد بە وەرگرتنی تۆوی نێرینەیەك لە بانكێكی تایبەتی بوارەكە. ئەو ژنەی كە ئارەزووی دایكایەتی دەكات خۆی تۆو-ەكە دیاریدەكات بەگوێرەی جۆری جینەكە و ئەو خەسڵەت و بۆماوەییانەی كۆرپەلەكە هەڵیدەگرێت بێ‌ ئەوەی مافی ناسین و تەنانەت بینیی ئەو پیاوەی هەبێت كە تۆوەكەی پێبەخشیوە و بۆ تاهەتایە بە شاراوەیی و نەزانراوی دەمێنێتەوە. بێگومان چەندین مەرج هەیە بۆ ئەو ژنەی كە ئارەزووی ئەم كارە دەكات، لەوانە نابێت ژنەكە نەخۆش بێت و دەبێت توانای مادیی و كۆمەڵایەتیی بەخێو و پەروەردەكردنی منداڵێكی هەبێت.
  
هەروەها ژنانێكی دیكەیش هەن شوویان نەكردووە و بارودۆخیان بۆ ئەوە ناگونجێت كە پێشوەخت منداڵیان ببێت، بۆیە دەچن هێلەكانی خۆیان لە بانكی تایبەت بە سڕكردن و پاراستنی هێلكە هەڵدەگرن و كاتێكیش دەرفەتی پێویستیان بۆ رەخسا ئەو هێلكە پارێزراوانەی خۆیان جارێكی تر لە منداڵدانیاندا دەڕوێنن و بە رێگەی جیاواز دەیپیتێنن و لە تەمەنێكی تەواو گونجاو بۆ منداڵبووندا منداڵیان دەبێت.

هەموو ئەمانەی سەرەوە لە كۆمەڵگەكانی خۆرئاوادا دەكرێن و بەشێوەیەكی یاسایی و رێكخراو، ژیان بۆ هەموان گونجاو و لەبارە بێ‌ ئەوەی كەسێك دەستی تێوەربدات. لەگەڵ ئەوەیشدا زۆرجار ناڕەزایەتی جۆراوجۆر لەو موحافیزكارانەوە دروست دەبێت كە پێیان وایە ئەوەی روودەدات شكاندن و بەزاندنی ناموسی ئاسمان و رێنماییەكانی پەروەردگارە.

من كە وێنەی شێوازە شكێنراوەكەی خێزان-م دەبینی، بیرم لەوە دەكردەوە لەم كۆمەڵگانەدا كە یاساكانیان هەموو جۆرە جیاوازیەكان دەپارێزن، كەچی نەیار و ناڕەزایی زۆر لەسەر ئەمە هەیە هەتا ئاستی خۆكوژییش، ئەی دەبێت كاردانەوەی ئەو پەنابەرانە چۆن بێت كە لە وڵاتان و كۆمەڵگە داخراوەكانەوە هاتوون و بڕیاری پێشوەختە لەسەر شتەكان دەدەن؟ ئایا رەتكردنەوەی ترس و تێڕوانینەكانی ئەمان راستن دەربارەی ئاییندەی منداڵەكانیان؟ و ئاخۆ حكومەتە خانەخوێكان دەتوانن ئەم جیاوازییە كلتورییە مەترسیدارە جێبكەنەوە و لەگەڵیدا هەڵبكەن و لە چوارچێوەیەكی وادا مامەڵەیان لەگەڵدا بكەن كە نەبنە هۆی روودانی كێشەی گەورە، یاخود ئەمە كێشەگەلێكی گەورەی وای لێدەكەوێتەوە كە بەخەیاڵی كەسدا نەیەت؟

created by Avesta Group and powered by Microsoft Azure